Abaı toıy búginde ısi qazaqtyń abyroıyn aspandatýdyń kiltindeı kóringenimen, «tas túsken jerine aýyr» degen sóz bar. Osy turǵydan alǵanda «toıdyń bolǵanynan boladysy qyzyq» ekeni kóbirek mazalaıtyny túsinikti. Demek, Abaı toıynyń qazaq rýhanııatyna berer mańyzy qanshalyq? Shyndyǵy kerek, qolyna qalam ustaǵan zııalyny aıtpaǵanda, kúndelikti tirshilikte bárimiz de «abaıshylmyz»: óleńin oqyp chellendj joldaımyz, ánderinen sapqa turyp aıtyp, kórinis kórsetemiz.
Áleýmettik jelilerde jappaı úrdis alǵan bul árekettiń, árıne, zııany joq. Biraq qazaqtyń Abaıdy tanýy osy deńgeıde ǵana bolýy kerek pe edi?!..
Abaı – aldymen qazaqtyń Abaıy. Ahmet Baıtursynulynsha aıtqanda, qazaqtyń bas aqyny. Al bas aqyn – ulttyń kıesi, qadir-qasıeti. Elbasy N.Nazarbaevtyń aqynnyń 150 jyldyq toıynda «Abaı – qazaqtyń boıtumary» degen naqyl sózi de ulttyń aldymen aıtar oıyn dóp basqandaı.
Saraptaı kelgende bıylǵy Abaı toıynda ult rýhanııatynda qandaı joqty túgendeýimiz qajet?
Osydan biraz jyl buryn Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetov senator Muhtar Qul-Muhammedpen birge Abaı aýdanyna barǵan saparynda Toqtamys aýylyndaǵy «Qońyr áýlıe» úńgirine joly túskeninen habardar edim. Osy saparda óńir basshysy Qońyráýlıe úńgirin keleshekte týrızm kózine aınaldyrý kerektigin aıtqan edi. Kóp uzamaı aty ańyzǵa aınalǵan úńgir jóndelip, jaryq tartylyp, kelýshilerdiń úńgirge kirip-shyǵý joldary rettelgenin oqydym. Alaıda keıinnen «shejireli Shyńǵystaý óńirin týrızmdi damytý jolyna nege aınaldyrmasqa?» degen oı týyndap, ara-tura mazalaıtyn boldy.
Bul oıyma taǵy da bir mysaldyń qamshy bolǵanyn baıandaı ótken artyq bolmas. Osydan úsh-tórt jyl buryn, Semeıdegi avtobeket mańaıynan ótip bara jatqanymda eki egde er adam qarsy ushyrasty. Baıqaýymsha, óń-túrleri eýropa qazaqtaryna keledi. «Qaryndas, jón suraýǵa bola ma?» dedi kádimgideı. Toqtaı qaldym.
– Abaıdyń týǵan jerine, dálirek aıtqanda, Jıdebaıǵa qazir kete alamyz ba? – dedi biri.
Men bir-eki saǵat shamasynda Qaraýylǵa baratyn avtobýs keletinin aıttym. Sol-aq eken qasyndaǵysy:
– Biz Abaı basyna barar bolsaq, kúndelikti, kez kelgen ýaqytta avtobýstar qatynap nemese arnaıy aparatyn jolserikter kútip turatyn shyǵar, dep oıladyq degende, ne jaýap aıtarymdy bilmeı, sharasyz kúıge tústim. Áldebir sharýaǵa alańdap bara jatqandyqtan, olardyń kim ekenin, qaı jaqtan kelgenderin bilýge de mursham bolmaǵanyna áli kúnge deıin ókinemin. Ishteı sezgenim, olar álemniń birqatar elderin aralap, ol eldiń tarıhı tulǵalaryn dáripteýdegi dástúr-salttaryna kýá bolyp júrgen syńaıly. Al bizde Abaıdy dáriptep tanýdyń jaıy aqynnyń týǵan jerine qazaqtyń ulan-ǵaıyr dalasynyń el qatarly bir kórinisi sıpatynda qaraıtyndyǵyn qaıdan bilsin?!..
Osy bir ózim kýá bolǵan mysal áli kúnge deıin esime túse beredi. Shyndyǵynda da biz óz jerimizde Abaıdy tanytýǵa kelgende selqos ekenimiz ras. Tek Abaı toıy jaqyndaǵanda ǵana oılanatyndaı bolmaı, syrttan kelgen aǵaıynǵa Abaıymyzdyń qaıda ekendigin birden bildirip turý qajet sııaqty. Bir qýanarlyǵy taıaýda «Semeı» áýejaıy «ABAI» bolyp ózgerdi. Demek, ushaqtan túsken kez-kelgen týrıst qaıda kelgendigin birden sezinip, aqyn týǵan mekenge asyǵatyny aıan.
Abaı toıyna tuspa-tus kelgen taǵy bir jaǵymdy jańalyq – Aqshoqydaǵy Qunanbaı áýleti jerlengen qorymdy kúrdeli jóndeýden ótkizip, onyń tarıhı mańyzyn arttyrý jumystary qolǵa alynatyn boldy. Demek, Shyńǵystaý qoınaýyna joly túsken adam Abaıdyń qandaı áýlette dúnıege kelip, qandaı ónege-tárbıemen qalyptasqanyn tanýǵa keńinen jol ashylady degen sóz.
Árıne aıta bersek oı kóp, tolǵanys ta jyl boıyna tolastamaıdy. Belgili ǵalym-akademık Ǵarıfolla Esim aıtqandaı, «Abaı toıy – oıdyń toıy bolýy tıis». Aqyn toıyna bólingen 3 mlrd teńge qarajat kúni erteń kúlli álemniń «jaqsyny kórmekke umtylatyn» týrısteri Semeı men Jıdebaı jerine kelip, tamsana tánti bolyp, erekshe ásermen qaıtýyna baǵyttalsa, qalaısha qýanbasqa?!
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasyndaǵy myna bir tolǵanysy da aıtar oıymyzdy qýattaı túskendeı.
«Eń aldymen Abaıdy ultymyzdyń mádenı kapıtaly retinde nasıhattaýymyz kerek. О́rkenıetti elder qazaqtyń bolmys-bitimin, mádenıeti men ádebıetin, rýhanı óresin álemdik deńgeıdegi birtýar perzentteriniń dárejesimen, tanymaldyǵymen baǵalaıtynyn umytpaıyq. Sondyqtan Abaıdy jańa Qazaqstannyń brendi retinde álem jurtshylyǵyna keńinen tanystyrý qajet. Bul – búgingi urpaqtyń qasterli boryshy», deıdi Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly atalǵan maqalasynda.
Búginde álemdik deńgeıdegi yqpaldy saıasatkerler qatarynan kórinetin Memleket basshysy Q.Toqaevtyń jeti jurttyń tilin biletin kásibı dıplomat ekendigin eskersek, onyń Abaıdy elimizdiń brendi dep tanýǵa shaqyrýy – der kezinde berilgen ádil baǵasy dep oılaımyn. Iаǵnı aqyndy ultymyzdyń mádenı kapıtaly retinde nasıhattaý arqyly táýelsiz Qazaqstannyń týrızmin damytyp, ekonomıkasyn óristetýge de keńinen jol ashylady dep senemin.
Ásem EREJEQYZY,
Nur Otan partııasy ortalyq apparaty Jurtshylyqpen baılanys departamentiniń qyzmetkeri