Qoǵam • 04 Jeltoqsan, 2023
Turmystyq zorlyq-zombylyqqa tyıym bola ma?
Mamandardyń aıtýynsha, turmystyq zorlyq-zombylyqtyń kez kelgen túri árbir segizinshi otbasynda bar. Árbir úshinshi otbasynda turmystyq zorlyq-zombylyq bolsa, árbir jetinshi áıel – ekonomıkalyq, árbir altynshy áıel – fızıkalyq, árbir úshinshi áıel – psıhologııalyq zorlyq-zombylyqqa tap bolady. О́kinishke qaraı, qazirgi qoǵamda otbasyndaǵy kemsitý men qorqytý qalypty jaǵdaıǵa aınaldy, turmystyq zorlyq-zombylyq qylmystaryna qulaq úırendi. Qoǵam dertine aınalǵan bul qubylystyń tamyryna balta shabýǵa bola ma? Zańnamadaǵy sońǵy ózgerister bul baǵyttaǵy qylmystardyń alyn alýǵa qanshalyqty yqpal etti? Kóptiń kókeıindegi bul suraqtardy mamandardyń ózinen surap-bilý úshin dóńgelek ústel basyna jınap, máselege qatysty oı-pikirin bilýdi jón kórdik. Basqosýǵa Parlament Senatynyń depýtaty Janna ASANOVA, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi Ulttyq komıssııa tóraǵasynyń orynbasary Lázzat SÚLEIMEN, IIM Ákimshilik polısııa komıtetiniń Erekshe tapsyrmalar jónindegi aǵa ınspektory Aqmaral SERIKBAEVA, Astana qalasy ákimdigi «Úmit daǵdarys» ortalyǵy kommýnaldyq memlekettik mekemesi dırektorynyń áleýmettik jumystar jónindegi orynbasary Aıgúl ShAMShATOVA, «Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýty» KeAQ Otbasy jáne genderlik saıasat salasyndaǵy zertteýler ortalyǵynyń jetekshi mamany Bekzat ERMEKBAEVA, «Qazaq gazetteri» JShS bas dırektory Dıhan QAMZABEKULY qatysty.
Mýzeı • 04 Jeltoqsan, 2023
Bókeı ordasynyń qarý-jaraq palatasy
Ishki qazaq ordasynyń sońǵy bıleýshisi Jáńgir Bókeıuly da jaýynger ata-babasynan qalǵan qarý-jaraqty kıeli sanap, mura retinde ustap, san túrin jınaqtaǵan eken.
Zerde • 04 Jeltoqsan, 2023
«Egemen Qazaqstan» gazetinde (2023 jylǵy 24 shilde) Beken Qaıratulynyń «Toqtamys hannyń jarlyǵy» atty maqalasy jarııalandy. Avtor ańdatpada Altyn orda hany Toqtamystyń 1392 jyly Lıtvanyń uly knıazi hám Polsha koroli II Vladıslav Iаgaıloǵa joldaǵan jarlyq-hatynyń kóshirme nusqasynyń Ulanbatyrdaǵy memlekettik Ortalyq arhıvine jetkizilgeni týraly aıta kelip, atalǵan jarlyqtyń tarıhyna qatysty derekter keltiredi.
Tulǵa • 04 Jeltoqsan, 2023
Nesipbek Dáýtaıuly álemi (esse)
Oqyp otyrǵan áńgimeń ýaqytyń qansha tyǵyz bolsa da magnıtshe tartyp bas alǵyzbaıdy. «Ol asharshylyq dendegeli adamdy adam jep jatyr degendi estigen. Áýeli senbep edi. Quljany atyp alǵannan keıin mán-jaı bilmek bolyp, etektegi aýylǵa túsken. Sonda... Shaǵyn aýyldyń adamdary ashtan qatyp qalypty. Kenet aýyldan sál aýlaqta alba-julba bir toptyń lapyldaǵan otty shyr aınalyp júrgenine kózi túsip, qaınap jatqan qazan erneýinen balanyń bilegin baıqap qalǵan». Osy tusyna kelgende onsyz da túrshige bastaǵan deneń qorqynyshtan qursaýlanyp, tula boıyńdy mazasyz úreı bıleıdi. «Aman qalǵylaryń kelse, tastańdar balany, – dedi sońyndaǵy qaba saqaldy óńkıgen. Qyryldaǵan únine yryl ma, soǵan uqsas jeksuryn birdeńe aralasqan». Kenjeǵazy men onyń sábıin arqasyna tańyp alǵan áıeline ilesip, artynan jaqyndap kelip qalǵan álgi ash bórideı adamjegishterden jantalasa qasha jónelgiń keledi. Biraq ábden sharshap talǵan aıaqtaryń ilgeri basýdyń ornyna keıin ketip jatqandaı jandalbasa kúı keshesiń. Túsińiz shyǵar. Ádette jaısyz jatyp, bastyrylyǵyp uıyqtaǵan adam osyndaı tústen shoshyp oıanady emes pe? Bir sát osy oıyńa ılanyp, basyńdy kóterip, jan-jaǵyńa qaraısyń. Joq! Túsiń emes eken. Úýhh!.. Oıaýsyń. Esińdi jıǵan soń qolyńa kitap ustap otyrǵanyń eske túsedi. Qasyńda Kenjeǵazynyń otbasy joq. Olar myna kitaptyń ishinde. Kitap ishindegi áńgimede álgi ashtyqtan álsirep jyrtqyshqa aınalǵan adam emestermen arpalysyp júr. Endeshe, seniki ne joryq?
Basylym • 04 Jeltoqsan, 2023
Gazet pen jýrnal – ekinshi tynysym
1966 jyly qaýys-qarasha aıynyń ortasynda Reseı aýmaǵynda úsh jyl eki aı mindetimdi ótep, elge oraldym. Eki jyldaı Gorkıı-Borda, bir jyl úsh aıdaı Ivanova-Shýıa garnızonynda boldym. Bir ǵajaby – osy úsh jylda da biz 40 shaqty qazaq pen 8 ózbek «Sosıalıstik Qazaqstan» jáne «Kazahstanskaıa pravda» gazetinen kóz jazǵanymyz joq. Eldegi jańalyqtardy oqyp, masattanyp qalamyz, bir-birimizden súıinshi suraımyz. Keıindeý bildim, muny uıymdastyrǵan atyraýlyq eki soldat, ekeýi de orta mektepti orys tilinde bitirgen Maqsat Qultýmın men Ǵaınet Qýanǵalıev eken. Birde Maqsattyń shaǵyn maqalasy «Kazahstanskaıa pravda» gazetine jarııalandy. Sonda ony qolma-qol quttyqtap qýanǵanymyz-aı! Sodan 1964 jyly Gorkıı garnızonynda 800 metr jarystan soldat О́ser Serikqalıevtiń ekinshi oryn alǵany týraly serjant Isataı Shámbilovtiń «Sosıalıstik Qazaqstanǵa» shyqqan maqalasyn bárimiz jabylyp, kúndiz-túni oqyǵanymyzdy qaıtersiń!
Qazaqstan • 04 Jeltoqsan, 2023
Qazaqstannyń Ortalyq Azııa elderiniń áıelder dıalogyna tóraǵalyǵy aıaqtaldy
4 jeltoqsanda Qazaqstannyń Ortalyq Azııa elderiniń áıelder dıalogyna tóraǵalyǵy genderlik zorlyq-zombylyqpen kúres máselelerin talqylaýmen aıaqtaldy. Májilis spıkeri Erlan Qoshanov Astana qalasynda Birikken Ulttar Uıymynyń qoldaýymen uıymdastyrylǵan halyqaralyq konferensııany qorytyndylaı kele, forýmnyń 2023 jylǵy jemisti jumysyn atap ótti, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Tehnologııa • 04 Jeltoqsan, 2023
Sıfrlyq álemde jelidegi qaýipsizdik birinshi orynda turady. Kıberqaýipsizdik degenimiz – kompıýterlik júıelerdi, derekterdi, baǵdarlamalyq jasaqtardy jáne adamdardy kıberqaýipter men kıberqylmystardan qorǵaýǵa baǵyttalǵan tehnologııalar, úderister men tájirıbelerdiń jıyntyǵy.
Jádiger • 03 Jeltoqsan, 2023
Túnjeliniń tarıhı qulpytastary
Qandaı da bir aımaqta ornalasqan molalar, qabirler jáne qulpytastar – sol óńirdiń belgili bir halyqqa tán ekenin dáleldeıtin eń mańyzdy ulttyq tańba. Sonymen qatar qulpytastar – ár kezeńniń mádenıeti men tynys-tirshiligin kórsetetin tarıhı jádigerler.
Zerde • 03 Jeltoqsan, 2023
Beıbarys – 800: Ádilettiń aldaspany
Bıyl Mysyrdaǵy mámlúkterdiń dańqty sultany ári musylman áleminiń qorǵany retinde tarıhta jarqyn iz qaldyrǵan Uly dalanyń asyl perzenti Sultan Beıbarystyń týǵanyna 800 jyl toldy.
Tanym • 03 Jeltoqsan, 2023
Islamnyń oılaý júıesi men dúnıetanymynyń Haq (Istına) haqyndaǵy qaǵıdattarynyń poetıkalyq qurylymyn (kalam), pálsapalyq qısynyn (logıkasyn), dinı zańnamalyq dálelin (fıqh-Fiqh) túsinbeı – Abaıdy túsiný múmkin emes. Usynylǵan maqalada Eýropa fılosoftarynyń Jan men Tán, Jannyń tegi men túrleri týraly pikirleri men Abaıdyń fılosofııalyq oılarynyń arasyndaǵy baılanysy salystyryla saralanady. Sonymen qatar Jan men Tán jáne Jannyń túrleri týraly nemis ǵalymy Frıdrıh Edýard Benekeniń áıgili «Tárbıe men oqytýǵa arnalǵan jetekshi nusqaý» atty fılosofııalyq-psıhologııalyq taqyrypty qamtıtyn fılosofııalyq-psıhologııalyq traktattarymen Abaıdyń tanys bolǵany osy maqala arqyly ǵana ǵylymı ortaǵa belgili bolyp otyr. Bul – abaıtaný iliminde buryn múldem qaperge alynbaǵan derek kózi.
