О́tken ǵasyrdyń qasiretti jyldaryna aınalǵan gıtlerlik fashızmmen kúreste san myńdaǵan qazaqtyń qyz-jigitteri erliktiń asqan úlgisin kórsete bildi. Solardyń qatarynda burynǵy Baqsaı aýdany Fýrmanov atyndaǵy kolhozdan (qazirgi – Mahambet, Esbol aýyly) maıdanǵa attanǵandar az emes. Olardyń qatarynda Kıikbaı Jolmaqov, Báshibaı О́rbisinov, Járdem Kúletov, Qaırolla Dosqalıev, Amanbaı Jalǵasbaev, Múrsáli Quraqbaev, Izimbergen Egizbaev jáne Shaıyrman Bólekovter bar edi.
Aýyldyń shaǵyldy qumynda oınap, Aqjaıyqtyń kúmisteı sýyna shomylǵan jigitter qatarlarynan qalmaı óz erikterimen Otan qorǵaýǵa attanady. Bul 1944 jyldyń 11 qarashasy bolatyn.
Soǵys órti tutanǵan sátte kolhozdyń malyn baǵyp otyrǵan Bólekovter áýletinen úsh jaýynger maıdanǵa attanady. Aldymen ákesi Bólek Baıjanuly 1941 jyly qyzyl vagonmen kúnbatysqa jol tartsa, kelesi jylǵy kóktemde aǵasy Qadirjan da sapar shegedi. Sóıtip, bar aýyrtpalyq 16 jastaǵy Shaıyrman men sheshesiniń moınyna túsedi. Qandy shaıqastan aýyr jaralanyp Bólek, keıin bir aıaǵyn maıdan dalasyna tastap, Qadirjan elge oralady. Endigi Otan qorǵaý kezegi Shaıyrmanǵa keledi. Osy tusta otbasylyq arhıvte saqtalǵan aǵamyzdyń estelikterinen úzindi keltirýdi jón sanadym. Myna bir hat 1945 jyldyń 3 sáýirinde jazylypty, oqyp kórelik:
Amandyq hat.
Ardaqty artyq kórýshi aǵamyz Rahmetjanǵa (Rahmetjan Muqashev, kóp jyldar oblystyq Ishki ister bóliminde saıası bólimdi basqardy – Q.S.) taǵy basqa joldastaryńa iniń Shaıyrmannan saǵynyshty sansyz sálem. Bóten aıtar sóz joq, tek qana amandyq bildirý, amandyq bilý. Al aǵaı óziń de aman bolarsyń. Bul jaqta biz de amanbyz, denimiz saý dep, odan ári aýyldan maıdanǵa ketken aǵa-inilerin surap, úı-ishinen hat-habar kelmegenine alańdaýshylyq bildiredi.
Shaıyrman kókemiz keıingi bir áńgimesin bylaısha órbitedi:
– Qyryq tórttiń kúzinde men de Qyzyl Armııa qataryna shaqyrylyp, Gýrevke deıin ógiz arbamen jettik. Sol jerden bizdi qansha yzbarly bolsa da kóz úırengen qyzyl vagondarǵa tıep, Orynborǵa attandyrdy. Sol jerde 365-polktiń sapynda tórt aı boıy soǵys ónerine úıretti. 1945 jylǵy naýryz aıynyń aıaǵynda búkil polkti sapqa turǵyzyp, óz erkimen alǵy shepke barǵylary keletinderdiń saptan eki qadam alǵa shyǵýyn surady. Myqty bolsań sheshim qabylda! Bul kezde jaýdyń beti qaıtyp, keńes áskerleri Berlınge jaqyndap qalǵan. Áne-mine soǵys bitedi degen senim árkimniń júregin jaýlaǵan kez. Bara sala oqqa ushyp, ertesi kúni soǵys bitse, qandaı ókinish! Biraq qandaı qudiretti kúshtiń ıtergenin bilmeımin, men baram dep saptan eki attap shyqtym. Sol-aq eken, ózimizdiń Fýrmanovtan birge shyqqan janymdaǵy alty jigit te saptan shyqty.
Osylaısha, aýyldastar bir polk quramynda nemisterdiń uıasy Berlın úshin soǵysqa kirisedi. Alǵashqy shaıqasty jas jigitter sáýirdiń 21-i kúni Birinshi Belarýs maıdanyna qarasty Qyzyl týly Kýtýzov ordendi 120-gvardııalyq atqyshtar dıvızııasy quramyndaǵy 334-gvardııalyq atqyshtar polkinde bastan ótkeredi. Jazyq alańqaıda buta arasyna jasyrynǵan nemister sońǵy demderiniń taýsylatynyn sezdi me, mınometten, pýlemetten tolassyz oq jaýdyryp, keńes áskerlerin bas kótertpeı qoıady. Burqyraǵan oqtan qansyraǵan, oqqa ushqandar eki jaqtan da kóp. Solardyń arasynda Shaıyrmannyń aýyldastary Kıikbaı men Járdem de qaza tabady. Kelesi kúni kúshi álsiregen nemisterge qarsy atoı salǵan jaýyngerler olar bekingen Frıdersdorf selosyn da, ormandy da jaýdan tazartady. Jeńis úshin alǵa umtylǵan Qyzyl Armııa Berlınge qaraı umtylady, al onyń sapynda Shaıyrman da bar edi.
О́kinishke qaraı, sol urysta qasyndaǵy aýyldastary Qaırolla, Amanbaı, Múrsáli, Izimbergen jáne Báshibaılar aýyr jaralanyp gospıtalge túsedi.
Osy shaıqastarda kórsetken erligi úshin Shaıyrman Bólekov marapatqa usynylady. 1945 jylǵy 6 mamyr kúngi 334-gvardııalyq atqyshtar polkiniń komandıri, gvardııa polkovnıgi Fesenkonyń qol qoıǵan marapat paraqshasynda mynadaı joldar bar:
«1945 jylǵy 25 sáýirdegi Frıdersdorf selosy úshin bolǵan shaıqasta nemisterdiń shabýylyna toıtarys berýdegi erligi úshin usynylady. Ol gıtlershilerge qarsy birinshi bolyp shabýylǵa shyǵyp, avtomatpen 7 nemistiń kózin joıdy, 1 pýlemet únin óshirdi. Úkimet nagradasy «Qyzyl Juldyz» ordenine laıyqty dep esepteımin».
Bir kúni qala ishinde qatty shaıqas bolady da, sol kúni tústen keıin bir sát óli tynyshtyq ornaıdy. Keńestik Joǵarǵy Armııa shtabynyń «Jeńis» degen habary da beriledi. Kópten kútken san myńdaǵan adamnyń ómirin jalmaǵan sum soǵys aıaqtalady. Áıtse de, Shaıyrman aǵamyzdyń Qyzyl Armııadaǵy qyzmeti odan ári jalǵasyp, elge tek 1953 jyly oralady. Aýylǵa kelgesin ómirlik jary Ásıma anamyzben 8 ul men qyz tárbıelep ósiredi.
Nemis fashısterine qarsy shaıqasta kórsetken erligi úshin gvardııa jaýyngeri Bólekov Shaıyrman «Qyzyl Juldyz» jáne II dárejeli «Otan soǵysy» ordenderimen, «Berlındi alǵany úshin», «Keńester Odaǵynyń marshaly G.K. Jýkov», «1941–1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysy Jeńisine – 20, 40, 50 jyl» jáne «KSRO Qarýly Kúshterine – 50, 60, 70 jyl» merekelik, «1941 – 1945 j.j. soǵys ardageri», «Eńbek ardageri» medaldarymen, kóptegen maqtaý qaǵazdarymen marapattaldy.
Minezi qarapaıym, jany taza Shaıyrman Bólekov soǵystan keıin aqtyq demi bitkenshe, Esbol aýylyndaǵy baılanys júıesinde halyqqa múltiksiz qyzmet kórsetip, poshtany basqardy. Shaıyrman aǵamyzdyń soǵystan jazǵan 2 haty úlken uly Baýyrjannyń tórine ilingen. Soǵystan qalǵan eskertkish retinde bolashaq urpaqty Otanyn, týǵan jerin súıýge shaqyrǵandaı, sary qaǵaz biraz syrdy ishine búgip tur.
Qylyshbaı SÚNDETULY,
Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi