Azıadaǵa arnalǵan elektr qýaty

Almaty energetıkteri qýatty qosalqy stansalardyń qurylysyn aıaqtady Jaqynda “Alataý jaryq kom­panııasy” (burynǵy APK) AQ-tyń basshylyǵy Azıada nysandaryn jáne Almatynyń joǵarǵy aýdan­daryn elektr qýatymen jabdyqtaý úshin salynǵan energııa júıeleri boıynsha jýrnalıstermen saıahat ótkizdi. BAQ ókilderi salynyp jatqan qurylys kólemine tańǵa­lyp jańa jabdyqtardyń ozyq teh­nologııalarymen jan-jaqty ta­nys­ty. Salynyp jatqan bul qo­salqy stansalardyń elimizdiń basqa birde-bir óńirinde balamasy joq. Energetıkter eń aldymen, Ál-Farabı dańǵylyndaǵy Kaz­gý­grad qalashyǵynyń janynda ju­mys istep turǵan “QazMÝ” qosal­qy stansasymen tanystyrdy. Bul nysan 1973 jyly salynyp, óziniń normatıvtik merzimin áldeqashan taýysqan. Qosalqy stansa ulken aýmaqty (30 sotyqtan astam jer­di) alyp jatyr. Onyń jabdyqtary ábden eskirgen, osy ýaqytqa deıin ol mańaıdaǵy shaǵyn aýdandardarǵa qyzmet kórsetip keldi. Qosalqy stan­sa qýatyna túsetin úlken sal­­maqtyń saldarynan bul aımaqtaǵy úılerdegi elektr qýaty jıi tó­men­deıtin. Ásirese, qys aılarynda áb­den eskirgen, keshegi keńes za­ma­nyn­da shyǵarylǵan elektr rettegishter jáne basqa tehnıkalar jıi qatardan shyǵyp, qıyndyq týǵyzatyn. Merdiger kompanııa aldaǵy bir aıdyń ishinde paıdalanýǵa berýdi josparlap otyrǵan jańa nysandy aralaǵanda, biz basqa kóriniske tap boldyq. Burynǵy “QazMÝ” ataý­y­­men salynyp jatqan qosalqy stan­sa eski energııalyq júıeden qashyq emes. Bir qaraǵanda bul nysan búgingi zamannyń ofısterine uqsaıdy. Kórkimen kóz tartatyn ǵımarattyń ishinde otandyq jáne sheteldik kásiporyndar shyǵarǵan qýatty transformatorlar jabdyq­talýda. Nysannyń ózi shaǵyn aý­maqty alyp jatyr. Onda ener­ge­tıka salasynyń álemdik jetekshi ká­siporyndary shyǵarǵan qondyr­ǵy­lar ornatylǵan. Bul qondyr­ǵylar órtke qarsy jáne apatqa qarsy qaýipsizdik normalaryna tolyq jaýap beredi. Qosalqy stan­sany basqarý tolyq avtomattan­dyrylǵan jáne eń bastysy barlyq kábil júıeleri jer astymen tar­tylǵan. Iаǵnı, adamdardyń ómirine qaýip tóndiretin alqam-salqam el­ektr symdary joq. Osy jerde atap aıtatyn bir másele, jańa qosalqy stansany iske qosý – “Alataý jaryq kompanııasy” (AJK) AQ-tyń aımaqtyń tutynýshylaryn senimdi elektr energııasymen jabdyqtaý úshin jasalyp jatqan keshendi sharanyń bir bóligi ǵana. Tek sońǵy 3 jyldyń ishinde Al­matyda jalpy quny 16 mıllıard teńge bolatyn 15 qosalqy stansa mo­dernızasııalandy jáne sa­lyn­dy. Sonymen birge “AJK” AQ bas­qarmasy tóraǵasy­nyń oryn­ba­sary Ǵanı Sálimjýarov atap kórsetkendeı, Azıada nysan­daryn, metropolıtendi jáne is jú­zinde megapolıstiń barlyq aýdan­daryn úzilissiz elektr energııasymen qam­tamasyz etý maqsatynda qazirgi kezde taǵy da 7 qosalqy stansanyń qurylysy salynýda jáne qaıta jaraqtandyrylýda. Olardyń qata­rynda “QazMÝ”-dan basqa “Oty­rar”, “Alataý”, “Ermensaı”, “Me­deý”, “Shynbulaq” jáne “16I No­vaıa” qosalqy stansalary bar. Bul stansalar bıylǵy jyldyń sońyna deıin tolyq paıdalanýǵa berilmek. Osy keshendi jobalardy júzege asyrý úshin 30,5 mıllıard teńge kúrdeli qarjy ıgerildi. –             Qysqy Azııa oıyndary ja­qyndaǵan saıyn biz jumys qar­qy­nyn údetýdemiz, – dedi Ǵ.Sá­limjýarov. – Bul rette bizge qala ákimdigi jáne “Samuryq-Energo” basqarýshy kompanııasy zor qoldaý kórsetýde. Olardyń úlken túsi­nistigi jáne jan-jaqty kómeginiń nátıjesinde energııalyq keshendi da­mytý úshin sońǵy jyldary bu­ryn-sońdy bolmaǵan qarjy bó­li­nýde. Tek bir ǵana “QazMÝ” qo­sal­qy stansasyn salý úshin 2 mıl­lıard teńgeden astam qarjy jum­saldy. Bir shaqyrym kabel júıe­sin tartýdyń quny 120 mıllıon teńge turady. Energetıka júıesin aý­qymdy modernızasııalaýdyń tıimdiligi de taıǵa tańba basqandaı: 3,5 jarym jyl ishinde qalada 22 qosalqy stansa (bıylǵy jyly iske qosylatyn qosalqy stansalardy eseptegende) salyndy jáne kúrdeli jóndeýden ótkizildi. Ornatylǵan transformatorlyq qýat mólsheri 40 %-dan astamǵa arttyryldy. Eskeretin bir jaı, iske qosyl­ǵan jańa nysandardyń qýaty ón­diristik kórsetkishteri jaǵynan es­kilerinen áldeqaıda zor. Polı­etılennen jasalǵan qorǵaǵyshtar­men oralǵan (jer asty kábilderi) elektr jeli­leriniń senimdiligi joǵary. Bul jelilerdiń ótkizgishtik qabileti úlken, qaýipsiz, eń bastysy – ol elektr qýa­tynyń normatıv­ten tys shyǵyn­daryn tómendetýge múmkindik beredi. “AJK” AQ sha­ralarynyń jospary boıynsha 2013 jyldyń sońyna taman norma­dan tys shyǵyndardy tolyq joıý qarastyrylǵan. Eger jumys istep turǵan en­er­getıkalyq nysandarǵa jyl saıyn aǵymdaǵy jóndeý jumystary jasalatyn bolsa, jańa stansanyń jabdyqtaryna paıdalanýǵa beril­gennen keıin 9 jyl ótkennen soń ǵana birinshi tekserý jumystary júrgiziledi. Baılanys júıeleri tek 25 jyldan keıin ǵana tekseriledi. Bul tehnıkalyq qyzmet kórsetý shyǵyndary joqtyń qasy degen sóz. Ol ol ma, munda kezekshi qyz­met­kerler de qajet emes. Jumysty dıspetcher qalanyń ortalyq bas­qarý pýltinde otyryp-aq kompıý­termen basqarady. Jańa jabdyq­tardyń taǵy bir artyqshylyǵy (transfor­ma­torlardan basqa, va­kýým­dyq ret­­te­gishter ornatylǵan, eń sońǵy úl­gi­degi avtomatıka jáne mıkro­pro­­ses­­­­­­sor­lar qoıylǵan) ol aspaptar­dyń apat­tyq jaǵdaıda óship qalýyn eleýli túrde azaıtady. Basqasha aıt­­qanda, qala turǵyn­dary elektr ja­ry­ǵy­nyń óshkendigi jóninde az sha­ǵym­danatyn bolady. Jóndeý brı­­ga­da­larynyń shyǵyn­dary azaıady. – Uzaq jyldar boıy biz el­ektr qýatyn únemdegenimiz joq, ke­ri­sinshe elektr energetıkasyn ún­em­­dedik, – deıdi Ǵ.Sálimjýarov. – Sonyń saldarynan elimiz bir­tindep energetıkalyq tapshylyqqa ur­yn­dy. Al eskirgen ınjenerlik ın­fra­qurylym aýqymdy ekono­mı­kalyq jobalardy júzege asyrý jolyndaǵy kedergige aınaldy. Endi memleket elimizdiń búkil ekonomı­kasynyń bazasy bolyp tabylatyn elektr energetıkasy salasynyń pro­b­lemalarynan syrt qala al­maı­tynyn túsindi. Úkimet bul rette birden-bir durys strategııany tań­da­dy: jańa qýat kózderin paıda­la­nýǵa berýdi qamtamasyz etý úshin jáne olardy basqarý úshin mem­lekettik jyljy­maly aktıvterdi biriktirdi. Aldaǵy ýaqytta “AJK” AQ-tyń aldynda damýdyń túbegeıli ja­ńa deńgeıine shyǵý jáne teh­no­logııalyq serpilis jasaý mindeti tur. Máselen, Azıada nysandaryna qyzmet kórsetý úshin salynyp jatqan balamasy joq qosalqy stansalar áli talaı jyl boıy almatylyqtar úshin minsiz qyzmet kórsetetin bolady. Týra bir jyl­dan keıin, “Keńsaı” qosalqy stansasynyń qurylysy bitkennen keıin JEO-3-Keńsaı-Ermensaı júıeleri tuıyqtalady. Osynyń nátıjesinde Almaty aýmaǵynda joǵary voltty sheńber jasalady. Qala ákimdigi bekitken elektr júıesi nysandaryn damytýdyń strategııalyq josparyna sáıkes 2020 jylǵa taman “AJK” AQ-tyń barlyq jabdyqtary tolyq moder­nızasııalaýdan ótedi. Bul aýqymdy da keshendi baǵdarlamany júzege asyrý úshin 170 mıllıard teńgeden astam ınvestısııa tartylmaq. Jylqybaı JAǴYPAR.