Senim faktory – óte mańyzdy qural

Koronavırýs pandemııasymen kúrestiń jarty jylynan keıin sarapshylar alǵashqy qorytyndylaryn shyǵara bastady – kim, qaı memleket jáne ult COVID-19 qaterin jeńip shyǵa aldy. Sonda alǵashqy qorytyndylar mynadaı: «tıptik emes pnevmonııa» epıdemııasyn ótkergen elderdiń tájirıbesi koronavırýspen kúrestegi jetistiktiń mańyzdylyǵy jaǵynan birinshi faktory boldy (SARS, 2003 jyl, ınfeksııanyń taralýy bo­ıynsha baqylaý sharalarymen toqtatyldy). Al jetistiktiń mańyzdylyǵy jaǵynan ekinshi faktor – senim. Pandemııa jaǵ­daıynda vırýstyń taralýyna tosqaýyl qoıý­dyń jetistigi tikeleı memlekettik baqylaý tetik­terinen emes, azamat­tar­dyń erikti qatysýyna táýeldi. Al azamattardyń qatysýy olardyń memleketke, mem­lekettik organdarǵa seni­mi­ne negizdeledi.

Bizdiń sarapshylar, áleýmettanýshylar, saıasattanýshylar qoǵamdaǵy senimniń jetkilikti joǵary deńgeıde emes ekenin burynnan aıtyp keledi. Eger ádettegi jaǵdaıda bul óte teorııalandyrylǵan qorytyndy sııaqty estilse, onda pandemııanyń jarty jylynda senimsizdiktiń «qoldanbaly» sıpatyn – úreı týǵyzý jáne joǵary deńgeıdegi belgisizdik, ınfodemııa, memleket pen azamattardyń áreketteriniń kelisil­meýin bárimiz sezin­dik.

О́kinishke qaraı, mem­le­kettik sektorǵa senim deń­geıi sheshýshi kór­set­kish bolyp tabyl­maı­dy, ol ortalyq mem­le­kettik organ­dardyń stra­tegııalyq jos­par­la­ryn­da, óńirlerdi damytý baǵdarlamalarynda joq. Al búkil álemde memleketke degen senim tó­men­nen joǵaryǵa – jer­gilikti basqarýdan orta­lyqqa qaraı qalyp­ta­sa­dy (Edelman Trust Barometer 2020, mem­leket­tik bas­qa­rýdyń ártúr­li deń­geıindegi senim deń­geıin salystyrý).

Sondyqtan halyqtyń eń aldymen qala, eldi mekender, aımaqtar ákimderine degen senimin arttyrý mindeti COVID-19-ǵa qarsy kúres strategııasynyń bir bólshegine aınalýy qa­jet. Sebebi senim qoǵam­nyń minez-qulyqtyq usta­ny­myna baılanysty kez kelgen memlekettik saıa­sat úshin óte mańyzdy.

Ashyq memleket saıasaty budan bylaı qaraı bir-eki ortalyq memlekettik organnyń vedomstvolyq mindeti bolyp qalmaýy kerek. Senim kórsetkishteri memlekettik josparlaý, óńir­lik saıasat júıesine enýi qajet, memlekettik sek­tordaǵy kadrlyq she­shim­­der úshin negizge aınalýy tıis.

Bıýdjettiń málimet­te­rin, esepterin jáne ashyq­­tyǵyn jarııa­laý týra­ly alǵashqy keshendi saıa­sat 2015 jyly «100 naqty qa­dam» Ult josparyn júzege asyrý sheńberinde engizilgen bolatyn. Qazir olardy qaıta baǵalaý, qa­tań­­datý jáne jetildirý ýa­qy­ty keldi.

Búginde halyqtyń mem­le­kettik júıelerge, qyzmet kórsetý servısteri men provaıderlerine, sondaı-aq jeke adamdarǵa degen senim deńgeıin anyqtaý boıynsha júıeli zertteýler ótkizý qajet.

Sabına SADIEVA,

Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty dırektorynyń orynbasary