«Amanat» komıssııasynyń barlyq múshesi «Raqymshylyq jasaý týraly» Zańdy tolyǵymen qoldaıdy ári qýattaıdy. Qańtar oqıǵalaryna qatysty qylmystyq ister boıynsha raqymshylyq jarııalaý týraly bastamany kótergenderdiń biri – «Amanat» táýelsiz komıssııasy edi. Al naqty bir jaǵdaıǵa baılanysty «Raqymshylyq jasaý týraly» mundaı Zań Qazaqstan tarıhynda birinshi ret qoldanylyp otyr.
Memleket basshysynyń bizdiń usynysymyzdy qoldaǵany úshin alǵysymyz mol. Bul alǵys tek komıssııanyń emes, bizdiń qorǵaýymyzdaǵy qańtar qurbandarynyń, osy qandy qyrǵynnan keıin qylmystyq jaýapkershilikke tartylyp jatqan barlyq azamattyń atynan dep aıtýǵa tolyq negiz bar.
Qylmystyq kodekste «Raqymshylyq nemese keshirim jasaý aktisi negizinde qylmystyq jaýaptylyqtan jáne jazadan bosatý» dep atalatyn 78-bap bar. Osy baptyń 2-bóliginde «Qylmystyq teris qylyq nemese onsha aýyr emes nemese aýyrlyǵy ortasha qylmys jasaǵan adamdar raqymshylyq jasaý týraly aktiniń negizinde qylmystyq jaýaptylyqtan bosatylýy múmkin» degen shekteý bar. Iаǵnı zańnyń osy babyna sáıkes, raqymshylyq tek onsha aýyr emes jáne ortasha aýyrlyqtaǵy qylmys jasaǵandarǵa ǵana qoldanylady. Biz Prezıdent atyna hat joldaǵanda kodekstegi osy shekteýdi alyp tastaýdy, Raqymshylyq týraly zań jobasyn daıyndaýmen qatar qoldanystaǵy Qylmystyq kodekstiń 78-babynyń 2-bóligine ózgertýler men tolyqtyrýlar engizýdi aıtyp usynys bildirgen edik.
О́zderińizge belgili, qylmys onsha aýyr emes, ortasha aýyrlyqtaǵy, aýyr jáne asa aýyr bolyp tórt kategorııaǵa bólinedi. Osy sanattardyń ishinde aýyr qylmystarǵa da raqymshylyq qoldanýǵa qatysty ózgeris engizý týraly usynys bergen edik. Alaıda bizdiń bul usynysymyz ótpeı otyr. Al munyń quqyqtyq saldary qandaı? Bul saýalǵa keler bolsaq, birinshiden, qańtar oqıǵasy boıynsha negizgi qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵandardyń negizgi bóligin Qylmystyq kodekstiń 272-babynyń 2-bóligi boıynsha jazaǵa tartylǵandar, ıaǵnı jappaı tártipsizdikke qatysýshylar quraıdy. Al bul baptyń dál osy bóligi aýyr qylmystar sanatyna jatqyzylady. Demek osy bap boıynsha qylmysqa tartylǵandarǵa raqymshylyq ishinara iske asyrylady. Iаǵnı jazasy jeńildetilgenimen, tolyǵymen alynyp tastalmaıdy. Mysaly, qańtar oqıǵasyna qatysýshy 5 jylǵa sottalsa, bul merzimniń tek tórtten úsh bóligi alynyp tastalady da, qalǵan bóliginde báribir kináli dep jaza taǵaıyndalady. Osy zańnyń talaby boıynsha sýdıa osyndaı sheshim shyǵarýǵa májbúr. Al biz qańtar oqıǵasy kezinde jappaı tártipsizdikke qatysqandardyń barlyǵyna tolyqtaı raqymshylyq jasaý qajet degen baǵytty ustanǵan edik.
Máselen, zańdaǵy «bosatylatyn adamdardy qaıta áleýmettendirý» degen norma qarastyrylǵan. Zańdaǵy bosatylatyn adamdardy qaıta áleýmettendirý degenniń ózi olardy jumysqa ornalastyrý, medısınalyq kómek kórsetý degendi bildiredi. Alaıda ózderińiz de jaqsy bilesizder, bizdiń qoǵamda sottalǵan adamdarǵa kózqaras durys qalyptasa qoımaǵan. «Sottalyp kelgen» dep jumys berýshiler jumysqa almaı, qyryn qaraıdy. Al memlekettik organdar zań boıynsha qabyldaı almaıdy. Elimizde qanshama jeke kásiporyn men kompanııa bar. Olar da sottalǵandardy jumysshylarynyń qataryna qosýǵa asa qulyqty emes. Eger joǵaryda biz aıtyp ótken kemshilik oryn almaǵanda sottalǵan azamattardy jumysqa ornalastyrý, qaıta beıimdeý degen sekildi normany engizýdiń qajeti de bolmas edi. Basqasha aıtqanda, eki jumys istemeıtin edik. Sebebi raqymshylyq tolyq qoldanylǵanda, zań talabyna sáıkes raqymshylyq qoldanylǵan adamǵa qatysty barlyq quqyqtyq saldar joıylar edi. Al ishinara qoldanǵan jaǵdaıda ol báribir sottalǵan adam bolyp qalady.
Abzal QUSPAN,
«Amanat» táýelsiz komıssııasynyń tóraǵasy, zańger