Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Ereksheligi kóp chempıonat
Rettilik boıynsha 22-shi ret uıymdastyrylyp jatqan álemdik dop dodasy bir aı boıy Qatardyń bes qalasyndaǵy 8 stadıonda ótedi. Bir aıta keterligi, bıylǵy álem chempıonaty – keıingi 20 jyldyń ishinde Azııa qurlyǵy men Arab elinde, onyń ishinde jalpy musylman áleminde tuńǵysh ret óteıin dep otyr. Sonymen qatar Qatardaǵy fýtbol mýndıali álemniń 32 quramasy qatysatyn sońǵy álem chempıonaty bolmaq. 2017 jyly FIFA prezıdenti Djannı Infantıno kelesi, ıaǵnı 2026 jyly AQSh, Kanada jáne Meksıkada ótetin álemdik dop dodasynan bastap Jer-jahannyń 48 quramasy qatysatynyn málimdegen edi. Al 32 qurama óner kórsetetin álem birinshiligi 1998 jyldan bastalǵan edi. Onyń aldynda FIFA tek 24 quramanyń qatysýyna múmkindik berip kelgen bolatyn.
Al bıylǵy álem chempıonatynyń basty ereksheligi – tórt jyldyq fýtbol toıynyń ádettegideı jaz mezgilinde emes, kúzdiń sońy men qystyń alǵashqy aıynda ótkizilýi bolyp tur. Buǵan basty sebep – Qatar memleketiniń klımattyq jaǵdaıy. Iаǵnı álemniń eń ystyq elderiniń qataryna jatatyn atalǵan elde jaz mezgilinde aýa raıynyń ortasha temperatýrasy +40°C mańaıynda bolady. Al mundaı ystyq aýa raıynda dop tebý fýtbolshylardyń densaýlyǵyna keri áser etetini aıtpasa da túsinikti. Onyń ústine, tamaǵy qurǵap, áli ketken fýtbolshylardyń alańda erkin kósile almaıtyny jáne belgili. Sondyqtan uıymdastyrýshy tarap pen FIFA basshylyǵy ortaq mámilege kelip, bıylǵy álem chempıonatyn májbúrli túrde jaz mezgilinen qys mezgiline aýystyrǵan edi. Degenmen qazirdiń ózinde Dohada aýa raıy 25-30 gradýsty kórsetip tur. Osylaısha, Qatardaǵy dúnıejúzilik dop dodasy qys mezgilinde ótken birinshi álem chempıonaty retinde tarıh jylnamasyna enedi.
Qatardan da, qatardan da qalǵandar
О́kinishke qaraı, jaraqatyna jáne ulttyq quramadaǵy básekelestiktiń joǵary bolýyna baılanysty bıylǵy álem chempıonatynda birqatar juldyz fýtbolshynyń ónerin tamashalaı almaımyz. Atap aıtar bolsaq, 2018 jylǵy álem chempıonatynda Fransııa quramasynyń top jarýyna súbeli úles qosqan jartylaı qorǵaýshy N’Golo Kante men Pol Pogba, Nıderland quramasynyń kapıtany Djordjıo Vınnaldým, Brazılııanyń jartylaı qorǵaýshysy Fılıpp Koýtıno, Portýgalııa ókili Dıogo Jota men Germanııa quramasynyń shabýylshysy Tımo Vernerdiń álem chempıonatyna qatyspaıtyny belgili boldy. Sondaı-aq 2012 jáne 2019 jyldary Germanııanyń jyl fýtbolshysy atanǵan Marko Roıs bıyl da jaraqatyna baılanysty álem chempıonatyna qatysa almaıdy. Jaraqatyna baılanysty buǵan deıin eki Eýropa birinshiligine bara almaǵan Roıs endi ekinshi álem chempıonatynda da dop teppeıdi. Ol dál osyndaı sebeppen 2014 jylǵy Brazılııadaǵy álem birinshiliginen de tys qalǵan edi.
Osy oraıda, byltyr Eýropa chempıonatynda top jaryp, úsh ret álem chempıonatynyń kýbogin basynan asyra kótergen Italııa fýtbolshylary bıylǵy álem chempıonatyna joldama ala almaǵanyn aıta ketken jón. «Skýadra adzýrralyqtar» 2018 jyly Reseıdegi álem birinshiliginen de tys qalǵanyn jankúıerler jaqsy biledi. Al Senegal quramasynyń bas juldyzy sanalǵan Sadıo Maneniń de álem chempıonatyna qatysa almaıtyny týraly aqparat taraǵan edi. Biraq keıinnen Maneniń Qatarǵa baratyny belgili boldy. Degenmen, ol ulttyq qurama sapyndaǵy alǵashqy matchtarǵa qatysa almaıdy.
Statıstıka men boljam
Bıylǵy álem chempıonatyna qatysatyn quramalar arasynda eń kóp top jarǵany – Brazılııa (1958, 1962, 1970, 1994, 2002). Fýtboldy ulttyq oıyn retinde qaraıtyn Ońtústik Amerıka qurlyǵy ókilderiniń birinshilikte bas júlde ıelenbegenine de bıyl 20 jyl bolǵan eken. Ekinshi oryndarda Germanııa men álem chempıonatyna qatysa almaıtyn Italııa tur. Bul quramalar brazılııalyqtardan bir kýbogke qalyp tur. Máselen, Italııa 1934, 1938, 1982 jáne 2006 jyldary, Germanııa 1954, 1974, 1990 jáne 2014 jyldary chempıon bolǵan. Úzdik úshtikti eki retten dara shyqqan Fransııa (1998, 2018), Argentına (1978, 1986) jáne Ýrýgvaı (1930, 1950) quramalary túıindep tur. Al jarys qojaıyny – Qatar álem chempıonatynda bıyl alǵash ret baq synamaq.
Chempıonat ýaqyty jaqyndaǵan saıyn fýtbol sarapshylary men jankúıerleri bıylǵy birinshilikte qaı qurama top jarýy múmkin degen suraqqa jaýap izdep, óz boljamyn ortaǵa salyp jatyr. Degenmen kópshilik Brazılııa quramasy Qatarǵa óte joǵary daıyndyqpen kele jatqanyna erekshe nazar aýdaryp otyr. Shyn məninde «pentakompıondar» quramasynyń barlyq shebinde de əlemdik deńgeıdegi juldyzdardyń shoǵyry qalyptasqan. Qaqpashy Alısson Bekerden bastap, shabýylshy Neımarǵa deıingi fýtbolshylardyń bári babynda. Sonymen qatar mamandar Messı men Ronaldý bastaǵan Argentına men Portýgalııa quramalarynan kóp nárse kútýge bolatynyn aıtady. О́ıtkeni álemniń qos juldyzy úshin bul sońǵy álem chempıonaty. Sondaı-aq 2010 jylǵy álem chempıondary – Ispanııany, fýtboldyń otany sanalatyn Anglııany da negizgi úmitkerler qatarynan shyǵarýǵa bolmaıdy.
Hosh, sonymen jeksenbi kúni jalaýy jelbireıtin álem chempıonatynyń shymyldyǵyn Qatar men Ekvador quramalary ashyp beredi. Qazaqstandyq jankúıerler álem quramalarynyń tartysty kezdesýlerin bir aı boıy «Qazaqstan» jáne «Qazsport» telearnalarynan tikeleı efırde tamashalaı alady.
