Esim-soıym – Bekmuhanbet Raqyshev, aýyldastarym Maısary atap ketken. О́zim oqyǵan ári az-kem birneshe aýdannyń prokýratýrasynda tergeýshi, Almaty qalalyq ishki ister bóliminde aǵa tergeýshi bolyp eńbek etýime septigin tıgizgen mamandyǵym zańger bolsa da ómirdiń aǵymy men Qudaı bergen qabiletke qaraı 40 jyldaı Abaı aýdanyndaǵy «Abaı eli» gazetinde, jergilikti radıoda jýrnalıst bolyp jumys istedim.
Jastaıymyzdan qatarymyzdan qalyspaı kitapqa qumarttyq. Abaı atamyzdyń «ǵylym tappaı maqtanba» degeni únemi sanamyzda jańǵyryp júredi, sodan bolar óz betimizben izdenip, qazaq ádebıetimen shektelip qalmaı, álemdik klassıkaǵa jáne orystyń XIX ǵasyrdaǵy eń úzdik jazýshylarynyń kitaptaryna aýyz saldyq.
Sóz ónerine degen qumarlyǵymnyń arqasynda qazaqtyń úsh birdeı talanttysy – Shámshi, Muqaǵalı, Farızamen tanys boldym. Osy úsheýiniń de sol kezde-aq Keńes ókimetine qarsy bolǵanyna naqty kýáger bola alamyn. Qazaq ádebıetiniń kórnekti ókilderi Aqseleý Seıdimbek, Qajytaı Ilııasov, Pernebaı Dúısenbındermen qatarlas oqyp, dos bolǵanymdy maqtan etemin. Al búginde Abaı atamnyń oılaryn boıtumarymdaı kóremin. О́mirde qınalsam jigerlendiretin, qýansam baqytymdy eseleıtin de uly aqynnyń óleńderi men qara sózderi.
«Enesi tepken qulynnyń eti aýyrmaıdy» degendeı, óresi ósip, jan dúnıesi jan-jaqty damyp jetile bastaǵan uly aqynnyń urpaqtary búginde Abaıdyń 175 jyldyq mereıli merekesin neǵurlym bıik, mándi, maǵynaly, halyqaralyq deńgeıde ótkizýge barynsha atsalysyp, aırandaı uıyǵan ulttyń úlgisin kórsetip otyr. Ásirese oǵan aqynnyń kindik qany tamǵan, týǵan jeriniń perzentteri erekshe mán berip keledi. Al qart Shyńǵystaý halqy mereıtoıǵa muryndyq bolyp, bastama kótergen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa dán rıza. Sonyń nátıjesinde qazir Abaı aýdany tutastaı úlken qurylys alańyna aınaldy. Aýdan ortalyǵy sanalatyn Qaraýyl aýyly gúl-baqqa oranyp, jańa túsken kelindeı jaınap, jańaryp keledi. Ortalyqtaǵy barlyq kósheler derlik asfalttanyp, ár úıge sý qubyry tartylyp jatyr. Aýyldyń dál irgesinen bastaý alatyn Abaı atyndaǵy sý jańa saıabaq salyndy.
Abaıdyń ómirge kelip, kindik qany tamǵan «Syrt Qasqabulaq» mańy qazir adam tanymastaı ózgergen. Ortalyq qara joldan sol jerge deıin jańadan asfalt jol salynyp, ómir boıy jabaıy ań, tórt túlik maldyń mekenine aınalǵan, úsh birdeı sýy tastaı sýyq bulaqtar tegis aınadaı bolyp tazalanyp, qazirdiń ózinde jolaýshylar bir soqpaı ketpeıtin qasıetti mekenge aınaldy. Bulaqtar túgeldeı qorshalyp, aınalasyna Abaıdyń ártúrli naqyl sózderi jazyldy.
Taǵy bir aýyz toltyryp aıtar jańalyq, uly aqynnyń ákesi Qunanbaı qajynyń zıraty tegisteı jóndelip, aınalasy qymbat tastarmen kómkerilip, qorshaldy. Qazir sol kisige arnalyp mýzeı úıi boı kóterip jatyr. Jergilikti halyqtyń kúshimen Qaraýylda Qunanbaı qajy atyndaǵy jańa meshit janynan úlken qatymhana salynýda. Bárinen buryn alty Alashtyń tarıhı mekkesine aınalǵan, Abaı men Shákárim jerlengen Jıdebaı qoryǵy túgeldeı jańartylyp, kórgenniń kózi súısinetin jaǵdaıǵa jetti. Mańaıynda aǵashtar ósirilip, gúlmen kómkerildi.
Osynaý eldik, halyqtyq kúrdeli de jaýapty iske jan sala jantalasyp, kúndiz-túni ulan-ǵaıyr myń san jumystyń basy-qasynda bolyp, eren eńbektiń úlgisin sózben emes, naqty ispen kórsetip júrgen aýdan basshylyǵynyń eńbegin erekshe atap ketpesek, ádiletke jasalǵan qııanat bolar edi.
Bir sózben aıtqanda, bul jerde bolyp jatqan ıgilikti, úlgili isterdi tilmen jetkizip berý qıyn. Ony árkim óz kózimen kórip qana shynaıy baǵasyn bere alady.
Maısary RAQYShEV,
Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Abaı aýdany