– Statıstıkaǵa súıensek, alaıaqtyq áreket kóbeıip otyr. Azamattar alaıaqtardan saqtanbaı, kóńili qalaǵanyn zańsyz jolmen alý úshin áp-sátte saqtanýdyń qajet ekenin umytyp ketedi. Sondaı isterdiń biri №2 Atyraý qalalyq sotynda Qylmystyq kodekstiń 190-babynyń 1-bóliginde kózdelgen qylmystyq quqyq buzýshylyqty jasaǵan azamatshaǵa qatysty qaraldy. Sotta kúdiktiniń materıaldyq jaǵdaıyn jaqsartýdy kózdegeni anyqtaldy. Osy maqsatyn iske asyrý úshin alaıaqtyq nıetpen jábirlenýshiniń senimine kirip, bankten 50 mln teńge nesıe alyp beremin dep jalǵan aıtqan. Sóıtip tanysynyń 2 mln 300 myń teńgesin ıemdenip alǵan, – deıdi oblystyq sottyń baspasóz hatshysy Boranbaı Ǵalıev.
Sot otyrysynda kúdikke ilingen azamatsha kinásin moıyndap, prosestik kelisim jasaýǵa ótinish bildiripti. Biraq sot úkimimen kúdikti taǵylǵan aıypqa sáıkes kináli dep tanylypty. Degenmen, alaıaqtyq áreketi dáleldengen azamatshanyń onsha aýyr emes sanattaǵy qylmysty jasaǵany eskerilip, 1 jyl merzimge bas bostandyǵyn shekteý jazasyna sottaldy. Al jábirlenýshiniń azamattyq talaby qanaǵattandyryldy.
Bul – sotta qaralǵan kóp istiń biri. Oblystyq polısııa departamenti bastyǵynyń orynbasary, polısııa polkovnıgi Bolat Kóshqalıevtiń málimetinshe, byltyr óńirde 1230 alaıaqtyq qylmysy tirkelipti. Ras, aldyńǵy jylmen salystyrǵanda, 59 qylmysqa nemese 4,6 paıyzǵa tómendedi. Alaıaqtyq qylmystyń arasynda ınternet jelisinde jasalǵan 640 derek bar. Burnaǵy jyly osyndaı 466 derek tirkelgenin eskersek, mundaı qylmystyq áreket 37,3 paıyzǵa ósip otyr.
– Polısııa departamentiniń qyzmetkerleri ınternettegi alaıaqtyq qylmystardyń aldyn alý úshin úsh arnaıy beınerolık daıyndap, áleýmettik jeliler arqyly taratyldy. Sonymen qatar, turǵyndar kóp shoǵyrlanatyn oryndar men qoǵamdyq avtokólikterge býkletter ilinip, ınternet alaıaqtyqtan saqtanýdyń joldary nasıhattalyp keledi, – deıdi Bolat Kóshqalıev. – О́ıtkeni ınternettegi alaıaqtyqtyń kóp kezdesetin túri – páterdi jalǵa berý, onlaın nesıeler rásimdeý, «Dohodnyı bıznes», «Kolesa KZ» paraqshalarynda avtokóliktiń qosalqy bólshekterin satý, jumysqa ornalastyrý. Buǵan qosa, alaıaqtar Instagram, Facebook, Olx paraqshalarynda túrli kıim-keshek satý, utys oıyndaryn oınatý, jumysqa ornalastyrý, aqshany eki ese kóbeıtip berý jóninde jarııalanǵan jarnamamen aldaıdy.
Onyń aıtýynsha, osyndaı jalǵan mazmundaǵy jarnamaǵa aldanǵan 122 derek anyqtalypty. Al OLX.kz-te páterdi jalǵa berý nemese satý, uıaly telefon, noýtbýk sekildi elektronıkalyq zattardy, ton, bylǵary ton jáne ózge de kıimderdi satýǵa qatysty 89 derek tirkelip otyr. Kolesa.kz saıtynda avtokólikterdi nemese olardyń bólshekterin satatyn 62 jalǵan aqparat jarııalanypty. Krisha.kz-te – 7, WhatsApp messendjerinde túrli chattar ashyp, aqshany eki ese kóbeıtip berýge ýáde etken – 98, Telegram-da – 8, Vkontakte paraqshasynda – 14, Qiwi ámııanda 57 derek tirkelipti. Tipti mıkrokredıttik uıymdar arqyly basqa tulǵanyń atyna 16 nesıe rásimdelipti. Bulardan ózge ınternet jelisinde alaıaqtyq jasaý boıynsha 167 derek belgili bolyp otyr.
– Alaıaqtyq qylmysqa qatysty qıyn máseleniń biri – orta dárejedegi alaıaqtyq qylmysyn jasaǵan qylmyskerlerdiń qoǵamnan oqshaýlaýǵa jatpaıtyn negizben jaýapkershilikke tartylýy. Ishki ister mınıstrligi osyny eskerip, Bas prokýratýraǵa Qylmystyq kodekstiń 190-babyndaǵy «birneshe mártelik» belgisin aýyr qylmys sanatyna jatqyzý bóligine ózgeris engizý týraly usynys berdi. Osyǵan oraı 2019 jylǵy 21 qańtarda Qylmystyq kodekske ózgeris engizilip, sol jylǵy 2 aqpanda zańdy kúshine endi, – deıdi B.Kóshqalıev.
Qoǵam bolǵan soń qylmys jasalmaı turmaıdy. Alaıda, qylmystyń aldyn alýdyń pármeni qandaı? Polısııa departamenti basshysy orynbasarynyń aıtýyna qaraǵanda, byltyrǵy aqpan, tamyz, qazan aılarynda oblys aýmaǵynda aqparattandyrý jáne baılanys salasyndaǵy quqyq buzýshylyqtardyń jolyn kesý, ashý, sondaı-aq, erkin aınalymda tyıym salynǵan ónimderdi zańsyz daıarlaıtyn, kóbeıtetin, taratatyn adamdardy anyqtaý maqsatynda jedel-profılaktıkalyq is-sharalary júrgizilipti. Alaıda, tirkelgen qylmystyq isterdiń ashylýyna kedergi keltirip otyrǵan jaıt ta bar. Máselen, alaıaqtyq qylmysy anyqtalǵan kúdiktilerdiń keıbiri elimizdiń ózge oblystarynan, tipti kórshiles Reseı Federasııasynan bolyp otyr. Byltyr el aýmaǵynda tótenshe jaǵdaıdyń engizilýine baılanysty issaparlarǵa shyǵýda qıyndyqtar kezdesipti.
– Byltyr alaıaqtyq quqyq buzýshylyq jasaǵany úshin 208 kúdikti qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. Onyń ishinde 85 kúdiktige qatysty qozǵalǵan qylmystyq ister sotqa joldandy. Al 123 adamǵa qatysty qylmystyq ister aqtalmaıtyn negizdermen toqtatyldy, – deıdi B.Kóshqalıev.
«Dánikkennen qunyqqan jaman» demekshi, aldaý-arbaýmen «tabys» tabatyn alaıaqtardyń arany ashylyp barady. Alaıaqtar qurbanyn az aqshaǵa emes, mıllıondardy quraıtyn qarjyǵa «otyrǵyzady». Máselen, polısııa qyzmetkerlerine byltyrǵy 22 jeltoqsanda Atyraý qalasynyń 29 jastaǵy turǵyny alaıaqqa aldanǵany týraly shaǵym túsiripti.
– Shaǵymdanýshy 3 bólmeli páter alyp beremin degen 38 jastaǵy azamatshanyń sózine senip, 2 mln teńge qarajatyn bergen. Nátıjesinde páterden de, aqshasyn qaıtarýdan da úmitin úzgen jábirlenýshi alaıaqtyń toryna túskenin ańǵarǵan. Polısııa qyzmetkerleri jedel-tergeý is-sharasyn júrgizip, atalǵan qylmysty jasady degen kúdikpen 38 jastaǵy azamatshany ustady. Qazir kúdiktige qatysty Qylmystyq kodekstiń 190-babynyń 2-bóligimen sotqa deıingi tergeý júrip jatyr, – deıdi polısııa departamenti baspasóz qyzmetiniń ókili Gúlnázıra Muqtarova.
Jalpy, byltyr alaıaqtyq qylmysynan tek asa iri mólsherde keltirilgen zalal túrine qatysty 10-ǵa jýyq derek tirkeldi. Máselen, sol jylǵy aqpanda óńir polıseıleri salymshylardy aldaǵan «NurAlıKapıtal» JShS quryltaıshysyna halyqaralyq izdeý jarııalaǵan eken. Al maýsymda kúdikti Almaty qalasynda ustaldy.
Jeltoqsanda Polısııa departamentine turǵyndardan jaýapkershiligi shekteýli seriktestikterdiń biriniń dırektoryna qatysty 40-tan astam aryz tústi. Aryz berýshiler onyń aı saıynǵy paıyzdyq mólsherlememen aqsha qarajatyn (aktıvterdi) aınalysqa salýdy usynǵan alaıaqtyq áreketi týraly shaǵymdandy. Dırektordyń jábirlenýshilerge 300 mln teńgege jýyq materıaldyq zalal keltirilgeni anyqtalypty. Sondaı-aq, polısııa departamentiniń tergeý basqarmasy «QI-Trade Kazahstan» JShS-ne qatysty qarjy pıramıdasyn qurý deregimen qylmystyq isti tergep jatyr.
Mine, Atyraýda ózgeniń ala jibin attamaǵan aqkóńil jandardy aldap, taqyrǵa otyrǵyzǵan alaıaqtyq áreketterdiń bir parasy osylaı órilip otyr. Quqyq qorǵaý organdary ardan attaǵan alaıaqtardy ustaǵanmen, aýyrdyń ústi, jeńildiń astymen júrip, jeńil tabys tabýǵa qunyqqan arsyzdardyń qarasy azaıar emes.
Atyraý oblysy
