onkologııalyq aýrýǵa ushyraǵan balalarǵa járdem beredi
Almatyda Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynda (PjBHǴO) onkologııalyq aýrýǵa ushyraǵan balalarǵa arnalǵan qaıyrymdylyq sharany qoldaýǵa óz nıetin bildirgen ataqty fransýz fotografy Stefan Erber tuńǵysh ret Qazaqstanǵa arnaıy ushyp kelip, otandyq sýretshilermen birge beıneleý óneri boıynsha sheberlik sabaǵyn ótkizgen bolatyn. Úıretýshiler qatarynda óz sezimderin qaǵaz betine túsirip, oqıǵalaryn boıaýlar arqyly jetkizýde qazaqstandyq tanymal sýretshiler men músinshiler Edýard Kazarıan, Marat Bekeev jáne Andreı Noda da qatysyp, úıretýge tyrysqan edi.
О́zge aýrýlarmen salystyrǵanda, qaterli isikter balalar arasynda sırek ushyrasady desek te, kishkene balaqaılardyń múgedektigi men ólimi boıynsha elimizdiń jaǵdaıy máz emes. Jyl saıyn Qazaqstanda shamamen 600 balada qaterli óskinder (QО́) anyqtalady, sonyń ishinde 200-inde aqqan naýqasy kezdesedi. 2015 jyly alǵash QО́ anyqtalǵan balalar sany 507-ni qurady, olardyń ishinde 171 balada – asqynǵan aqqandylyq, 336 balada – qomaqty isik boldy.
– Qazirgi tańda onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqan balalardy emdeýdiń tıimdiligi kóp jaǵdaıda psıhologııalyq qoldaýǵa baılanysty ekeni dáleldenip otyr. Kez kelgen jastaǵy bala úshin stasıonarda jatqan ýaqyt óte aýyr tıedi. О́ziniń qandaı da bir qaýipti aýrýǵa shaldyqqanyn túsiný, tekseristen óter aldyndaǵy úreı, úırenshikti ortany ózgertý, ata-anasynan jáne týysqandarynan alshaqtaý, osynyń barlyǵy balanyń psıhologııalyq jaǵdaıyna yqpal etetin faktor bolyp tabylady. Al ataqty sýretshiler júrgizetin sheberlik sabaqtary tek naýqas balalarǵa ǵana emes, sonymen qatar, olardyń ata-analaryna jaǵymdy qýat beretin, balalar úshin kórnekti, kóńildi, qyzyqty ári tanymdyq shara bolyp sanalady. Bul tek balalardyń ishki tolǵanystaryn emdeý emes, sondaı-aq, dári-dármekpen emdeýdi jetildire túsetin jol, – deıdi Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Maıra Sháripova.
Sonymen qatar, otandyq medısınanyń jetistikteri arqasynda sońǵy on jyl ishinde onkologııalyq aýrýǵa shaldyqqan balalardyń ómiri uzara tústi, al kóptegen kishkentaı naýqastardyń tolyqtaı jazylyp ketýine de qol jetip otyr. Balalarda kezdesetin onkologııalyq aýrýlardy sátti emdeýdiń úlgisi retinde asqynǵan lımfoblasty aqqandylyqqa shaldyqqan balalardyń aman qalýyn aıtýǵa bolady, búginde ol 70 paıyzdy qurap otyr. Al buǵan deıin mundaı dıagnoz qoıylǵan balalar 100 paıyz jaǵdaıda aýrýdan kóz jumatyn edi. Asqynǵan aqqandylyqty emdeýdiń tıimdiligin arttyrý remıssııaly naýqastar sanynyń jınaqtalýyna yqpal etedi. Osylaısha, PjBHUO-nyń kórsetkishi boıynsha, respýblıkada búgingi tańda 1115 bala asqynǵan aqqandylyq remıssııasynyń esebinde tur, al 2003 jyly olardyń sany 88 bolatyn.
E.Kazarıan, M.Bekeev, A.Nodalardyń art-terapııa sabaqtary onkologııalyq aýrýlarǵa shaldyqqan balalarǵa psıhologııalyq qoldaý bildirý arqyly saýyqtyrýǵa baǵyttalǵan. Beıneleý óneri jáne shyǵarmashylyqpen aınalysý kishkentaı naýqastarǵa ózderine degen senimderin oıatyp, boılaryndaǵy qýatyn jaǵymdy salaǵa jumsaýǵa, qııaldaryn shyńdap, shyǵarmashylyq qabiletterin arttyra túsýge kómektesedi.
– Biz jubaıymyz ekeýmiz árdaıym qaıyrymdylyq sharalardy qoldap otyramyz, sondyqtan da qazaqstandyq sýretshiler ótkizetin art-terapııa týraly estigen kezde, men de óz úlesimdi qosýdy qaladym. Men fotograf retinde shyǵarmashylyqtyń kúshine senemin, – dep óz oıymen bólisti fransııalyq qonaǵymyz Stefan Erber.
Sheberlik sabaǵy elimizdiń birneshe qalalarynda ótkizgen «Shyǵys pen Batystyń arasyna kópir ornatý» baǵdarlamasy aıasynda uıymdastyrylyp otyr. Bastapqyda sheberlik sabaqtary kórkemdik mektebiniń balalary úshin júrgizilse, alaıda, ýaqyt óte kele oǵan birtindep Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǴZI men Ana men bala ulttyq ǵylymı ortalyǵynda em qabyldap jatqan balalar qatysa bastady.
– Art-terapııa – balalarǵa kúrdeli em qabyldaý kezeńinde jınaqtalatyn kóńil kúıindegi aýyr júk pen negatıvten arylýǵa kómektesedi. Bıylǵy jyly sheberlik sabaǵy men kórme «Qýat» («Energııa») degen sımvolıkalyq atqa ıe. Balalarǵa tabıǵattyń bar qýaty qajet – sý, jel, kún – jáne syrqatty jeńip, bolashaqqa sený úshin jan qýaty kerek, – deıdi Qazaqstanda dúnıege kelgen, «Shyǵys pen Batys arasyna kópirler ornatý» baǵdarlamasynyń bastamashysy, fransýz áıeli Larısa Indjýdjıan.
Gúlzeınep SÁDIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY