Yrysy mol, tabysy zor kásiporyn

Baıqaýda baǵy janǵan Kenshiler astanasynda «Qazaqstannyń úzdik taýary-2016» óńirlik kórme-baı­qaýy­nyń qorytyndysy shyǵaryldy. Osymen 11-shi ret ótken bul ıgi sharany Qaraǵandy oblysynyń ákimdigi men Ulttyq kásipkerler palatasynyń óńirlik fılıaly uıymdastyrǵan bolatyn. Jalpy, otandyq taýar óndirýshilerdiń tanymaldylyǵyn arttyrýdy, bizdiń ónimderdiń ımporttyq taýarlarmen báseke tartysyna ımenbeı túsýine jaǵdaı jasaýdy jáne sapaly ónim shyǵaratyn kásiporyndar qyzmetin yntalandyrýdy maqsat etetin kórme-baıqaý bul kúnde iri jáne orta bıznes ókilderiniń ǵana emes, jeke kásipkerlerdiń de úlken qyzyǵýshylyǵyn týdyra bas­tady. Mysaly, úsh atalym boıynsha ótken  bıylǵy sharaǵa 86 kásiporynnyń qatysyp, baq synaýynyń ózi osy sózimizge dálel bola alady. Atap aıtar bolsaq, «О́ndiristik maqsattaǵy úzdik taýar» atalymyna 28 ótinim kelip tústi. «Turǵyndarǵa arnalǵan úzdik taýar» atalymy boıynsha 42 kásiporyn ózara tartysqa tússe, «Úzdik azyq-túlik taýary» nomınasııasy boıynsha 16 kásiporyn arasynda eń myqty anyqtaldy. Árbir atalym boıynsha úzdikterdi anyqtaǵan arnaıy sarapshy toptyń quramyna bıznes-qaýymdastyqtardyń, memlekettik organdardyń, Ulttyq kásip­kerler palatasy óńirlik fılıa­lynyń ókilderi endi. Sonymen, «Úzdik azyq-túlik taý- a­ry» atalymy boıynsha «Balqash nan» nan kombınatynyń ónimderi jeńimpaz dep tanyldy. Búgingi kúnde sharýasy shalqyp, tasy órge domalaǵan nan zaýytynyń bul tabysyn Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen dúnıege kelgen «Shaǵyn qalalardy damytý» memlekettik baǵdarla­masymen tyǵyz baılanystyrýǵa bolady. Sonymen qatar, kásiporynnyń keń tynys alýyna «Damý» kásipkerlikti qoldaý qory» AQ-tyń qarjy ınstıtýttary tarapynan bolǵan qoldaýdyń da ıgi septigin tıgizgenin  aıta ketken lázim. «Balqash nan» nan zaýyty 2015 jyldan beri jumys istep keledi. Halyqaralyq standarttarǵa tolyq saı keletin kásip­oryn búgingi kúnde nan jáne nan-toqash ónimderiniń 65 túrin  shyǵarady. Qurylǵanyna az ǵana ýaqyt bolsa da, nan zaýyty jumysty durys jolǵa qoıa bilgen iskerliktiń arqasynda elimiz aýmaǵynda, tipti shet memleketterdiń ózine tanymal bola bastaǵan. Mysaly, kásiporyn 2015 jyldyń qazan aıynda Almatyda ótken «Qazaqstanda jasalǵan» kórmesinde, odan keıin 2016 jyldyń mamyrynda Baký qalasynda ótken «Sala kóshbasshysy» baıqaýynda kózge túsip, aýyzǵa ilikti. Kórme-baıqaýda jeńimpaz atanǵan kásiporyndar jyldyń sońyna taman Astana qalasynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen ótetin «Qazaqstannyń úzdik taýary» respýblıkalyq konkýrsynda Qaraǵandy oblysynyń namysyn qorǵaıtyn bolady. Qaıta jańǵyrǵan zaýyt Búgingi tańda munda 65-ten astam nan ónimderiniń túri shyǵarylady. Qysqa merzim ishinde boı kótergen zamanaýı, halyqaralyq standarttarǵa saı nan zaýyty burynǵy óndiristen kólemi jaǵynan da, sapasy jaǵynan da basym. Bul ónerkásiptiń ashylýy balqashtyqtardy qosymsha 139 jumys ornymen qamtamasyz etip otyr. Búgin «Balqash nan» degen jarqyraǵan aıdarmen arnaıy mobıldi mashınalar ystyq nandy tek Balqash saýda oryndaryna ǵana emes, Prıozersk qalasy, Saryshaǵan, Gúlshat eldi mekenderine de jetkizedi. Saıaq kenti jáne oǵan jaqyn ornalasqan temirjol stansalary tuǵyndarynyń da «Balqash nan» ónimderine degen suranystary kún saıy­n artýda. Munyń bári osydan jarty ǵasyr buryn salynǵan nan óndirisiniń tutyný­shylardyń kúnnen-kúnge artqan suranysyn qamtamasyz ete almaýynan bas­taldy. Sońǵy onjyldyqtarda eshqandaı jańashyl úrdister engizilmegen eski ónerkásiptiń jaǵdaıy nannyń sapasyna áser etpeı qoımady. Osyǵan oraı 2014 jyly jańa zaman talabyna saı nan zaýytyn salý týraly sheshim qabyldandy. Bul batyl jobany júzege asyrýdy «Pýls» JShS qolǵa aldy. Joba Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń bastamasymen qolǵa alynǵan monoqala­lardy damytý baǵdarlamasy boıynsha «Damý» kásipkerlikti qoldaý qory «Sesnabank» aksıonerlik qoǵamdarynyń qoldaýymen júzege asyryldy. Eger buryn eski nan zaýytynyń assortımentinde 6 ǵana nan ónim túri bolsa, búgin qala dúkenderiniń sórelerindegi osy kásiporyn usynǵan alýan túrli nan ónimderi tutynýshynyń kóz jaýyn alady. «Prezıdentskıı», «Otrýbnoı», «Rjanoe chýdo», «8 dán» nandary, «Kúnbaǵys» toqashtary qala turǵyndary erekshe unatyp tutynatyn ónimge aınaldy. «Bektaýata» nany, «Balqash kóli» rogalıkteri, «Shubar» batony ataýlarynyń ózi ónimniń Balqash óńirine qatysyn naqtylaı túsedi. Nan kombınatynyń dırektory Aıgúl Búrlenovanyń aıtýynsha, búgingi tańda «Balqash nan» zaýyty Eýropanyń Germanııa, Italııa, Shveısarııa, Fran­sııa, Bolgarııa, Slovenııa sııaqty aldyń­ǵy qatarly elderiniń zamanaýı qurylǵy­larymen jabdyqtalǵan. Jańa qurylǵylar men nan ónimderin óndirýdiń barlyq tehnologııalyq úderisi halyqaralyq standartqa sáıkes keledi. – Jańa tehnologııalardy paıdalana otyryp biz óndiristiń ekologııalyq tazalyǵyn, dámin, joǵary sapasy men qunarlylyǵyn qamtamasyz etemiz. Dıetalyq jáne adam aǵzasyna paıdaly dárýmendermen baıytylǵan joǵary reseptýralyq nan suryptaryn óndirý kúnnen-kúnge artyp keledi. Quramynda zyǵyr, asqabaq, kúnbaǵys, kúnjit, jańǵaq qosylǵan nandar ıtalıan, nemis, fransýz, fın tehnologııalarymen óndiriledi. Halyqqa áleýmettik qoldaý kórsetý sharalarynyń aıasynda «Ystyq nan» fırmalyq dúkenderindegi «Tegin nan» sórelerinen nandy tek zeınetkerler ǵana emes, ýaqytsha qıyndyqqa tap bolǵan adamdar da tegin ala alady. Qazirgi tańda nan zaýytynda kásibı bilikti mamandar jumys isteıdi. Olardyń sheberliginiń arqasynda «Balqash nan» ónimderi 2015 jyldyń qazan aıynda Almaty qalasynda ótken «Qazaqstanda jasalǵan» jáne 2016 jyldyń mamyr aıynda Baký qalasynda ótken «Sala kóshbasshysy» kórmelerinde joǵary baǵaǵa ıe boldy. Qurylǵanyna az ýaqyt bolsa da uıymshyl eńbek ujymy tek qana óndiristik mindetterdi tabysty atqaryp qoımaı, qalanyń qoǵamdyq, mádenı ómirine belsendi qatysýda. Naýryz meıramynda kıiz úı tigip halqymyzdyń ádet-ǵurpyn, mádenıetin nasıhattaýda ózgelerge úlgi bolýda. Qaıyrymdylyq aksııalaryn uıymdastyrý, qaladaǵy balalar úıine kómek kórsetý sharalary bul ónerkásiptiń ıgi dástúrine aınalǵan. Balqash naýbaıshylarynsyz birde-bir aýylsharýashylyq jármeńkesi ótpeıdi. Zaýyt ónimderine rıza bolǵan tutynýshylar nan ónimderiniń jańa túrlerin taǵatsyzdana kútedi. Sondyqtan da, dúkenge kirgen tutynýshylar «Búgin taǵy qandaı dámdi nanmen qýanta­syńdar?» dep kiredi. Halyqtyń rızashy­lyǵynan asqan baǵa bar ma?! Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» QARAǴANDY