Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Jumys isteıtin azamattar úshin mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysýdyń óz artyqshylyqtary bar. Bul týraly bizge «Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory» AQ bas dırektorynyń orynbasary Alısa Qaıyrbekova jan-jaqty málimet berdi.
Onyń aıtýynsha, jumysshylar áleýmettik táýekelder týyndaǵan jaǵdaıda bıýdjetten memlekettik áleýmettik járdemaqylardy ala otyryp, buǵan qosa MÁSQ-tan áleýmettik tólemder alady. Júıe áleýmettik táýekelderdiń alty túrin qamtıdy. Bul – eńbekke qabilettilikten aıyrylý, asyraýshysynan aıyrylý, jumysynan aıyrylý, júktilik pen bosaný, jańa týǵan balany asyrap alý, sondaı-aq bala bir jarym jasqa tolǵanǵa deıin onyń kútimine baılanysty kirisinen aıyrylý jaǵdaılary. Osy oraıda jumys isteıtin azamattar jumysqa ornalasý kezinde eńbek shartyn jasaýdy qaperinde ustaý qajet. Bul jaǵdaıda jumys berýshiler óz qarajaty esebinen qorǵa qyzmetkerdiń kirisiniń 3,5% kóleminde áleýmettik aýdarymdar tóleýge jaýapty bolady.
– Eńbekke qabilettilikten aıyrylý jaǵdaıy boıynsha áleýmettik tólem medısınalyq-áleýmettik saraptama jalpy eńbekke qabilettilikten aıyrylý dárejesin 30%-dan 100%-ǵa deıin belgilegen kezeńge taǵaıyndalady. Bul tólemniń eń uzaq merzimi – kómek alýshynyń zeınet jasyna jetýine deıin. Al asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha áleýmettik tólem – asyraýshynyń asyraýyndaǵylary 18 jasqa tolǵanǵa deıin, al kúndizgi oqý nysany boıynsha oqyǵanda 23 jasqa deıin taǵaıyndalady. Jyl saıyn Úkimet qaýlysy negizinde memlekettik áleýmettik járdemaqylarmen birge MÁSQ-tyń uzaqmerzimdi tólemderi de artady. Bıyl tólemder 1 qańtarda jáne 1 shildede eki ret kóterildi, jyldyq mándegi mólsheri 23%-ǵa artty. Osy jyldyń 8 aıynda asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha áleýmettik tólemderdi 61 myńnan asa otbasy aldy, al eńbekke qabilettilikten aıyrylý jaǵdaıy boıynsha áleýmettik tólemderdi 95 myń adam aldy. Osy maqsattarǵa qordan shamamen 42 mlrd
teńge jumsaldy. Eger mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysýshy jumysynan aıyrylsa, onda mansap ortalyǵynda jumyssyz retinde tirkelgennen keıin usynylatyn belsendi sharalarǵa qosymsha, jumystan bosatý sebebine qaramastan, qordan jumysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha áleýmettik tólem júzege asyrylady. Bul baǵytta osy jyldyń 8 aıynda shamamen 140,5 myń adamǵa 29 mlrd teńge tólendi, – dedi A.Qaıyrbekova.
Sonymen qatar spıker mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesinde ana men balany qoldaý erekshe ról atqaratynyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, jyl saıyn qordan tólenetin áleýmettik tólemderdiń shamamen 85%-y ana bolýdy qoldaý maqsatynda júzege asyrylady. Máselen, jumys isteıtin áıel respýblıkalyq bıýdjetten tólenetin bala týýǵa arnalǵan memlekettik járdemaqydan basqa qordan júktilikke jáne bosanýǵa baılanysty demalys bastalǵanǵa deıingi keıingi jyldaǵy ortasha aılyq kirisiniń 4 eselengen mólsherine teń júktilikke jáne bosanýǵa baılanysty birjolǵy áleýmettik tólem alady. Al bala týǵannan keıin onyń kútimine baılanysty tólem ananyń keıingi 2 jyldaǵy ortasha aılyq kirisiniń 40%-yn quraıdy. Tıisinshe mundaı áleýmettik tólem kólemi jumys istemeıtin anaǵa respýblıkalyq bıýdjetten tólenetin bala kútimi boıynsha uqsas memlekettik járdemaqydan joǵary.
Ana bolýdy qoldaýdaǵy mańyzdy ózgeristerdiń biri 2023 jylǵy qańtardan bastap bala kútimi boıynsha áleýmettik tólemniń uzaqtyǵynyń 1 jastan 1,5 jasqa deıin ulǵaıýy boldy. Bıyl 204 myń áıel júktilikke jáne bosanýǵa baılanysty tólemdi alypty. 207,8 myń qatysýshyǵa bala kútimi boıynsha tólem taǵaıyndaldy. Osy maqsattarǵa bıyl 8 aıda 401 mlrd teńgeden asa qarajat baǵyttalǵan.
Sondaı-aq azamattar úshin úıden shyqpaı-aq qyzmet alýǵa jaǵdaı jasalyp jatyr. Qazirgi ýaqytta elektrondyq kózder arqyly júgingen azamattarǵa taǵaıyndalǵan áleýmettik tólemderdiń úlesi 56,5%-dan asady. Mysaly, eń kóp suranysqa ıe bolǵan – jumysynan aıyrylý jáne bala kútimi boıynsha áleýmettik tólemderdi elektrondy túrde taǵaıyndaý qyzmetteri. Bul qyzmetti alý úshin egov.kz elektrondyq úkimet portaly arqyly; «Eńbek» elektrondyq eńbek bırjasy arqyly; mansap ortalyǵynda jumyssyz retinde tirkelý kezinde (qyzmet kórsetýdiń kompozıttik formaty); Halyq bankiniń mobıldi qosymshasynan; dástúrli túrde Memlekettik korporasııa arqyly júginýge bolady.
– Áleýmettik tólemderdi áleýetti alýshylardy qamtý jónindegi maqsatqa qol jetkizýde 2022 jyldyń qyrkúıeginen bastap «Otbasynyń sıfrlyq kartasy» aqparattyq júıesin proaktıvti qyzmetter kórsetýge engizý mańyzdy boldy. Júıe óz quqyǵyn iske asyrmaǵan áleýetti alýshylardy avtomatty túrde aıqyndaıdy jáne olarǵa onlaın formatta tólem alý úshin júginýge múmkindik bere otyryp, birneshe sms habarlama jiberedi. Elektrondyq qyzmetterdiń ósýi jaǵdaıynda biz áleýmettik tólemderdi taǵaıyndaý boıynsha bıznes-úderisterdi ońtaılandyramyz. 2023 jyldyń 1 shildesinen bastap qoldanysqa engizilgen Áleýmettik kodeksti iske asyrý úshin áleýmettik tólemderdi taǵaıyndaýdyń jańa erejeleri qabyldandy. Onda elektrondyq kózder arqyly kelip túsken is maketterin avtomatty túrde qalyptastyrý jónindegi norma kózdelgen. Osylaısha, Memlekettik korporasııany osyndaı qyzmetter boıynsha bıznes-úderisten shyǵarý áleýmettik tólemderdi taǵaıyndaý merzimin 8 jumys kúninen 4 jumys kúnine deıin qysqartýǵa múmkindik berdi. Qordan tólenetin barlyq áleýmettik tólemniń kólemi jeke esepteletinin jáne mindetti áleýmettik saqtandyrý júıesine qatysýshy qyzmetker úshin qorǵa tólengen áleýmettik aýdarymdardyń ýaqytyly jáne tolyq tólenýine tikeleı baılanysty ekenin atap ótemin. Sondyqtan biz árqashan júıege qatysýshylarǵa áleýmettik aýdarymdardy tóleýdiń tolyqtyǵy men ýaqyttylyǵyn kez kelgen yńǵaıly tásilmen: egov.kz elektrondyq úkimet portalynda ne «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasynyń bólimshesine (Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary) nemese Qordyń fılıalyna júginý arqyly tekserýdi usynamyz, – dedi A.Qaıyrbekova.
