Abaı toıynda kúresken balýan

Bir derekterde balýandar básekesiniń fınalynda aqsýat­tyq Dáýlen Ábikenov pen aby­ralylyq Áshken esimdi qara kúsh ıesiniń bel­d­esip, áýel­gisiniń basym túsip, bas júl­dege qoıylǵan atan túıeni áıgili Qajymuqan Muńaıt­pasovqa syıǵa tartqany týraly aıtylady. Al Dáýlen Ábikenov bir esteliginde sol toıda óziniń bir jyl boıy arnaıy daıyndalǵan, shynjyrlanǵan balýanmen kúresip jeńgenin til­ge tıek etedi, biraq aty-jónin kór­­setpepti. Bizdiń aıtpaǵymyz, Abaı Qunanbaıulynyń 100 jyl­­dyq toıyndaǵy balýandar kú­resine Abyraly óńiriniń týma­sy Smaǵul Rahymulynyń qa­­tys­­qandyǵy jaıynda. Osy ýaqyt­qa deıin beımálim bolǵan bul derekti bizge Smaǵul bal­ýan­nyń búginde Almatyda tura­tyn týǵan qaryndasy Úmit Qapal­baeva jetkizdi. «Ákem Rahym Myrzahmetuly Abyraly óńirin­degi Tezekbaı qystaǵynda baq­tashy, anam Sharban Ákitaıqyzy saýynshy bolǵan. Meni naǵashy apam, anamnyń sińlisi Sáken Ákitaıqyzy tárbıelep ósirdi. Aǵam Smaǵul 1918 jyly Keldibaı qystaǵynda týǵan. Reseıdiń Novo­sibir oblysynyń Ob aýdanyn­da jumysshylar fakýltetin bitirgen soń burynǵy Abyraly aýdanynyń Qaınar aýylyna jaqyn Kókshetaý stansasyndaǵy mektepte partııa uıymynyń hatshysy bolǵan ári mektepte matematıka páninen sabaq bergen. Ákemniń boıy 2 metr, 10 santımetr, aǵamnyń boıy 2 metr, 15 santımetr bolǵan» deı kele aǵasynyń 1945 jyly Abaıdyń 100 jyldyq toıynda balýandar básekesine túskenin áńgimelep berdi.

Úmit Rahymqyzynyń aı­týyn­sha, Smaǵul balýandar saıysyna Abyraly aýdanynyń atynan qatysyp, birinshi oryndy ıe­lenipti. «Júldege túıe tikken eken, aǵam oljasyn sol jerde kúsh atasy Qajymuqanǵa syılapty. Al Qajymuqan tábárik retinde betin súrtip otyrǵan qol oramalyn beripti. Bergen kezde: «Áı, qarǵam-aı, qazaqtyń kere­met balasy ekensiń, mań­daıy­­myzǵa syısań jaqsy ǵoı», depti Qajekeń. Aǵam osymen toq­tamaı sol kúni taǵy da kúre­sip, júldege jorǵa alyp, ony Aıt­qazy aǵasynyń jubaıy, jeńgesi Sáýle Dónentaevaǵa tartý etipti. О́kinishke qaraı aǵam osy kúresten keıin 7 kún tilsiz jatyp, 27 jasynda qyrshyn ketti. Sheshemniń aıtýynsha, jaýyryny qaraıyp ketken eken. Kóz tıgen be, sóz tıgen be, kim biledi?! Osydan biraz jyl buryn Qaınardyń janyndaǵy Stansa degen jerge aǵamnyń qurmetine belgi qoıdyq», deıdi balýannyń qaryndasy.

Kópshilik beıhabar bolsa da, Smaǵul balýannyń Abaıdyń 100 jyldyǵyndaǵy toıda kúreskenin Abyraly óńiriniń týmalary umytpaı aıtyp júredi. «Ol kezde men 7-8 jastaǵy balamyn. Emis-emis esimde qalypty. «Smaǵul Abaı toıynda kúresti» dep ákem aı­typ otyratyn. Meniń ákem Abaı­­dyń 100 jyldyq toıyn­da áı­gili balýan Qajymuqan túsken kıiz úıdiń soıys malyn qarap, kómek­tesip, kútýshilik qyz­met atqarǵan edi», deıdi mem­le­ket jáne qoǵam qaıratkeri, uzaq jyl Almaty oblysynda basshy­lyq qyzmetter atqarǵan, Aby­raly óńiriniń týmasy Tóleýjan Sádiqulov.

Úmit apa áńgime sońynda Abaı­dyń 100 jyldyǵynda kúresken aǵasy Smaǵuldyń taqqan belbeýi Semeıde saqtalǵandyǵyn aıtty. Iá, rasynda, qundy jádiger Semeıde saqtalǵan eken. Sholpan Qabdýáliqyzy Qapaqovamen telefon arqyly sóıleskenimizde bel­beýdiń bar ekendigin, túsi jasyl, uzyndyǵy 3 metrge, eni jar­ty metrge jýyqtaıtyndyǵyn jet­kizdi. «Bul beldikti bizge Qab­dýá­li atamyz: «Ulyń Smaǵul­­daı balýan bolsyn» dep yrym­dap berip edi. «Smaǵul atamyz beli­ne eki márte oraýshy edi» dep ákem aıtyp otyratyn. Meniń ulym buryndary osy belbeýdi beli­n­e 5-6 ret orap júretin. Ja­rys­­qa qatysqanda yrymdap, bel­beýdi kımano ishinen kıip shyq­­qan kezderi de boldy» degen Shol­pan Qabdýáliqyzy Smaǵul men Qabdýáliniń ákeleri aǵaıyn­dy ekendigin tilge tıek etti.

Bir qyzyǵy, Sholpan Qabdý­áliqyzynyń ulynyń esimi de Smaǵul eken. 1996 jyly dúnıege kelgen Sma­ǵul Omar­bekov Semeı­degi Shá­kárim ýnıver­sıte­tin bitiripti. Besin­­shi synyptan mek­tep bitir­genge deıin qazaq kúre­simen, sambo, dzıýdomen shuǵyl­danyp, talaı jarysqa qatysyp, júldeger atanypty. 

Shyǵys Qazaqstan oblysy

Sýrette: Birinshi qatarda soldan ońǵa qaraı úshinshi otyr­ǵan Smaǵul Rahymuly.