Ádebıet • 28 Qańtar, 2025
Ádebı shyǵarmalar nege oqylmaıdy?
Keıde maǵan bizdiń jazyp júrgenimiz ózimizdi ózimiz tyǵyryqqa tireıtin ádebıet emes pe degen kúdik keledi. Keıingi qazaq prozasyna sholý jasap kórseńiz, oǵan kóptegen mysal tabýǵa bolady. Sher-shemenińizdi sheńbektep tastaıtyn sherýli ádebıettiń búgingi hali eriksiz alańdatady.
Rýhanııat • 10 Qańtar, 2025
Qazaq ádebıetinde sońǵy jyldary jaryq kórgen romandardy túgelge jýyq oqyp shyqtym. Keıbiri esimde qalmaýy múmkin, biraq qazirgi ádebı úderis týraly tolyq túsinik qalyptasty deýge bolady. Munda baıqaǵanym, ádebı syn shyǵarmalardy maqtaý úshin de emes, aqtaý úshin jazylatyn úrdis qalyptasypty. Mysaly, kórkem shyǵarmanyń basty sharty – sýretteýdiń azaıyp, baıandaýdyń kóbeıýin «kóp sózdilikten arylý» dep túsindiredi. Baspagerler de sórelerdi klassıkterdiń kitaptarymen toltyra otyryp, «qazirgiler burynǵylardyń kemshiligin qaıtalamaıdy» dep ózeýreıtindi shyǵarypty. Bir qyzyǵy, jarnama da soǵan qaraı jasalýǵa oıysqan eken.
Ádebıet • 13 Jeltoqsan, 2024
Qazaq ádebıetin álemge tanytý úshin jańa mazmunǵa kóshýge týra keletin sekildi. Bir qaraǵanda munymyz basy artyq talap sııaqty kórinýi múmkin. Biraq búgingi ádebı ómirdiń shyndyǵy osy ekenin moıyndaýymyz kerek. Bul turǵyda qalamgerlerimiz eki maıdanda qatar jumys istep jatyr deýge de bolady. Biri qaıtkende de ultqa unaý, ekinshisi álemge tanylý.
Tulǵa • 14 Qarasha, 2024
Beıimbetti zamanǵa beıimdemeıik
Jan dúnıesine tereń iz qaldyrǵan oqıǵalar adamdy sol núktege aınaldyryp ákele beretini bar. Mundaı qubylysty bir taqyrypqa qaıta aınalyp soǵa beretin shyǵarmashylyq adamdarynyń ómirinen de baıqaýǵa bolady. Osyndaı erekshelik qazaqtyń klassık jazýshysy Beıimbet Maılınniń shyǵarmalarynan da aıqyn kórinis tapqany tańdandyrmaı qoımaıdy.
Poezııa • 21 Qyrkúıek, 2024
Muhtar Shahanov: Jarokov kóshesindegi kezdesý
Muhtar Shahanovtan kúz, qys, kóktem, jaz týraly óleń taba qoıý qıyn. Tapsańyz da «Tanakóz» poemasynda bir-eki jol, taǵy bir óleńinde bir-eki tarmaq kezdesýi múmkin. Biraq qys týraly jazbasa da, jeltoqsan aıyn aınalyp ótpeıdi.
Ádebıet • 10 Qyrkúıek, 2024
Aqseleý. Kúzeýde «Kúzeýdeniń» ǵajaptyǵy kesh kelgen mahabbattyń baly men ýytyn qatar tatqan adamnyń taǵdyryn ulttyq bolmys deńgeıine alyp shyǵyp sýretteýinde» dep tamsanar edi Qýanyshbaı Qurmanǵalı aǵamyz. Sodan ári Aqseleýmen birge, onyń keıipkerlerimen de arlas-quralas bolǵandaı kósile jóneler edi. Paıǵambar jasyna jetken Yrshymannyń jesir áıel Torǵynǵa degen mahabbatyn eldiń sózinen de, kózdiń suǵynan da aqtap aldy ǵoı Aqań. On bir balasy bolǵan, sodan jalǵyz ǵana bala qalǵan. Báıbishesin de jaqsy kóredi. Ol Torǵyndy jaqsy kórdim eken dep, óziniń otbasyn tastap ketpeıdi. Báıbishesi men Torǵynnyń arasyndaǵy qarym-qatynas ta qazaqy. Aqań ádeıi soǵan keltirip jazǵan.
Tulǵa • 17 Mamyr, 2024
Jazýshylar odaǵynyń ekinshi qabatyna kóteriler tustaǵy qabyrǵada úlken barelef bar edi. «Baspaldaqpen shyqqanda, bashpaıyna mańdaıyń tireledi» dep shamdanǵandar boldy. Sony keıin «Oljas Súleımenov óziniń beınesin jasatqan» dep qyrǵyzyp tastady. Al ol Oljastiki emes, oraq pen balǵa ustaǵan ekeýdiń eskertkishi sııaqty rámizdik músin bolatyn…
Ádebıet • 28 Aqpan, 2024
Zamandastary Murtaza men Maǵaýındi shoıyn joldaǵy qosylmaıtyn qos rels sekildi kóretin. Rels demekshi, kózimizben kórip, kóńilimizge toqyǵan sondaı da bir oqıǵa bolǵan. Ekeýiniń búkil ómirin kóz aldyńa ákeletin bir sáttik qana epızod. Oılap qarasań, ózińe de sabaq bolatyndaı qyzyq jaǵdaı.
Rýhanııat • 19 Qarasha, 2023
«Avgııdiń at qorasyna» qaıta oralsaq...
Quramyndaǵy úsh sóz úsh jaqqa tartqan «Ádebı tildiń normasy» degen tirkes bar. Keńes zamanynda shyǵarmashylyq adamynyń erkindigin shekteýde júıeniń oılap tappaǵany qalmapty. О́z qolymyzben kóseý kósetip qoıyp, qyzyqtap qarap otyrypty. Dúrmekke ilesip, «ádebı tildiń normasynyń» soıylyn biz de soqqan ekenbiz. Endi búgin áleýmettik jelige birdeńe jaza qoıaıyq desek, bir jerden qatemiz shyǵyp qalatyndaı qorqasoqtaımyz.
Ádebıet • 01 Qazan, 2023
Detektıv – minezdi, tegeýrindi janr
Bir janrda jazýǵa qoly jetpeıdi, ekinshi janrda jazýǵa tákapparlyǵy jibermeıdi. Áıtpese detektıv – oqyrmany kóp janr. Janrdyń ishindegi eleýlisi deýge de bolady. Bul janrdaǵy shyǵarmalardy jalpy halyq súıip oqıdy. Biraq qazaq ádebıetinde tap osy janr kenjelep qalyp otyr. Qazirge deıin ol tek Kemel Toqaevtyń ǵana janry sııaqty elestetemiz. Bir jaǵynan, bir janrdyń júgin bir ǵana esim arqalap kelgeni de ras. Árıne, bir adamnyń bir janrǵa aınalǵany – ult ádebıeti úshin úlken qubylys. Alaıda onyń jolyn jalǵaıtyn mektep qalyptaspaǵany alańdatady. Soǵan qaraǵanda detektıv jazý da ońaı emes. Bul – búgingi ádebıettiń áńgimesi. Osy oımen jazýshy Kemel Toqaevtyń janryn talqylaýǵa jınaldyq. Aýdarmashy Zamanbek Ábdeshov pen jazýshy Asqar Altaı keldi.
