Qulqynnyń quldary

Petropavldyq Nadejda Gnoevyh 2007 jyly «Qazaqstan halyqtyq banki» AQ jergilikti fı­lıa­lynan 18.750.000 teńge nesıe alady. Ondaǵy maq­sat – plas­tıkalyq terezeler shyǵaratyn kásip­oryn ashý. Qaryzdy 7 jylda óteýge mindettenedi. Buǵan de­­ıin kásipkerlikpen aınalysyp kelgen ol óndiris ornyn qajetti qondyrǵylarmen jabdyqtap, iske kirise bergende álemdik qarjy daǵdarysyna tap bolady. Qıyndyqqa kezikkenine qaramastan nesıeni 8 aı boıy tólep turady. Tyǵyryqtan shyǵýdyń amaldaryn árli-berli izdestirip, ózine kepil bolǵan «Damý» kásipkerlikti qoldaý qoryna hat jazady. Nesıeni óteý merzimin uzartýdy ótinedi. Qor bas­shy­lyǵy, kerisinshe, ony alaıaq retinde jazǵyryp, oblystyq ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres jónindegi departamentke /qarjy polısııasy/ birneshe márte aryz túsi­re­di. Ondaǵylar bastapqyda kásipkerdiń is-áre­ke­tin­de qyl­mystyq quram bolmaýyna baılanysty sha­ǵym­­dy qanaǵattandyrýdan bas tartca, keıin zańsyz qu­jattardy paıdalanyp nesıe aldy, jalǵan kásip­kerlikpen shuǵyldandy degen birneshe aıyp taǵady. Shynynda da, osy jerde bir shıkilik bar sekildi. Birinshiden, kásipkerdiń burynnan jumys istep tur­ǵan JShS-tiń qujattaryn paıdalaný sebebi nede? Ekinshiden, maqsatty nesıeni qolma-qol aqshaǵa aınal­dy­rý qandaı qajettilikten týdy? Úshinshiden, Túr­kııadan satyp alamyn degen oıy­nan aınyp, tańdaý nelikten Almatyǵa tústi? Kásip­ker adalmyn, taza­myn dep qansha bezek qaqsa da, kú­dik keltiretin tus­tar joq emes. Petropavl qala­lyq soty 2010 jyly 13 qazanda úkim shyǵaryp, jalǵan kásipkerlikpen aı­nalysqany úshin ony bir jylǵa bas bostan­dy­ǵy­nan aıyrady. Prokýrordyń sottalýshynyń is-áre­keti aýyr qylmysqa jat­paı­ty­ny, shartty jaza berý jónindegi usyny­sy, asy­raýynda kámeletke tol­ma­ǵan balasy bary, dimkás­tigi – eshqaısysy eskerilmeıdi. Oblystyq sot úkimdi ózgerissiz qaldyrady. Osymen N.Gnoevyhqa qatysty qylmystyq iske núkte qoıylǵandaı edi. Alaıda, ony jazadan qut­qarý­ǵa yqpal jasamaq bolǵan Petropavl qalalyq sotynyń sýdıasy Gúlmıra Joldasovanyń paramen us­talýy, oblystyq prokýratýra jasaǵan málim­de­me­de kásipkerdiń tym qatań jaýapkershilikke tar­tylýyn qarjy polısııasyna jazǵan aryzymen baılanystyrýy otqa maı quıǵandaı áser etti. Ile-shala oblystyq sot arnaıy málimdeme jarııalap, prokýratýra taratqan aqparatty joqqa shyǵardy. «Eki túıe súıkense aralarynda shybyn óledi» demekshi, quqyq qorǵaý organdarynyń ózara sham­shyl­dyǵy kásipkerdiń jazasyn aýyrlatyp jibergendeı boldy. 2011 jyly 22 sáýirde ES-164/1 mekeme ákimshiligi jazanyń jartysyn ótegen sot­talý­shyny jaqsy jaǵynan sıpattap, shartty merzimge bosatý jóninde Petropavl qalalyq sotyna usynys túsir­geni­men, prokýratýranyń qoldaýyna qaramastan sýdıa Aıdarhan Janaqov qamaqtan bosatpaý jóninde sheshim shyǵardy. Sot tarıhynda mundaı oqıǵanyń alǵash kezikkenin aıta ketken jón. Endi N.Gnoevyh alaıaqtardyń aldaýyna qalaı túsip qalyp júr degen saýalǵa toqtalaıyq. 2010 jyly naýryzda qarjy polısııasy onyń ús­ti­nen qylmystyq is qozǵaıdy. Ol jaǵdaıdyń nasyrǵa shaýyp bara jatqanyn sezip, dereý advokat izdestiredi. Ejelgi tanysy, zań keńsesiniń dırek­tory Jan­na Qutyshevanyń usynysymen Irına Konıaeva­ny jaldaıdy. Tańdaý nelikten oǵan tústi degen másele tóńireginde áńgime órbıtin bolsa, nebir shym-shytyryq shytyrman oqıǵalardyń jatqa­nyn ishteı sezesiń. Advokat qylmystyq istiń kúr­de­li­ligin jeleý etip, ony para berýge úgitteı bas­taı­dy. Maý­sym­da is sotqa tapsyrylyp, kásipker tipti jan­ushy­­rady. Osy kezde J.Qutysheva aram oı­laryn jú­zege asyrý úshin belgilengen jospar bo­ıyn­sha iske kirisedi. I.Konıaevany «deldaldyqqa» salyp qoıa­dy. Qyz­mettes áriptesi Anar Zakarı­na­nyń G.Jol­dasova­ny jaqsy biletindigin paı­da­lanyp, qatary­na qosyp alady. «Qash­qaly turǵan qoıanǵa «táıt» deseń zyta jó­neledi» demekshi, ol tez kóne ketedi. Sýdıa qurby­symen kezdesip, máseleniń ońtaıly sheshilýine yqpal etedi. Sot materıaldaryna zer salsaq, erekshe belsendiligimen daralanǵandardyń biri – J.Qu­tysheva. Ol sybaılastaryna únemi aqyl-keńes­ter berip, jol nusqap otyrǵan. Qatań jazany jeńil­detý úshin «syı­aqy» mólsherin neshe túri qubylt­qan. Aqyry 5000 dollarǵa pátýalasqan. 2000 dol­lardy úsheýara bólip alýǵa kelisken. Osylaısha kásip­ker­diń syrtynan tor quryp, tegin oljaǵa kenelemiz dep masaırap júrgende qaqpanǵa qalaı túsip qalǵan­daryn ózderi de bilmeı qalǵan. Qansha aıtqanmen N.Gnoevyh tisqaqqan kásipker emes pe? Alaıaq toptyń qan qaqsatyp, orǵa jyqqaly júrgenin sezip qalǵan. Ári qylmystyq istiń basqa sýdıaǵa jol­danýy da úlken sekem týdyrǵan. Onyń sońy Ekono­mı­kalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres jónindegi agenttikke aryzdanýǵa májbúr etken. Alaıaq toptyń bir-birin kópten beri biletini, syralǵy tanystyǵy qylmystyq áreketti aldyn ala oılastyrýǵa negiz bolýy ábden múmkin degen joramal qısynsyz emes. Mysaly, A.Zakarına­nyń  G.Jol­dasovanyń qaramaǵynda 7 jyl­daı hatshy bo­lyp ju­mys isteýi edáýir ról atqar­ǵan syńaıly. Sýdıamen kásipkerge jeńil shara qoldaý jaıyn qa­ras­tyryp, jasaǵan «jaq­­sy­lyǵy» úshin qomaqty alym berýge kelisken. Biraq onyń da, Konıaeva­nyń da alaıaqtyq toptyń bel orta­synda júrip qylmys­kerler emes, kýágerler sana­ty­nan tabylýy gazet oqyrman­daryn tańyrqatýy múmkin. Ony túsindire keteıik. N. Konıaeva 10 shilde kúni «Iýrga» dámhana­synyń banket zalynda I.Gnoevyh­tan 5000 dollar para alyp jatqanda quryqtalǵan. Sol kúni A.Zakarına 4500 dollarmen qolǵa túsken. Ekeýi de qyl­mys­taryn tolyq mo­ıyndap, qarjy polısııasy qyz­met­kerlerimen bir­lese ju­mys isteýge kelisken. Mun­daı jaǵdaıda qylmystyq jaýapkershilikten bosatý jaıly zańda qarastyrylǵan. Petropavl qalalyq soty­nyń sýdıasy M.Gýsev J.Qu­tyshevany Qylmystyq ko­deks­tiń 177-shi jáne 313-shi baptary boıynsha /alaıaqtyq, para berýge deldaldyq jasaý/ aıypty dep tapty. 2 jylǵa bas bostandyǵynan aıy­ryp, dú­nıe-múlkin tárki­ledi. Al, A.Zakarı­na­nyń sýdıa talap etken 3000 dollar ornyna 5000 dollar usynýy áli kúnge deıin jum­baq. Bul jóninde sot prosesinde ashyp aı­tyl­mady. «Sý sura­sa, sút bergen qaıran jeń­gem­niń» qyly­ǵyn keltirgen onyń bul áre­ke­tin­de «páleden ma­shaıyq qa­shyp­ty» degendeı qol­da­ǵy qara­jat­tyń bárin berip quty­laıyn, sýdıa qaralana bersin degen jy­mys­qy eseptiń jatýy ábden yqtımal. Adamnyń ishin­degini kim bilipti. Alaıaq­tar­dyń jan-jaqty oılastyr­ǵan jos­pary­nyń áshkerelenýine ońaı oljaǵa umtylǵan ashkózdik sebep boldy desek, shyndyqqa kóbirek kelińk­i­reı­di. Atamyz qazaq «dá­nik­kennen qunyqqan jaman» dep tekke aıtpasa kerek. G.Joldasova 2010 jyly 12 shildede zańsyz kásip­kerlikpen aınalysqan I.Gnoevyhtyń qylmy­syn búrkemeleý úshin jumys kabınetinde qomaqty para alyp jatqan jerinen qolǵa tústi. Oǵan iri mólsherde alaıaqtyq jasady degen kiná taǵylyp, qylmystyq is qozǵaldy. Alaıda, kúdiktige qatys­ty sottyń tym sozylyp ketetinin eshkim kútpegen edi. 2011 jyly 14 aqpanda ótken sot qosymsha tergeý ón­dirisin júrgizý úshin qylmystyq isti Bas proký­ra­týraǵa qaıtarý jóninde qaýly shyǵaryp, ob­lys­tyq sot ózgerissiz qaldyrdy. Biraq Bas pro­ký­ra­tý­ra­nyń narazylyǵy boıynsha Joǵarǵy Sot qalalyq sottyń sheshimin buzyp, qylmystyq isti qaıta qaraýǵa jiberdi. 30 maýsymda qalalyq sot­tyń úkimimen G.Joldasova 5 jylǵa bas bostan­dy­ǵy­nan aıyrý jazasyna kesilip, dúnıe-múlki tárkilendi. Áriptesteri talaby kúshti, kásibı biliktiligi joǵary dep baǵalaǵan sýdıa osylaısha ádildiktiń aq jolynan taıdy. Azamattyq ar-ojdanyn saýda­ǵa sa­lyp, aıaqqa basty. Bultartpas aıǵaqtarmen ustal­ǵa­nyna qaramastan qylmystyq jaýapkershilikten qutylýdyń túrli amaldaryna barýy «sýǵa ketken tal qarmaıdynyń» keıpine kóbirek uqsady. Máse­len, ol óz sózinde Zakarınadan qaryzǵa aqsha alǵa­nyn, ony qolhat arqyly rásimdegenin kól­de­neń tartqanymen, dálel jetkiliksizdiginen sotty ılan­dyra almady. Kerisinshe, aýdıo-beıne jazba mate­rıaldar, elektrondyq poshtadaǵy hat alysý­lar, uıaly telefondaǵy qońyraýlar boıynsha alyn­­ǵan derekter kýágerlerdiń sózderimen toly­ǵyp, qyl­my­syn taıǵa tańba basqandaı moınyna qoıyp berdi. Osy jerde qylmystyq isti qaraý basqa sýdıa­ǵa tapsyrylǵanyna qaramastan G.Jol­dasova­nyń qar­maq­qa iligýi qalaı degen zańdy suraq týady. Táji­rıbeli sýdıa qatardaǵy maman­nyń /Zakarına/ ǵana sózine sútteı uıyp, elp ete qaldy deýge sený qıyn. Áldebir shen-shekpen­dilerdiń, qyzmettes­teri­niń ne jaqyn jandardyń kóńilin qımaı qosaq arasynda «kúıip»ketken joq pa degen kúdik keledi keıde kóńilge. Qalaı desek te, sýdıa bedeline kó­leń­ke túsiretin áreketti eshnár­se­men aqtaýǵa bol­maı­dy. Ekinshi bir dúdamal jáıt – para tóńireginde. Keliskennen kóp mólsherde para talap etý sekildi máse­leniń de ara jigi ashyl­maı qalǵan. Quqyq qorǵaý organdary G.Joldasovamen de ymyra­lasyp, birlese jumys istegende oqıǵa basqasha arnada óris alar ma edi? О́ıtkeni, onyń 2000 dollardy qaıda, kimge apara jatyr degen suraq­tyń jaýaby sheshilmegen kúıde qalǵan. Jan-jaqtan qaýmalaǵan osyndaı san­syz saýal­dar­dy oı eleginen ótkize kele qylmys­tyq topty ásh­kereleý operasııasy aıaǵyna deıin jetkizildi me, bolmasa orta joldan kilt úzildi me degen túıt­kil­diń qylań bereri anyq. Nege ekenin qaıdam, bizge is aqyryna deıin jetkizilmegendeı, tolyq aıaqtal­ma­ǵandaı kórindi. О́mir ESQALI. BET QATTALYP JATQANDA: О́rmekshiniń toryndaı, jolbarystyń jymyndaı shym-shyty­ryq, shyr­maýy kóp qylmystyq iske oblys­tyq sot núkte qoıdy. Jazaǵa tartylý­shy­la­r­dyń talap aryzdary qana­ǵattandyrylmady. Al, N.Gnoevyhtyń ótinishi qaıta qaralyp, jazasyn óteý merziminen buryn bosatyldy. Soltústik Qazaqstan oblysy.