Qoǵamdy oılandyratyn ashyq-jarqyn áńgime

Sóz joq, «Ana tili» – qazaq­qa qadirli basylym. Bul gazet­tiń qurylý, órkendeý tarıhyn óz kózimizben kórdik. Halyq­tyń dál osy gazetti qanshalyq­ty jaqsy kórgenine, oǵan úkili úmitin artyp, áli kúnge ardaqtap kele jatqanyna bárimiz kýámiz.

Alǵashqy áńgime, ádet­tegideı, jyl qortyn­dysynan jiptiktep bastalǵan. Bul oraıdaǵy qoǵam­nyń basty jetistigi retinde Pre­zıdent halyqtyń bir maqsat­qa ju­mylyp, bereke-birligin nyǵaı­ta túsýinde dep kór­set­ken. О́tken jylǵy aýyrtpa­shy­lyq­tar kezindegi Úkimet pen el arasyndaǵy birlesken jumys­qa Prezıdent baıyp­ty baǵa bergen. Demek el birligi men ynty­maq, tatýlyq pen ortaq maq­sat­qa jumylǵan eren eńbek qoǵam­nyń eń bas­ty baılyǵy degen qaǵıdany qaıyra eske salady.

Árıne, aýqymdy áńgimeniń búkil mazmunyn ashyp aıtý múmkin emes. Bizdińshe, jurtshy­lyqty eleń etkizetin másele­lerdiń qatarynda áleýmettik jelilerden bas­tap, otbasy, oshaq qasynda aıtylyp júrgen alypqash­pa áńgimelerge «Ana tili» sııaqty salmaqty basylymda, Memleket basshysynyń óz oıyn ashyq bildirýi bolsa kerek. Bul, birinshiden, Memleket basshysynyń kóp nárseden habardar ekenin bildirse, ekinshiden, halyq aldynda aǵynan jarylýyn, tótesinen qoıylǵan suraqqa túıtkilsiz jaýap berý mánerin tanytsa kerek. Máselen, «Prezıdent BUU-ǵa ketedi» degen alypqashpa sózge arnaıy, naqty jaýap beripti. Shynynda, el basqarý jaýap­kershiligi artylyp otyrǵanda Prezıdenttiń ony tastap ketedi degeni sanaǵa syımaıdy.

Sol sııaqty ýaqyt beldeýi­ne qatysty ótken joly Úkimet birjaqty jaýap berse de, Memleket basshysynyń ol týraly áli de máseleni jete zertteımiz deýi, halyqtyń jaǵdaıynan habardar ekenin bildiretindeı. Suhbatta «ádilet­tilik» degen uǵym da áńgime ózegine aınalypty. Eldiń baılyǵyn barlyǵymyzǵa teńdeı bólse degen qoǵamnyń saýalyna da tolǵamdy ýáj aıtady. «Ádilettilik» degen bardy joqqa, baıdy kedeıge teńestirý nemese qoǵam baılyǵyn qaıta bóliske salý emes, barshaǵa birdeı zańdylyq, ekonomıkalyq, áleýmettik jaǵdaı týǵyzý degendi dáıekteıdi. Máselen, bıýdjet qarajatynyń basym bóliginiń áleýmettik salalardy, densaýlyqty, bilimdi damytýǵa jumsala­tynyn aıtady. Osy turǵydan qaraǵanda áleýmettik ádilet­tiliktiń aldyńǵy orynǵa qoıylǵanyn kóremiz. Bylaı­sha aıtqanda, ádiletti qoǵam­nyń ózi sol áleýmettik ádilet­tilikti negizge alýǵa tıis dep oılaımyz jáne Prezıdent sony baıyppen túsindirgen.

Halyqty alańdatqan taǵy bir úlken másele «Par­lamenttik júıege kóshemiz be?» degen saýal edi ǵoı. Prezıdent mundaı qadamdy oılanyp baryp júzege asyrý kerek ekenin eskertedi. Shynynda da, qoǵamnyń sanasy ósip, halyqtyń saıası mádenıeti jetilip, baıypty demokratııalyq jolǵa túskenge deıin prezıdent­tik bılik kerek shyǵar degen oıdyń salmaǵy aýyrlaý. Eldegi bar máseleni Parlament sheshedi desek, erteń top-topqa bólinip aıtysyp, bir mámilege kele almaı otyrǵanda elimizdiń jaǵdaıy ne bolyp ketýi múmkin degen alań kóńil de joq emes.

Sonymen qatar suhbatta bilim berý júıesine de nazar aýdarylǵan. Túsken qarajattyń kóp bóligi jaıly mektepter salýǵa ketip jatyr eken. Prezıdent tapsyrmasymen elimizde 217 mektep salynýǵa tıis bolsa, sonyń 105-i qoldanylýǵa berilip­ti. Demek jaqyn ýaqytta biz­de úshaýysymdy mektepter joıylmaq. Álemdik standarttarmen salystyrsaq, bul – bizdiń bilim berý sala­syn­daǵy eń osal tusymyz. О́ıt­keni damyǵan elderde úshaýysymdy mektep turmaq, ekiaýysymdy mekteptiń ózi joq. Ásirese Eýropa men Amerıkada, Japonııada ondaı mektepterdi izdep tappaısyz. Al bizde áli kúnge deıin úshaýysymdy mektepter de, tipti keıbir aýyldarda bir synypqa birneshe sy­nyptyń balalaryn ákelip otyrǵyzatyn shaǵyn kom­plektili bilim oshaqtary bar. Osynyń barlyǵyn jónge salmaı turyp, bilim sapasyn kóterý múmkin emes. Mine, osydan keıin baryp, ǵylymdy damytý, órkenıetke qol artý máseleleri qozǵalady.

Saıyp kelgende, Memleket basshysy suhbat barysynda kóterilgen qoǵamdaǵy pisip-jetilip turǵan ózekjardy másel­elerge baılanysty tolǵam­dy oılaryn ashyq-jarqyn ortaǵa salǵan.

Kenjehan MATYJANOV,

M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bas dırektory, UǴA akademıgi