«Ulttyq poezııanyń shyńy – Qulager» degen aqyn aǵamyz. Ishten tyndyq. Ol tusta aq pen qarany, jaqsy men jamandy aıyryr jasta emes edik. Kózge dúleı kórinip, alapat seziletin Eýropa aqyndary, shetel jazýshylary-tyn. Áıtse de, «Qulagerdi» oqyp shyqqanbyz. Ulttyq poezııa uǵymy sanaǵa izdenis tájirbıesimen nyǵyrlap bekimegen soń, ári sóz qýatyn qýzap túsiner jeligi taıpalǵan aqyl bolmaǵasyn «jaqsy eken» desip qoıǵanbyz.
Áýelden qazaq aqyny – epık. Aryǵa ketsek, alǵashqy shyǵarmalar epıkalyq dastandar, poemalar bolǵandúr. Gomer shaldyń nesheme urpaqty tárbıelegen «Ilıada» men «Odısseıi» epıkalyq týyndylar. Borhes sózine sensek, alǵashqy týyndylar soǵys, shaıqas haqynda bolypty. О́mir úshin, ult ary, jer daýy úshin bolǵan kúrester jyr bolyp týypty, hatqa túsipti. Ultymyzdyń aýyz ádebıetine bajaılasaq, «Qobylandy», «Alpamys batyr», «Er Tarǵyn» jyrlary batyrlyq dastandar. Ǵashyqtyq dastandar, «Bozjigit», «Seıfúlmálik», «Tahır-Zúhra», «Láıli-Májnún» syndy Shyǵystyq dastandar bir tóbe. Al aldyńǵy bastaý bulaqtardan shóli qana sýsyndaǵan «Qulager» poemasynyń aýqymy bólek. Bir ózi bir dáýirdeı, bir ózi zaman susyn, qoǵam kelbetin, qazaq janyn sýrettegen iri shyǵarma.
Poemada túıeniń shýdasyndaı tyǵyz, at jaǵyndaı iri-iri sózder órgen. Bir áribi tússe bútin maǵynasy joǵalar nyǵyzdalǵan tarmaqtar, bir-birinen ajyraǵysyz boı-boı sýretter keskindelgen.
Qyrdaǵy qara soıyl baqandaǵan,
Qarada qara júrek qaharlanǵan.
Tusynda seri bolsyn, peri bolsyn,
Unaıdy ómirimen Aqan maǵan.
Taza tas sııaqtanǵan kúmis kesek,
Japyraq sekildengen taza tósek.
Júregin jýyqtasa jaralaǵan,
Kir ómir, tiken turmys, ýly ósek.
Aqyn obrazyn somdaýda aqyn sheberligi anyq ańǵarylady. Jalpydan shyqqan jalqynyń jan kúıi, tosyn sezimderi, «tazalyqty qolyna ustaǵan tekti qustaı» bolmysyn asqaqtata, shabyttan shyrqaıdy. Ortasyn olqy kórgen dara, shómishtilerge bas ımegen darqan seriniń jalǵyzdyǵynyń mánin ashady.
Áıteýir Qulagerdi minip baptap,
Jalǵyz jan japan túzge
ketken aqtap.
Aq kóńil, asqar janyn
alyp qashqan,
Aramnan, aınaladan, kirden saqtap.
Mine, osy shýmaqta Aqan bar, onyń taǵdyry, bitimi bar. Sonymen Aqan seri osynda tura tursyn, biz kelesige kósheıik.
Poemanyń «As» atty bóliminde qazaqtyń darhan kóńili, asqan peıili, kemdik kórmeı turǵandaǵy keńshiligi bilinedi. Quryq tımegen, qylaý túspegen kóńilderdiń dıdar-ǵanıbeti, asta-tók dastarqan, alys-jaqynnyń baýyrmal, bereke-birligi baıan etiledi.
Bireýdi bilmese de nán desedi –
Shirenip nasybaıdy atýynan.
Mine, bul qazaqqa ǵana túsinikti, qazaqqa ǵana jarasar olpy-solpy áreket pen túsinikter.
Toıattap qazy, qarta, túıe kekirik,
Qyp-qyzy bıler jatyr
qymyz qusqan.
Jansúgirov poemasynan tutas dala áýenin, eldiń tynys-tirshiligin, qyp-qyzyl bılerdiń qymyz qusqan, túıe kekirikke toıǵan sulbasyn kóresiz. Aqyn nazarynan eń usaq bólshekter de tys qalmaıdy. «Júz-júzden júrgen jigit daıashyǵa, Aq kóbik mingen attyń jaıasynda», «Myrzalar kúmis turman shalqalap júr, kedeıler otyn shaýyp arqalap júr», «Bir jerde tabaq teýip etke ókpelep, boqtasyp bir úı jatyr jerdi sabap», «Bir kezde bebeý qaǵyp, kúshikteı bop, qyńsylap, syńsyǵandaı kúı jylaǵan», «Saýdager mata satqan sóz qatyp tur, qyljaqtap bir toqalǵa tushtaqtaǵan».
Qulager taǵdyry – sol tustaǵy qazaq taǵdyry, el taǵdyry ispettes. Qara bulttaı qaqyraı tóngen ezgishil bılik jaǵaǵa qol salyp, mamyrajaı qazaqty talan-tarajǵa salýǵa taqaý kezi edi bul. Zalymdyqqa senbegen aqedil, aramdyqqa as atqan alpamsa el rýhyn Aqan syndy erler qoǵadaı silkip, azattyq súıgishtigin qymsynbaı tanytqan tus edi.
«Qulager» poemasy – ulttyq poezııanyń shyńy». Búgin aǵalarymyz aıtqan tııanaqty, kesimdi pikirdi maquldamaýǵa sharamyz joq. Sóz qudiretin bilgen, ana sútine jaryǵan ár qazaq óz janyn «Qulager» súzgisinen ótkizip alsa artyq emes.