Eldik iske jaýapkershilik kerek

1990 jyldary depýtat bolyp otyrǵanymda aýyl sharýa­shy­ly­ǵynyń ishki jalpy ónim­degi úlesi 27-29% bolatyn, al qazir 5%-ǵa deıin túsip ketti. Aldaǵy ýaqyt­ta agrarlyq salasy damy­ǵan elge aınalǵymyz kelse, bul kór­setkishti qaıta 15-20%-ǵa de­ıin kóterýimiz qajet.

Sondaı-aq suhbatta Qasym-Jomart Toqaev aýyl sharýy­shy­lyǵy kooperatıvteri, jerdi ujym bolyp ıgerý týraly aıtty. Bul týraly zań 2016 jyly shyqty, biraq iske asyrylýy áli de álsiz. Parlament tyńdaý jasap, bul zańnyn oryndalý barysyn Úkimetten, ákimderden su­raýy kerek. Osy máselege, ásirese aýdan ákimderi, aýdandyq máslıhat depýtattary tikeleı atsalysýy qajet. Sebebi koope­rasııa bizdi alǵa qaraı alyp shyǵady. Bul – álemde tekserilgen jol. Mysaly, Izraılde Kıbýs degen tıimdi ujymdyq aýylsharýashylyq tájirıbe álemge belgili.

Ekinshi, sybaılas jemqor­lyq­pen tek qaýipsizdik komıteti (negizgi fýnksııasy aýqymdy) ǵana emes, barlyq sala men búkil qoǵamdyq uıymdar, halyq bolyp birlese otyryp kúresý qajettiligin aıtty. Osy jerde suhbattaǵy derekti aıtsaq, máselen zeı­netaqy qo­ryn­da­ǵy 200 mlrd-ǵa jýyq qara­jatty zańdy buzyp me­dı­sınalyq uıymdar arqy­ly shyǵarýy tolǵandyrmaı qoı­maıdy.

Úshinshi, salyq reformasyna baılanysty Prezıdent Úkimet usynǵan 20% qosylǵan qun salyǵyn 16%-ǵa tómendetý týra­ly tapsyrma bergenin aıtty. Salyq reformasy endi bastaldy, sondyqtan qan­daı nátıje kórseteri ázirge bel­gi­siz. Men halyq arasynda kásip­kerlermen sóıleskenimde kishi, orta kásipkerliktiń salyq aýyrt­­pa­lyǵyna baılanys­ty qolma-qol tólemge betburýy beleń alýy múmkin ekenin baıqadym. Olaı bolsa kishi, orta kásipten jalpy salyq túsimi artýdyń ornyna tómen­deýi yqtımal. Osyǵan asa mán berý kerek dep oılaımyn. Nátı­jesi jartyjyldyq esep­ti­likten soń belgili bola bas­taıdy.

Tórtinshi, Prezıdent energetıka salasyna basa mán berdi. Shynynda, bul – strategııalyq mańyzdy sala. Keıbir derekter boıynsha energııa jelisindegi qural-jabdyqtardyń, negizgi qorlardyń tozýy – 70% shamasynda. Bul máselede qaıta jańǵyrtý, modernızasııa, rekon­strýk­sııa­ǵa, kúrdeli jón­deý­ge mán berý kerek. Tarıftik saıasatty da ha­lyq­tyń ál-aýqa­ty­na saı belgileý de qajet.

Besinshi, bul suhbatta otan­shyldyq, patrıot­tyq sezim, «Taza Qazaq­stan» máse­le­­le­rin kóterip, mán berip otyr. Bizdiń rýhanı-mádenı, tarıhı qundylyqtarymyzdy kúsheıtip kótermesek qıyndaý bolady. Shákárim: «Kimniń bo­ıynda mádenıet pen tabıǵat teńesse – sol qadirli adam», deıdi. Mine, qazir osy qadirli adamdar qajet zaman. Kadr saıasatynda jańa úrdis qajet.

Altynshy, taǵy da bir ma­ńyzdy másele, Prezıdent ja­qyn­da elimizdiń uzaqmerzimdi strategııalyq damýy týraly aıtamyn dedi. Bul óte mańyzdy. Sebebi biz aldaǵy 5, 10, 20 jyldy kóre bilýimiz, oǵan naqty josparymyz bolýy kerek. Osy jerde bir ıdeıa aıtsam, biz 5 jyldyq baǵdarlamalar qabyl­daý­ǵa kóshsek ári ony jyl sa­ıyn qadaǵalasaq, Prezıdenttiń Joldaýyn osyǵan jáne strate­gııa­ǵa baılasaq, Úkimet ár jylǵy josparyna sáıkes esep bere­tin­deı jasasaq, jaýap­kershilikti, baqylaýdy kúsheıt­sek, nátıje bolady. Jetin­shi, bul suhbatta jasandy ıntel­­lektige asa mán berilgen. Osy­ǵan oraı biz tek uran emes, naqty ispen dáleldeýimiz kerek. Jalpyhalyqtyq ıdeologııa retinde halyqqa jasandy ıntellektini oqytý qajet.

Qoryta aıtqanda, Prezıdent suhbatynda aıtylǵan maǵyzdy máselelerdi tıimdi iske asyra bilsek, utarymyz kóp.

Orazaly Sábden,

Ulttyq quryltaı múshesi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty