Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń 1993 jylǵy 15 sáýirdegi «Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynyń tájik-aýǵan ýchaskesindegi syrtqy shekarasyn qorǵaýdy kúsheıtý týraly» Qaýlysyna sáıkes jaýyngerlik mindetterin oryndaý kezinde óshpes erliktiń úlgisin kórsetken Ishki ásker, búgingi Ulttyq ulannyń áskerı qyzmetshileri týraly qalam terbeý búgingi jas urpaq úshin de, erteńgi Otan qorǵaýshylar úshin de qajet.
90-jyldardyń basynda Keńes Odaǵyna qaraıtyn elderdiń táýelsizdik alyp, egemendi memleket qura bastaǵan alǵashqy jyldary ońaıǵa túsken joq. Keńes Odaǵynyń ydyraýy, ásirese, tájik eline aýyr tıdi, táýelsizdik alǵan boıda bastalǵan azamattyq soǵys myńdaǵan jazyqsyz adamnyń ómirin qıdy. Taýly aımaqta ornalasqan eldiń arǵy betinde uzaqqa sozylǵan soǵys órti basylmaǵan Aýǵanstan turdy. Tájik-aýǵan shekarasy arqyly esirtki men qarýdyń toqtaýsyz ótýi Tájikstanǵa ǵana emes, burynǵy Keńes Odaǵyndaǵy elderdiń de qaýipsizdigine qater tóndirdi. Eki myńnan astam shaqyrymǵa sozylǵan shekarany kúzetý Tájikstan memleketi úshin oryndalmas mindet bolatyn.
Shuǵyl túrde Ujymdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etetin birlesken kúsh qajettiligi týdy. Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elderi basshylarynyń sheshimimen shekaranyń tájik-aýǵan ýchaskesin qorǵaıtyn kúsh quryldy. Reseı Federasııasy 201-shi motoatqyshtar dıvızııasyn jiberse, Qyrǵyzstan men О́zbekstan da óz áskerı bólimshelerin attandyrdy. Qazaqstannyń jeke qurama atqyshtar batalony Qarýly Kúshterimizdiń, Shekara qyzmetiniń jáne Ishki ásker bólimshelerinen jasaqtaldy.
Elimizdiń Ulttyq ulany Tájikstandaǵy Taýly Badahshan jerindegi ózderine tapsyrylǵan shekara bóligin kúzetý mindetin abyroımen atqara bildi.
1995 jyly kóktemde Qazaqstan Respýblıkasy burynǵy Ishki áskerler, búgingi Ulttyq ulan áskerı qyzmetshileriniń tájik-aýǵan shekarasynda bitimgerlik maqsatta qyzmet atqarý barysynda naǵyz shaıqasqa tústi. 7 sáýir kúni Pshıhavr shatqalynda Qazaqstan Ishki áskeriniń jetinshi qurama rotasy sodyrlardyń tutqıyldan jasaǵan shabýylynan ot pen oqtyń qursaýyna túsip qaldy. Jaýdyń kúshi basym bolǵan urysta 17 áskerı qyzmetshi oqqa ushyp, 33-i jaralandy. Aýǵan jaǵynan shabýyl jasaǵan sodyrlar bir saǵattyń ishinde Tájikstan aýmaǵyna ótip ketýdi josparlaǵan edi. Alaıda, qazaqstandyq jaýyngerler joıqyn toıtarys berip, bes saǵattyq qarýly qaqtyǵystan keıin shabýylshylar keri sheginýge májbúr boldy.
Erlik umytylmaıdy. Biraq onyń quny da tym qymbat. 1995-tiń kókteminde erlik kórsetken jetinshi rotanyń 17 sarbazy máńgilik jas qalpynda qaldy.
Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen 17 sarbazdyń beseýine II dárejeli «Aıbyn» ordeni, on ekisine «Jaýyngerlik erligi úshin» medali, sondaı-aq batyr bozdaqtyń bárine Reseı tarapynan da «Za otlıchıe v slýjbe» medali qaza bolǵan soń berildi.
Jaqynda tájik-aýǵan ardageri Dosymhan Jahanovpen shekarada bolǵan shaıqas týraly áńgimelesken bolatynbyz.
Keıipkerimiz Jambyl oblysy Talas aýdanynyń Seıilbek aýylynda dúnıege kelgen. 1994 jyly 10 maýsymda ásker qataryna shaqyrylyp, azamattyq boryshyn Shymkent qalasyndaǵy IIM Ishki áskerleriniń 5485 áskerı bóliminde atqarady. 1995 jyly 3 naýryzda Tájikstan eline attanady. Arada bir aı ótkende 7 sáýirde Pshıhavr shatqalynda sodyrlardyń shabýylyna tap bolady.
– Ataqty jazýshy Shyńǵys Aıtmatovtyń «Ǵasyrdan da uzaq kún» degen shyǵarmasy bar emes pe?! Sol kún biz úshin shynynda da ǵasyrdan uzaq boldy. Shabýylǵa tap bolamyz dep eshkim oılamasa kerek. Bıikte bekinip alǵan sodyrlar bizdiń kolonany atqylady. Jaýyngerlerdiń erjúrektiligi men komandırlerdiń qaısarlyǵynyń arqasynda kóp jaýynger aman qaldy. Solardyń biri menmin, – deıdi Dosymhan.
1995 jyldyń kúzinde týǵan aýylyna oralǵan keıipkerimiz óz mektebine jumysqa ornalysady. Mekteptiń sharýashylyq salasyn dóńgeletedi. Mektep dırektorynyń sharýashylyq jumysy boıynsha orynbasary qyzmetin atqarady. Qazirgi kezde aýyldyń mádenıet úıiniń ádiskeri bolyp qyzmetin jemisti jalǵastyrýda.
– Araǵa 25 jyl salyp kóp nárseni qaıta oılanýǵa bolady. Bul oqıǵa bizdi tolyqtaı ózgertti. О́mirdiń qandaı qymbat ekenin túsindik. Erlik tek jeńis emes, erlik – ónege. Ony umytpaı, ulyqtaý qajet. Erlik este saqtalsa, umytylmaıdy. Ulttyq ulan basshylyǵyna alǵysymyz sheksiz. 7 sáýirde áskerı bólimderde qaza tapqandardy eske alý sharalary ótedi. О́tken jyly «Qazbat» kórkem fılmin jáne teleserıalyn túsirdi. Ardager retinde atalǵan fılmder kóńilimnen shyqty, – dep óz oıymen bólisti Dosymhan.
Búginde keıipkerimiz tórt balanyń ákesi. Ulttyq ulannyń tárbıe jumysyna óz úlesin qosýda. О́ıtkeni ómir kórgen azamattyń jas urpaqqa úıreteri kóp.
Iá, urpaqtar aýysady. Ásirese, áskerdegi jaýyngerlik mindetti oryndaýdyń merzimi tym qysqa. Jyl saıyn ásker ornyna ásker keledi. О́zgermeıtin bir ǵana nárse bar, ol – jaýyngerlik mindetti oryndaýǵa adaldyq, erlik dástúri!..
Daryn Seıtov,
kapıtan