Qaısybir óńirlerde bolmasyn mal dárigeri mamandyǵy qat dep jar salamyz. Jastarymyzdy osy mamandyqty ıgerip, aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa óz úlesterin qosýǵa shaqyramyz. Úlde men búldege orap, jaqsy ómirdi úıip tógemiz. Osylaısha aldaǵy ómirine senimmen qaraǵan jastarymyz mal dárigeri mamandyǵyn ıemdenedi. Jyl saıyn aýyl sharýashylyǵy oqý oryndaryn birneshe júzdegen shákirt támamdaıdy. Biraq solardyń deni bul mamandyqtyń qazanynda qaınamaıdy. Mine, máseleniń bári osynda jatyr. Arman qýyp, ózi tańdaǵan mamandyqtyń ıesi atanǵanda talaı qıyndyqpen betpe-bet keledi. Jumystyń qarbalastyǵy, aýyrlyǵy, moıyn burýǵa mursha bermeıtin qaǵazbastylyq, qala berdi, mardymsyz jalaqy – osynyń bári jastarymyzdyń bul mamandyqtan boıyn aýlaq salýyna sebepker bolady. Bul – búgingi kúnniń ózekti máselesi.
Dál osy taqyryp jýyrda el gazeti «Egemen Qazaqstanda» da kóterilgen. 21 maýsymdaǵy № 117 (28845) sanynda veterınarııa salasynyń ardageri Bazarbaı Sataıdyń «Aýylyńyzda mal dárigeri bar ma?» atty maqalasy kóp kóńilindegi túıtkildi jaıttardy dóp basypty.
Maqalada aıtylǵan kemshilikter men problemalar osy ýaqytqa deıin oryn alyp keledi. Avtor sala mamandarynyń janaıqaıyn naqty mysaldarmen, dáıektermen dáleldegen. Maqalada kóterilgen máselelerdiń barlyǵyna toqtalmasaq ta, biz de óz tarapymyzdan oı qosýdy jón sanadyq.
Rasymen mal dárigeriniń eńbegi – dene jumysy, ıaǵnı qara jumys. Olar ýaqytpen sanaspaıdy. Jyldyń qaı mezgilinde bolmasyn osy jumysqa jaýapty. Tipti demalysta da degbirin qashyryp, ár maldyń dárileý, egý jumystarynyń júıeli júrgizilýine janyn salady. Jumys barysynda maldan adamǵa juǵatyn aýrýlarmen tikeleı aınalysady. Bul úlken táýekeldi talap etedi. Sonymen birge, olardyń jumystary kóbinese (mal dárileýge, tekserýge baılanysty jospardy oryndaý) aýa raıyna táýeldi.
Shyndap kelgende, bul sala mamandarynyń jumystary bir orynda otyrýmen bitpeıdi. Jyl boıy ózderi qyzmet etetin aýmaqtaǵy epızootııalyq jaǵdaıdy únemi baqylaýda ustaýǵa mindetti. Munymen qosa malshylardyń jaz jaılaýǵa, qys qystaýǵa ornalasýlaryna da aralasýlaryna týra keledi. Mine, bul jaıdy da joǵarydaǵy sala basshylyǵy eskerýi kerek edi. Sonda olardyń barlyq qujattamalaryn jik-jikke bólip ótkizý, bólek tirkeýdi talap etý jaıy qysqarar ma eken? Al aılyq máselesi, tipten bólek áńgime. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, aılyǵy shaılyǵynan artylmaıdy. Ásirese, otbasyn jańa qurǵan mamandar úshin mundaı qıyn jumystar isteý ońaıǵa soqpaıdy. Mardymsyz jalaqy aqyry jas, qaıratty, bilikti mamandardyń ózge jumysqa ketýimen aıaqtalady.
Osy kúni respýblıkamyzdaǵy veterınarııa salasyn basqaryp otyrǵan laýazymdy tulǵalar týraly bul maqalada naqty, ótkir aıtylypty. Janýarlardy juqpaly aýrýlarǵa qarsy egý, olardy dıagnostıkalyq tekserý (ásirese brýsellezge) burynnan qalyptasqan, ǵylymǵa jáne kópjyldyq tájirıbege negizdelgen is-sharalardy basshylyq jylda ózgertip otyrady deýge bolady.
Búginde aýylsharýashylyq maldaryn biregeılendirý zaman talaby ekenin veterınar mamandar da, mal ıeleri de tolyq túsingen. Onyń tıisti kompıýterlik derek qory qalyptastyrylǵan. Al endi osyny mal aýrýy dıagnostıkasynda, ásirese brýsellezge serologııalyq tekserýde qoldaný veterınar mamandarǵa qandaı qıyndyqtar týǵyzatynyn atalǵan maqalada naqty dáleldengen. Sonymen birge, maqalada brýsellezge bir ret oń nátıje bergen maldardy qaıtalap tekserýge nege jol berilmeıtini de óte uǵynyqty túsindirilipti.
Bazarbaı Sataı sııaqty ardager áriptesimizdiń jazǵandarymen kelise, qoldaı otyryp, bul salanyń joǵarǵy basshylyǵynan ǵylymǵa negizdelgen, tııanaqty tájirıbemen bekitilgen qaǵıdalardy ózgertýlerge jol bermeı, veterınarııalyq zańdylyqtardy qatań saqtap, aýyldaǵy mal dárigerleriniń jumys jaǵdaıyn, endiriletin tehnologııalyq jańalyqtardyń tıimdiligin eskerýleri kerek degenge biz de óz tarapymyzdan qoldaý bildiremiz.
Samat MUSTAFAEV,
veterınarııa qyzmetkeri
Almaty oblysy,
Uıǵyr aýdany