Dúnıeden kóshkenimen kóz aldyńnan jarqyn da jyly júzderi ketpeıtin, sanadan kóńilderi men yqylas nıetteriniń izderi óshpeıtin Báıken aǵa Áshimov, Ábish Kekilbaev, Kenjeǵalı Saǵadıev, Maqtaı Saǵdıev, Kákimbek Salyqov syndy qazaqtyń alyptary óz tirshilikterinde Svetlana Jalmaǵanbetovany «Sveta», «Svetajan» dep óz qyzdaryndaı erkelete aıtatyn sátteri qazir saǵynyshqa aınaldy.
О́z basym osy bir aǵalarymnyń Svetlana Jaqııaqyzyn únemi erkelete ustar kezderiniń kýási de boldym. «Álgi bizdiń Sveta qalaı, aman ba?» dep jatýshy edi jaryqtyqtarmen kezdesken sátterde. Aǵalary erkeletip, «Sveta» dep dúnıeden ótti. Bir ǵajaby sol, aǵalardyń Svetlana Jalmaǵanbetovaǵa degen ákelik meıirimi sarqylmaı ketti. Abzal jandardyń Svetasy osy bir árqaısysy dana da dara abyzdardyń kóńil tórinen qalaı oryn aldy degen oıdyń suraǵyna da jaýap izdedim. Oılaımyn, bálkim Sveta osy bir aǵalarynyń árqaısysynyń tulǵasynan óz ákesiniń beınesin tanyǵan da shyǵar. Ákege degen qyz balanyń ystyq júreginiń sarqylmaıtyn meıirimi men mahabbatyn da Svetlana Jaqııaqyzy osy aǵalaryna arnady. Jáne de jalǵyz bularǵa ǵana emes, qazaq eliniń kez kelgen asyldarynyń aldynda ózin solardyń bir perzentindeı ustady. Ár adamnyń aldyndaǵy óziniń kisilik jáne adamı paryzyn tereń sezine bildi. Sol úshin de ol óziniń aqyl-parasatymen qazaq halqynyń súıikti de abyroıly qyzyna aınaldy. Týǵan halqynyń Svetlana Jalmaǵanbetovaǵa degen súısinisi men súıispenshiligi eshqashan sarqylmaıdy.
Qaraótkel men Kókshetaý óńiri úshin Svetlana Jalmaǵanbetova osy eki eldiń tól perzentindeı bolyp ketti. Qaraótkelde týyp, óziniń bar sanaly ǵumyry keshegi Selınograd, odan keıingi Aqmola oblystarymen tyǵyz baılanysty bolsa, Kókshe elinde tynysy ashylyp, qanatyn keńge sermep, Alashqa tanylǵan kezeńderdi ótkerdi.
Biz Svetlana Jalmaǵanbetovany 1999 jyldan bile bastadyq. 1997 jyly Kókshetaý oblysy taratylyp, tutas Kókshe óńiri áýeli Soltústik Qazaqstan oblysyna qarap qaldy da, 1999 jyly Kókshetaý qalasy Aqmola oblysynyń ortalyǵy mártebesine ıe boldy. Bul tarıhı sheshimniń nátıjesinde Astana qalasynan Aqmola oblysynyń bar ákimshilik júıesi Kókshetaýǵa júkterin túsire bastady. Kósh basynda Kýlagın! Maza tappaı ol da Aqmolanyń kósh kerýenin jańa orynǵa ornalastyrýǵa kelgende ózine tán iskerlik tanyta bildi. Aqmola oblysynyń ákimi Sergeı Kýlagınniń sońynan erip kelgen biraz orynbasarlarynyń arasynda Svetlana Jalmaǵanbetova da bar edi. Jáne de ol bizge ákim Kýlagınnen keıingi bedeli zor, yqpaldy bir adam retinde kórindi. Anyǵynda solaı eken.
Kóksheniń Baıan Janǵalov, Estaı Myrzahmetov, Chapaı Ábýtálipov, Orynbasar Nazarov, Qaıyrly Qurmanov, Qaıyrkeldi Ákimbekov syndy abyz aǵalarynyń batasyn alyp, osy el jaqsylarynyń da «Svetasy» bolyp sińisip ketti. Jáne de Kóksheniń el analary Raýza Báıkenova, Jibek Baǵysova, Raıhan Seıdalına, Raısa Tasjanqyzy, Qazıma О́mirálına syndy ardaqty jandardyń tap bir týǵan sińilisindeı bolyp syılasty. Sol syılastyq áli de sol kúıinde.
Kóksheniń úlken-kishisi sol Svetanyń boıynan tektilikti, ádildik pen adaldyqty tanı bildi. Jáne sol senim qalyń eldi aldamaǵan da edi. Ol, ıaǵnı Svetlana Jalmaǵanbetova óziniń mindetin de, óziniń el aldyndaǵy adamı paryzyn da adal atqaryp,senimge kirshik túsirmedi. Áli de sol syılastyq pen sol senimniń ystyq yqylasy sýymaı kele jatyr.
Aqmolalyqtar úshin biz jańa ortamyz, biz úshin olar jańa demekshi, eki eldiń birigýi alǵashynda ońaı da bolmaǵany anyq. Túrli kózqarastar men túrli pikirler boldy. Eki jyl boıy oblys ortalyǵy mártebesinen aıyrylyp qalǵan Kókshetaý qalasynyń júdeý tarta bastaǵany da anyq. Aqıqatyn aıtar bolsaq, osy eki eldiń halqynyń bir-birimen tez arada aralasyp, ortaq til tabysyp ketýlerine ákimniń orynbasary Svetlana Jalmaǵanbetova zor yqpal etip, ólsheýsiz eńbek sińirdi. О́ńirdiń barlyq áleýmettik jáne ıdeologııasy men mádenıeti, bilim berý salasy bar solardyń qyzmetine jaýap beretin ákimniń orynbasary Svetlana Jalmaǵanbetova aqmolalyq shendilerdiń arasynda qalyń halyqtyń bel ortasynda kóp júrdi.
Bar sharýasynyń qııýy qashyp, berekesi kete bastaǵan oblys ortalyǵy Kókshetaýdyń barlyq áleýmettik salasyn, bilim berý men mádenıet júıesin qalpyna keltirýdegi Svetlana Jalmaǵanbetovanyń janqııarlyq eńbegi árdaıym joǵary baǵalaýǵa turady. Eń bastysy, osy sala qyzmetkerleriniń shynaıy janashyry bola bildi. Qalyń eldiń basyn qosyp, biriktire bildi. Qazir de osy Svetlana Jalmaǵanbetovanyń iskerligin, talap qoıǵyshtyǵyn, uıymdastyrý qabiletin, kerek jerinde silkip te alatyn, kerek kezinde qorǵap, jany ashyp shyr-pyry shyǵatyn qasıetin de izdeıtin boldyq, tipti saǵynamyz da! Kezinde pendeshilikpen baıqaı almaǵan adamı zor qasıetterimen osy kúnderi Svetlana Jaqııaqyzy kóńil kókjıeginde sát saıyn bıiktep barady. Ol bıiktegen saıyn ótken sol kúnder men sol kezeńder de alystap barady. Jalmaǵanbetova syndy jaqsy adamymen este qalǵan kúnder endi saǵynysh!
Baǵy janyp Svetlana Jalmaǵanbetova 2003 jyly Parlamenttiń Senatyna depýtat bolyp saılandy. Bes jyldyq depýtattyq qyzmetinen keıin 2008 jyly senatorlyqqa qaıta saılanyp, eldiń zor senimine ıe boldy. Al 2011 jyly men de senatorlyqqa saılanyp Parlamentke kirgenimde Svetlana Jalmaǵanbetova aldymnan shyqty. Ekeýmiz de Aqmola oblysynyń depýtattarymyz.
Baıqaımyn, Senatta da Svetlana Jalmaǵanbetovanyń bedeli men abyroıy asyp tur eken. Bilimdiliginde sóz joq! Senatta talqylanyp jatatyn kez kelgen máselege kelgende Svetlana Jaqııaqyzy tartynyp qalmaıtyn. Oıyn ashyq aıtatyn, jasqanbaıtyn, Jalmaǵanbetova qoıatyn suraqtardan Senat minbesinde turǵandardyń talaıy tosylyp qalatyn. Senator Jalmaǵanbetovanyń oıy da, sózi de, qoıar saýaly da, Úkimetke joldaıtyn depýtattyq saýaldary da qarapaıym halyqtyń múddesimen tyǵyz ushtasyp jatatyn. Ol óz halqynyń sózin sóıleıtin. Batyl aıtatyn, oılanyp aıtatyn, ábden aqylǵa salyp, zerdelep aıtatyn.
Áli esimde, áıelderdiń zeınetke shyǵý jasyn ulǵaıtý jónindegi zań jobasyna áýelden qarsy bolǵan jáne de qarsy daýys bergen de Svetlana Jalmaǵanbetova bolatyn. Osy zań jobasyn talqylaý barysynda aıtqan oıly sózderi elge tarap jatty. Sodan da bolar, senator Jalmaǵanbetovany qoldap Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen qol jınaǵan áıelderdiń hattary da kóp kelip jatty. Ony ózderiniń sózin sóılep, ózderiniń shynaıy janashyry esebinde tanydy. Jalǵyz áıelder ǵana emes, kez kelgen qarapaıym halyq ózderiniń sózin batyl sóıleıtin senator Jalmaǵanbetova dep bildi. Aqıqatynda solaı edi!
Svetlana Jalmaǵanbetova! Halqynyń senimi men syı-qurmetiniń jáne de shynaıy aqylshysy men janashyrlyqtyń sımvolyna aınalǵan esim. Aqmola men Kókshetaý óńiriniń halqy úshin qashan bolsyn tórde orny bar qurmetti bir qyzdarynyń esimi.
О́mir kóshi uzap barady. Sol uzap bara jatqan kóshtiń aldyńǵy sabynda ketip bara jatqan janyma jaqyn jandardy izdeımin de, ómirdiń jaýyny men daýyly da, ystyǵy men sýyǵy da tozdyrmaǵan qalpy boıyn tik ustap, adamı adal oıyn taza ustap, sol baıaǵy kisilik te kishilik kelbetinen aınymaı kele jatqan Svetlana Jaqııaqyzynyń tulǵasy kóz aldyma kelip turyp alady. Áli de kezdesken saıyn «Sen meniń baýyrymsyń» dep birge týǵan ápkemdeı qushaǵyna alatyn Svetlananyń meıirimin saǵynamyn! Aqyn Kákimbek Salyqovtyń «Kezdesý men qoshtasýdyń arasyn, jalǵastyryp turady eken saǵynysh» degen jyr joldaryn ishteı qaıtalap, janym júdep, jigerim jasyp qalǵan sátte de izdeımin, saǵynamyn! О́ıtkeni osy bir adamnyń tula boıynda jaqsylyq pen adaldyqtyń keremet bir taýsylmaıtyn kúnniń kózindeı qýaty bar.
Sol qýat kózi uzaq... uzaq ýaqyt boıy sónbese eken dep árdaıym tilep júremin...
Jabal ERǴALIEV,
jazýshy-dramatýrg,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri