Men Prezıdent Qasym-Jomart Kemelulyna birneshe hat joldap, sottalǵan áıelderdiń túrmedegi jaǵdaıyna qatysty ózekti jaıttardy baıandadym. Osy janaıqaıymdy Memleket basshysy estip, Býrabaıda ótken Ulttyq quryltaıdyń tórtinshi otyrysynda meniń kótergen máselemdi arnaıy atap aıtty.
Elimizde áıelder jazasyn óteıtin 6 mekeme bar. Onyń ekeýi 1937 jyly salynǵan. Sonyń biri – Almaty oblysyndaǵy Jaýǵashty kentinde ornalasqan mekemede adam syımaı jatyr. Olardyń sany belgilengen mejeden 100-den asa adamǵa asyp ketken. Bul áıelderdiń kóbiniń balasy bar.
2019 jyldan bastap 2024 jyldyń jeltoqsanyna deıin qylmystyq quqyq buzýshylyq jasaǵan balaly áıelderdiń sany 125 paıyzǵa artqan. Qazir jazasyn ótep jatqan, túrli dertke shaldyqqan áıelderdiń 66,5 paıyzynda AITV ınfeksııasy, 25 paıyzynda onkologııa, qalǵanynda týberkýlez ben basqa da aýrýlar anyqtalyp otyr.
Prezıdentke joldaǵan hattarymda osynyń bárin aıta kele, áıelderdiń jazasyn jeńildetý kerek ekenin kóterdim. Sondaı-aq ony sheshý joldaryn da usyndym. Munda tek raqymshylyq jasaýmen shektelmeý kerek. О́ıtkeni raqymshylyq – bir rettik akt. Ony Qylmystyq jáne Qylmystyq prosessýaldyq kodekstiń quqyq qoldaný joldary arqyly sheshý kerek. Sottar kóbinese balaly áıelderge jazasyn keıinge shegerý, jazasynyń ótelmegen bóligin shartty túrde ýaqytynan buryn bostandyq berý sekildi jeńil jazaǵa aýystyrýdan bas tartady. Sonyń saldarynan túrmelerde adam shekten tys kóbeıip jatyr.
Osy máseleni ózge de sala mamandarymen birge zerdelegen kezde túrme turǵyndarynyń ishinde bes balasy bar áıelderdiń de jazasyn ótep jatqanyna, onyń tórteýin úıinde qaldyryp, bireýimen otyrǵanyna kóz jetkizdim. Mundaı jaǵdaıdy boldyrmaý úshin balaly áıelge jaza taǵaıyndaý máselesin qaıta qaraý kerek ekenin túsindim.
Sózimniń sońynda Ulttyq quryltaı otyrystary el ishindegi tolǵaǵy jetken máseleler kóteriletin mańyzdy alańǵa aınalǵanyn aıtqym keledi. Biz buǵan deıin turmystyq zorlyq-zombylyq, pedofılııa, esirtki qylmysy sekildi problemalardy kóterdik. Byltyr onyń bári tıisti oryndarǵa jetip, el kútken oń sheshimder qabyldandy. Turmystyq zorlyq-zombylyq budan bylaı jaı ǵana quqyq buzýshylyq emes, qylmys retinde qaralatyn boldy. Pedofılııa úshin endi tek ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrý jazasy taǵaıyndalady. Esirtki jasyryp ketetin jasóspirimder úshin jazany dıfferensııalaýǵa da qol jetkizildi. О́ıtkeni buǵan deıin olar jaı ǵana esirtkini tasymaldaǵany úshin esirtki óndirýshilermen birdeı jazaǵa tartylatyn. Ulttyq quryltaı otyrystarynda bul problemanyń bárin Prezıdent aıtty, tıisti tapsyrma berdi, odan ári zańda kórinis tapty. Munyń bári áıelder men balalar quqyǵyn qorǵaý maqsatynda oryndalǵan asa mańyzdy jumystar bolǵany ras.
Aıman OMAROVA,
quqyq qorǵaýshy