Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta keńes áskeriniń jeńiske jetýine qazaq halqy zor úlesin qosty. Qazaqstandyq jaýyngerler Brest qamalynan bastap, Berlınge deıin bardy. Olar Stalıngrad túbindegi shaıqasta, Dnepr ótkelinde, Máskeý men Lenıngrad úshin bolǵan urystarda eren erlik kórsetti. Ýkraınany, Kavkazdy, Belorýssııany, Qyrymdy, Baltyq boıyn azat etti. Polsha, Rýmynııa, Vengrııa, Chehoslovakııa, Bolgarııa, Germanııa jerlerindegi maıdan joldarynda jeńis týyn kóterip ótti.
Sol bir surapyl jyldary qazaq halqy óziniń Otanyna, jerine degen patrıottyq sezimin, ulttyq maqtanyshyn dáleldedi. 500-den asa jerlesterimiz, onyń ishinde 96 qazaq Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn aldy. Jaýǵa qarsy shaıqastar aldyńǵy sheptegi urystarda ǵana emes, tyldaǵy aýyl men keń baıtaq dalada da júrip jatty. Sol jyldary Qazaqstan mıllıondaǵan bosqyndardy óz baýyryna tartyp, evakýasııalanǵan zaýyt pen fabrıkalarǵa, maıdanǵa kerekti oq-dári men azyq-túlik jetkizýshi úlken arsenalǵa aınaldy.
Uly Otan soǵysy jyldarynda Jeńis kúnin jaqyndatqan, eliniń, Otanynyń dańqyn asqaqtatqan «Keńes Odaǵynyń Batyry» ataǵy men «Dańq» ordeniniń tolyq ıegeri atanǵan jambyldyqtar qansha degen suraq aldymyzdan jıi shyǵady. Osyǵan oraı qolda bar qujattardy jáne aqparat kózderindegi materıaldardy saralap, suryptap, Jambyl oblysynyń 20 azamaty Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn alǵanyn, 7 jerlesimiz «Dańq» ordeniniń tolyq ıegeri bolǵanyn anyqtadyq. Olar: qazaqtyń birtýar azamaty, dańqty qolbasshy, jýalylyq Baýyrjan Momyshuly, Vladımır Mıhaılovıch Vıshneveskıı, Dmıtrıı Stepanovıch Kaveshnıkov, Fedor Kırıllovıch Kerdan, Dmıtrıı Fedorovıch Pahomov; talastyq Sádý Shákirov, Amantaı Dáýletbekov; qordaılyq Nıkolaı Nıkonorovıch Belashov, Stepan Zaharovıch Sýshev; baızaqtyq Aqádil Sýhanbaev, Semen Arhıpovıch Larıonov; shýlyq Sattar Estemesov; merkilik Vladımır Artemovıch Savva, Nıkolaı Fedorovıch Fedorov, Ivan Iosıfovıch Trýbısın; jambyldyq Iаkov Nıkolaevıch Tıýlkın, tarazdyq Andreı Alekseevıch Sorokın, Nýrolla Garıfýllauly Fazlaev, Petr Vasılevıch Tomasevıch, Mamasharıf Gııasuly Faıazovtar boldy.
Ereje boıynsha, Keńes Odaǵynyń Batyrlary qaı jerdiń áskerı komıssarıatynan shaqyrylsa, sol jerdiń ulany bolyp eseptelinedi. Osy oraıda, keıbir derek kózderinde moıynqumdyq Mádı Begenov Túrikmenstannan, Qordaıda týǵan Ivan Vasılevıch Moskalenko men Aleksandr Ivanovıch Romanıýtın Qyrǵyzstannan maıdanǵa alynǵanyn eske salǵymyz keledi. Olardy da «bizdiń batyr» desek, aıyp bolmas. 8 jerlesimiz Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn Dneprden ótýde kórsetken erligi úshin ıelengen.
«Dańq» ordeniniń tolyq ıegerleri: tarazdyq Irgash Dosmýhametov; qordaılyq Vasılıı Ivanovıch Evman; tarazdyq Fedor Vasılevıch Ivanov; shýlyq Mıhaıl Ivanovıch Perepelov; qordaılyq Sergeı Iаkovlevıch Serdıýkov; jýalylyq Taıyr Búrkitbaıuly Tastandıev; jambyldyq Alahan Japarbekov. Bulardan basqa, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin oblysymyzda birneshe Keńes Odaǵynyń Batyry qonys tepken. 1965 jyldyń 20 shildesindegi málimet boıynsha, olardyń qatarynda general-maıor Grıgorıı Arhıpovıch Krıvolapov, podpolkovnık Abylaı Álimbetov, maıor Ardolon Venıamınovıch Baranov, Vasılıı Semenovıch Grýshko, maıor Aleksandr Fedorovıch Petrov, podpolkovnık Petr Egorovıch Tolstov, aǵa leıtenant Kenjebek Shákenov, kapıtan Aleksandr Pavlovıch Mın, Dmıtrıı Aleksandrovıch Starıkov, Moıynqum aýdanynyń Ulanbel aýylynda anasy men inisi turǵan, ózi Mańǵystaý oblysynda dúnıege kelgen, Túrikmenstannan áskerge alynǵan Mádı Begenov, «Dańq» ordeniniń tolyq kavaleri Abdýlla Matygýllın bar. Bulardyń birazynyń otbasy soǵys jyldarynda Jambyl jerine kóshirilgender bolsa, birazy qyzmet babymen kelgender.
Jyldar óter, zaman da ózgerer. Biraq Otan úshin otqa túskender eshqashan da umytylmaıdy. Baýkeńniń sózimen aıtsaq, olar otqa kúımeıdi. Qaıta erlikteri máńgilik asqaqtaı beredi.
Almas MUHTAROV,
Talas aýdany memlekettik arhıviniń dırektory
Jambyl oblysy