Keńes odaǵy ydyraǵannan keıin burynǵy respýblıkalar arasyndaǵy ekonomıkalyq baılanystar úzildi de, ol ekonomıkalyq daǵdarysqa ákeldi.
90-shy jyldardyń enshisine tıgen sol aýyr kezeńderde kúnine 10 myńnan 17 myńǵa deıin jumysshylar aqysyz demalysqa ketip jatty, óıtkeni, kásiporyndar jabyldy, jumys orny toqtaýsyz qysqartyldy. 1995-1996 jyldary ekonomıkanyń quldyraýy shegine jetti, bir jylda jumyspen qamtý ortalyqtarynan jumyssyz qalǵan 40 myń adam kómek surady. Jumyssyz qalǵan azamattardy ýaqytsha qoǵamdyq jumystarǵa tartqan, jumyssyzdarǵa járdemaqy tólegen kezder jurttyń esinde.
2000 jyldan bastap elimizde ekonomıkalyq-áleýmettik oń ózgerister bilinip, ekonomıka turaqtana bastady. Árıne, bizdiń oblys ta ýaqyttyń osy ózgeristeriniń eshqaısysynan shet qalǵan joq. Elimizdiń aımaqtaryndaǵy sekildi, Qostanaı óńirinde de kedeılik pen jumyssyzdyqqa qarsy jumystar júrgizildi. Ol úshin elimiz boıynsha keshendi, jumyspen qamtý baǵdarlamasy jasaldy. Al 2008-2011 jyldary elimizde jumyspen qamtý júıesin jetildirý jónindegi sharalar jospary ómirge keldi. Munyń ózi kóptegen sharalardy qamtydy. 2009 jyly Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha aımaqtardaǵy jumyspen qamtýdyń jáne kadrlardy qaıta daıarlaýdyń strategııasy, ıaǵnı, «Jol kartasy» jasaldy.
Mine, elimizde azamattardy jumyspen qamtý jumystary búginge deıin osylaı jalǵasyp keledi. Oblystyń aýdandary men qalalarynda 2020 jylǵa deıingi jumyspen qamtý baǵdarlamasyn júzege asyrý úshin 20 ortalyq qurylyp jumys isteıdi. Onda 134 áleýmettik qyzmetker azamattar ıgiligi úshin kóptegen sharalardy úılestirip otyr. Búginde osy ortalyqtardyń kúsh salýymen 40 myń adam jumyspen qamtyldy, 3900 adam naryq suranysyna oraı mamandyqqa qaıta daıarlandy, 1787 adam shaǵyn nesıe alyp, óz isin dóńgeletti. Jyl aıaǵyna deıin jumys ornyn tapqandar 18 myń adamǵa jetetin bolady.
Áleýmettik sala qyzmeti tek jumyspen qamtýmen shektelmeıdi. О́ńirde múgedekterdiń, múmkindigi shekteýli jandardyń jaǵdaıyn jeńildetip, olardyń basqalarmen teń sezinip, qoǵamǵa aralasýy úshin júıeli jumys úzilmeıdi. Múgedekterdiń áleýmettik oryndarǵa jáne ómirlik mańyzy basym salalar qyzmetine kedergisiz jetýi úshin oblysta áleýmettik nysandar men kólik ınfraqurylymdaryna pasporttaý júrgizilgen bolatyn. 1568 nysannyń 1166-sy múgedekterge tolyq beıimdelýine daıyn bolmaǵany anyqtaldy. Bul sharanyń ýaqtyly ári sapaly ótýi úshin 2014-2018 jyldarǵa arnalǵan óńirlik beıimdeý josparyn jasaǵan edik, mine, sonyń alǵashqy nátıjeleri de kórine bastady.
Búginde pasporttalǵan nysandardyń 63 paıyzdan astamy múgedekterge yńǵaıly jaǵdaı qalyptastyra bildi. Mysaly, ınvataksı qyzmeti oblysta múmkindigi shekteýli jandardyń alysyn jaqyn etýge sebep bolyp otyr. Ol buryn tek Qostanaı men Rýdnyı qalalarynda ǵana qyzmet kórsetse, qazir Arqalyq qalasy qosyldy. Bul qyzmetti oblysta kúnine 600 adam paıdalanady. Munyń syrtynda jyl saıyn 4 myńnan astam ǵarip jandarǵa túrli áleýmettik kómek-qyzmet kórsetiledi. Olar estý protezderin, protez-ortopedııalyq, sanatorıılerge joldama, kreslo-arba, gıgıenalyq qajetter alyp turady. Olar úshin bıyl bıýdjetten 1,1 mıllıard teńge qarjy bólindi.
Qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan ǵarip jandardy kútý de áleýmettik sala qyzmetkerleri atqaratyn negizgi jumystyń biri. Búginde oblysta aýrý jandardy úıine baryp kútýmen 26 bólimshe, kúndiz qarap, kómek berýmen 7 bólimshe aınalysady. Sonymen qatar, medısınalyq-áleýmettik mekeme alty myńnan astam adamǵa qyzmet kórsetedi.
Halyqtyń áleýmettik az qorǵalǵan toby qaı qoǵamda da bolǵan, qazir de bar. Olarǵa memleket tarapynan kómek kórsetiledi. 2016 jyldyń tek 9 aıy ishinde oblys óńirinde 57 myń adam túrli áleýmettik kómek aldy. Oǵan bıýdjetten 1 mıllıard teńge bólindi.
Táýelsizdik alǵan jyldardan beri oblysta halyqtyń tabysy kúnkóris qorjynynan tómen bóliginiń sany 16 ese azaıdy. Mysaly, 2016 jyldyń aldyńǵy eki toqsanynda olardyń sany 2,6 paıyzdan asqan joq, al 2001 jyly bul kórsetkish 42,4 paıyzdy quraıtyn. Sonymen qatar, kedeılik sheginde ómir súretin adamdardyń sany da 0,2 paıyzǵa deıin tómendedi.
«100 naqty qadam» Ult josparynyń 84-qadamyn júzege asyrý maqsatynda áleýmettik-adrestik kómektiń tıimdiligin jaqsartý úshin ótken jyly «О́rleý» jobasy boıynsha Qostanaı qalasy men Qostanaı, Uzynkól aýdandarynda áleýmettik kómekti kelisim negizinde engizgen edik. Bıyl onyń aýqymy keńeıe tústi, jyl aıaǵyna deıin osy jobaǵa oblystaǵy barlyq aýdandar men qalalar qosylady. Jobaǵa qatysýshylarǵa bıýdjetten 13 mıllıon teńge bólindi. Aldaǵy jyldarda beriletin áleýmettik kómek túrleriniń barlyǵyn da jańǵyrtý, olardyń «О́rleý» sekildi jańa túrlerin usyný josparlanyp otyr. Sonda búginde materıaldyq kómekke aýzyn ashyp otyratyn otbasylar óziniń turmysyn jaqsartýǵa belsene kirisetin, memleket kómegine baılanbaı ózi tabys tabatyn bolady. Masyldyqtan arylady. Memleket tarapynan jasalyp jatqan osy ıgilikti isterdiń barlyǵyn da áleýmettik sala qyzmetkerleri tynym tappaı atqarady. Olar atqarǵan tynymsyz jumystar arqasynda qabyrǵasy Táýelsizdikpen birge qataıǵan áleýmettik sala jumysy nyǵaıady, qoǵam serpiledi, memleket myqty bolady.
Gúlnar ÁBENOVA,
Qostanaı oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń basshysy