О́ńir ómiri – ósip-ónýdiń kórinisi

Jýyrda Parlament depýtattary óńirlerge shyǵyp, onda saılaýshylarmen kezdesip, olardyń kóptegen máselelerin tyńdap, sheshilýine depýtattyq saýaldar arqyly atsalysýǵa, jańadan qabyldanatyn zań jobalarynda olardyń alańdaýshylyqtaryn eskerýge ýáde berip qaıtty. Biz depýtattardyń arasynan Senat Tóraǵasynyń orynbasary Bektas BEKNAZAROVQA jolyǵyp, barǵan sapary jóninde aıtyp berýin ótingen edik. – Halyqpen tikeleı kezdesip, kóterilip jatqan máselelerdi olar­dyń óz aýyzdarynan estip, qaı­typ kelgen soń olardyń bárin júıelep, tıisti usynystar berý – Par­lament depýtattary jumy­sy­nyń basty baǵyttarynyń biri. Men Ońtústik Qazaqstan óńiri­nen saılanǵan senator Álı Bek­taevpen birge tústikke sapar shek­tim. Halyq óte tyǵyz qonystanyp, kóp máseleler týyndaıtyn óńirdi ózim tańdap aldym. – At basyn aldymen qaıda tiredińizder? – Aldymen oblys ákimi Jan­seıit Túımebaev pen oblystyq máslıhattyń jańadan saılanǵan hatshysy Qaırat Balabıevpen kezdestik. Kezdesý barysynda ob­lystaǵy jalpy ekonomıka­lyq, áleýmettik jáne quqyqtyq sala­­lar­­dyń jaǵdaıy týraly jan-jaqty sóz boldy. Erek­she toq­talǵan máseleler qataryn­da aýyl sharýashylyǵy ınfra­qury­lymdaryn damytý, fermerler men sharýa qojalyqtaryna beri­letin kómek máselesin jaqsartý, mal basyn kóbeıtýge qolaıly jaǵdaı týǵyzatyn jaıylymdar máselesin sheshý týraly áńgimeler aıtyldy. – Aıryqsha kózińizge túsip, jaqsarǵan dúnıeler bar ma eken Ońtústikte? – Bar eken. Sonyń eń basty­sy – qaı baǵytqa júrseńiz de jar­qyrap jatqan, zaýlatyp júrýge múmkindik beretin tas jol­dar boldy. Buryn joldar úlken pro­blemalar týdyryp jata­tyn edi ǵoı. Mysaly, osydan 3-4 jyl buryn Túrkistan men Shymkenttiń arasyndaǵy joldyń qıynshylyǵyn óz basymnan keship edim. Qazir jaǵdaı múldem ózgeshe. Osy joly jarqyrap jatqan keń joldarǵa tap bolyp, ábden rıza boldym. Qazir bizdiń ekonomıkalyq jaǵdaıymyz­dyń jaqsara túskendiginiń bir kóri­ni­si. Sonymen qatar, jol ústindegi kóliktiń óte kóp ekendigi kózge tústi. Bul – halyqtyń tynym al­maı, óz sharýalarymen, óz tir­ligin kúıttep, únemi qozǵalysta júrgendiginiń belgisi. – Halyqpen bolǵan kezdesý­lerden ne túıdińiz? – Kezdesýlerden halyq kóńil-kúıiniń optımıstik raı­da ekendigi kórinip turdy. Túrki­stan qalasyndaǵy kezdesý­ge aqsaqaldar, aýdandyq máslı­hat depýtattary, sharýa qoja­lyq­tarynyń basshylary keldi. Qazyǵurt, Tóle bı jáne Saıram aýdandaryndaǵy kezdesýlerde de sondaı, halyqtyń belsendi tobynyń ókilderi kóp boldy. Solar­dyń bárinde halyqtyń jasa­lyp jatqan oń isterge qýa­nyp, qoldap otyrǵandyǵy bir­den kózge tústi. Burynǵy qıyn­dyq­tardyń bári artta qalǵan. Aǵylshynnyń ǵulamasy Volter: «Uly qıyndyqtarsyz – uly jeńisterge jete almaısyń» degen eken. Sol aıtpaqshy, biz úl­ken qıyn­dyqtardan ótip, endi uly jeńisterdiń dańǵyl jolyna tús­ken sııaqtymyz. – Degenmen problemalar da bar shyǵar, mysaly qan­daı má­se­leler halyqty tolǵantady? – Árıne, problemalar joq emes. Máselen, Túrkistan qalasynda ardagerler keńesiniń tóraǵasy Jarylǵasyn Áziret­bergenov óńirde mal urlyǵynyń tynshy­maı turǵanyn aıtty. Polı­sııa tarapynan ony tyıý­ǵa jasalyp jatqan shara­lar yq­palsyz, zańnyń jumsaq­tyǵy­nan olar kúdikti degen adamdardyń úıine, mal qoralaryna tintý ja­saı almaıdy. Kúsh qoldanyp aýla­larǵa kirýge zań ruqsat ber­meı­di. Urlyǵy úshin ustalyp, sot­ta­lyp jatqandarǵa beriletin ja­za­lar óte jeńil degen pikirler aıtty. Sonymen qatar, osy aqsaqal bilim salasyndaǵy problemalardy da aıtty. Aqsaqal úsh tildilikke eshkimniń qarsy emestigin aıtty, alaıda ony úıretýdi eptep, úl­ken daıyndyqpen bastaý kerek edi ǵoı. Qazir hımııa, bıo­lo­gııa, ınformatıka degen pán­der aǵylshyn tilinde oqytyla bas­tady. Al ony sapaly deńgeıde oqy­tatyn muǵalim joq, ekinshiden jańa tildi bala birden meńgerip kete almaıdy. Úshinshiden, tarıh pánin orys tilinde oqytý týraly sheshim qabyldanǵanyn túsinbeı dal bolyp otyrmyz, deıdi aqsaqal. Muny estip men de tań qaldym. Bárimiz de buryn tarıhty qazaq mektepterinde ana tilderimizde oqyǵan edik qoı. Men muny qazir anyqtap jatyrmyn, halyqqa osylaı jetken sheshimniń qaı­dan shyqqanyn, nege shyqqanyn bárimiz de bilýimiz kerek. Sonymen birge, halyq ana tilimizdi qoldap, damytý máselelerine qatty alań­daýshylyq bildirdi. Jalpy, qaı máselede de «at tum­syǵy jarǵa tirelgen emes», sheshýge bolatyn dúnıe­ler. My­saly, aýyldaǵy memle­ket­­tik qyzmetshilerdiń jalaqy­syn ósirip, olardy basqa da mem­le­ket­tik kompanııalar men ujym­dardikine jaqyndatý – tolǵa­ǵy jetken másele ekendigi ras. Qazy­ǵurt aýdanynda Amanbaı Omarov degen aqsaqal, О́risbaı Kópeev, Bekzat Sábethanqyzy sııaq­ty azamattar, Tóle bı aýda­nynda Qudaıbergen Ońǵarov, Saıram aýdanynda Álibek Baı­nazarov degen aqsaqaldar kadr daıarlaý máselesiniń sapasy nashar ekendigin aıtty. Aýdandaǵy m­aman­­dar daıyndaıtyn kol­ledj­­­diń materıaldyq bazasy tómen, oqýshylardy úıretetin qural-saı­mandardyń joqtyǵy tilge tıek etildi. Sonymen qatar, sharýa qojalyqtaryna jeńil­detil­gen baǵamen beriletin janar-jaǵarmaılardy satyp alý­dyń tenderleri naýryz-sáýir aıyn­da ótetindigi aıtyldy. Al bul ýaqyt­ta Ońtústiktegi egis naý­qany aıaqtalyp ta qalady eken. Sony qańtar aıynda ótkizýge bola­dy ǵoı degen tilektiń nege oryn­dal­maıtynyna tańǵalasyń. – Jumys kúshi artyq ońtús­tikten soltústik oblystarǵa qonys aýdarý máselesi týraly halyq ne aıtady? – Bul máseleni biz halyqpen de, oblys ákimimen de qozǵap, tal­qyladyq. Jalpy, halyq sol­tús­tikke kóshýge qarsy emes. Biraq barǵan jerlerinde jumys oryndary bolmasa, turatyn meken­jaı tabylmasa, osyndaı máse­le­lerge joǵarǵy ókimet nazar aýdaryp, arnaıy baǵdarlama daıyndap, qarajat bólmese qaıdan baramyz degen suraqtar qoıyldy. Keıbir jeke azamattar baryp, iskerlik tanytyp jatqandar da bar eken. Sonymen birge, úlken top bo­lyp, tutas aýyl bolyp buryn­ǵy tu­r­­ǵyndary tastap ketken jeri bos, eldi mekenderge kóship barýdy qa­laı­­tyndar da bar eken. Bul bizdiń aǵa­­ıyn­shyl, týysshyl ekenimizdiń kórinisi ǵoı, árıne, bul másele memleket tarapynan qoldaý tapsa sheshilip te qalar edi dep oılaımyn. Halyq ta sony aıtyp otyr. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»