«Qazaq halqynyń tarıhy» murasynyń jańa nusqasy

«Ozge Epic» shyǵarmashylyq ortalyǵynda Alash arysy, ult zııalysy Muhametjan Tynysh­baıulynyń «Qazaq halqynyń tarıhy» kitabynyń tusaýkeser rásimi ótti. Repressııaǵa ushyra­ǵan ınjener, tarıhshy, qoǵam qaı­ratkeriniń súbeli eńbegi orys tilinde alǵash ret 1925 jyly ja­ryq kórgen. Araǵa 100 jyl sa­lyp, el rýhanııaty úshin qundy jı­naq memlekettik tilde usyny­lyp otyr. Is-sharaǵa alashtaný­shy Aıgúl Ismaqova, joba jetek­shisi Baqyt­jan Buqarbaı men bir top oqyrman qaýym qatysty.

– Araǵa 100 jyldaı ýaqyt salyp búgin, mine, keremet oqıǵanyń kýási bolyp otyrmyz. «Qutty bol­syn, qazaq jurty!» degim ke­ledi. Tynyshbaıulynyń áý bas­taǵy dıplomdyq jumysy­­­­nyń ta­qy­ryby – «Qazaq jerin­degi ­te­­mir­­jol júıesiniń kartasy». Túrkistan avtonomııasynyń premer-mınıstri bolǵan. Kitap biz­diń buratana halyq emestigi­mizdi aıǵaqtap, Qazaq handyǵy degen úlken el bolǵanymyzdy dálel­deıdi. Sondyqtan da búkil sheji­remizdi tarqatyp, túbiri­miz­ge úńilgen. Jınaqty aýdarǵan Jambyl Jabaevtyń shóberesi, áıgili ádebıetshi ǵalym Alma Qyraýbaevanyń uly Bulan Jam­byl­uly eken. Aýdarma óte sátti oryn­dalypty, – dedi alashtanýshy Aıgúl Ismaqova.

Alashtanýshy sonymen qa­tar Muhametjan Tynyshbaıulyna deıin qazaq shejiresin Shákárim Qudaıberdiuly jazǵanyn, onan soń sol shejirege túsinikteme re­tinde Álıhan Bókeıhan kita­by jazylǵanyn atap ótti. Son­­daı-aq jınaqta Balasaǵun qa­la­sy týraly tuńǵysh málimet be­ril­ge­nin, mańyzdy jınaqtyń ult ta­my­rynyń ulylyǵyn dálel­demek bol­ǵan úlken namystan týǵanyn jet­kizdi.

Munan soń joba jetekshisi Baqyt­jan Buqarbaı kitapty shy­ǵarý barysy týraly aıtyp ótti.

–Byltyr Muhametjan Ty­­nysh­­­­baıulynyń uly Dáýlet Sheıh-Álı-Tynyshpaev osy jı­naqty baspaǵa jibergende ómir­­den ótti. Sol kisiniń kózi tiri­sinde shyǵarsaq degen nıet bar edi. Birneshe jyldan beri «Qazaq tarıhy» serııasy boıynsha ult tarıhy týraly qundy derekterdi izdep, solardy basyp shyǵarýmen aınalysyp kelemiz. Alǵashqy isimiz Kenesarynyń uly Ahmet sultannyń kitabyn shyǵarýdan bastaldy. Muhametjan Tynysh­baıuly eńbeginiń orysshasyn oqy­ǵanmyn, byltyr qazaqshasyn izdep kórdim. Joq ekenine kóz jetken soń jaz aıynda jınaqty aýdaryp shyǵarýǵa kiristik. Injener, Memlekettik dýmanyń múshesi, Túr­kistan úkimetiniń basshysy bolǵan atamyzdyń eńbegin tól tilimizde basyp shyǵarý – ózim úshin úlken maqtanysh, – dedi ol.

Jınaqta qazaq­tyń úsh júzi­niń tarıhy túgen­de­lip, árqaısy­na túrli derek ar­­­­qyly jeke-jeke ma­ǵlumat be­ril­­gen. Kitapqa M.Tynysh­baı­uly ta­qy­­rybyn zerttep, dısserta­sııa qorǵaǵan ǵalym Gúlbaný Jú­gen­baevanyń alǵysózi engen.