Halyqty rýhanı jańǵyrýǵa bastaǵan Elbasymyzdyń baǵdarlamalyq maqalasy jarııalanǵan kúnnen beri «Egemen Qazaqstanda» qazaq tilin latyn álipbıine kóshirý isine qatysty kóptegen paıymdy pikirler jaryq kórip keledi. Bul latyn álipbıine qatysty taǵdyrsheshti jobanyń tarıhı mańyzyn aıqyndaı túsedi.
Halyqaralyq Túrki akademııasy osy jobaǵa qatysty irgeli zertteýler júrgizdi, tamyrlas jurttardyń tájirıbesin saralap, arnaıy monografııa jarııalady. Zertteýler nátıjesinde kóz jetkizgenimiz, latyn álipbıiniń túrkologııanyń ortaq álipbıi ekendigi. Máselen, kóne túrik jazbalaryn tańbalaǵanda túrkologtar latyn transkrıpsııasyn qoldanady. Buǵan Baskakovtar basqarǵan «Sovetskaıa Tıýrkologııa» da súıengen. Bul úrdis Reseıde áli de jalǵasyp keledi. Al Nıý-Iork ýnıversıtetiniń professory Larıssa Bonfante syndy ǵalymdar latyn álipbıiniń túp tamyry ejelgi etrýsk jazýyna tireletinin jazady. Túrki halyqtary týraly aýqymdy ensıklopedııalyq mura bolyp sanalatyn ortaǵasyrlyq «Kodeks Kýmanıkýs» latyn álipbıinde qaǵazǵa túsken. Bertinde, 1926 jylǵy Baký Quryltaıynda búkil ǵalymdarymyz latyn álipbıin tańdap alǵan. 1990 jyldardyń basynda túrki elderiniń ǵalymdary taǵy osyndaı toqtamǵa júgingen. Budan ańǵaratynymyz, latyn álipbıi – bizdiń fonetıkamyz ben dybys júıemizge eń jaqyn álipbı deýge bolady.
Jańa álipbı jańarǵan eldiń nyshany retinde kóneni kelmeske ketirip, sanany silkindiredi, jadyny jańǵyrtyp, tilge táýelsizdik áperedi, mádenı tutastyqty ornyqtyryp, aqparat keńistigin derbestikke jeteleıdi. Álippe mádenıettiń ólshemi, sonymen qatar ol – ulttyń tańbasy, eldiktiń aıshyǵy, memlekettiń táýelsizdigi men tutastyǵyn aıqyndaıtyn sımvoldardyń biri. Bul turǵydan alǵanda tańba tańdaý – órkenıet jolyn da tańdaý degen maǵyna beredi. Sondyqtan osy arqyly Máńgilik el muratyn tuǵyrly etetin tarıhı tańdaý jasaldy dep oılaımyz.
Álipbı almastyrý arqyly biz qosamjar orfografııadan qutylamyz. Mysaly, qazir memleketimizdiń ataýy 3 túrli jazylyp júr. Latyn álipbıi arqyly muny Qazaqstan dep tildik ereksheligimizdi saqtaı otyryp, bir-aq sózben jazýǵa múmkindik alamyz.
Sonymen qatar, jańa álipbı arqyly shet tilderden engen sózderdi de ulttyq erekshelikterge ıkemdeı alamyz. Latyn álipbıin qazaq emlesi arqyly qabyldaý bul máseleni bir izge túsiredi. Orfografııalyq, orfoepııalyq tutastyqtyń tildik tutastyqqa bastaıtynyn eskersek, bul túrli etnostardyń til syndyrýyna, sóıtip memlekettik tildiń tóńiregine toptasýyna septigin tıgizedi dep esepteımiz. Endeshe, Elbasy maqalasynda atap ótkendeı, latyn álipbıi buqaralyq sanany ózgertip, qoǵamnyń ishki tutastyǵyn qalyptastyratyn basty quraldyń biri bolady degen oıdamyz.
Qazirdiń ózinde elimizdegi elektrondy aqparat quraldarynda latyn álipbıi keńinen qoldanylýda. Internette, áleýmettik jelilerde buǵan áldeqashan kóship ketkender az emes. Biraq latyn álipbıin árkim ártúrli paıdalanyp júr. Sondyqtan maquldanǵan jańa álipbıdiń qoldanysqa enýi bul máseleni bir júıege keltiredi.
Jahandaný jaǵdaıynda aǵylshyn tili men latyn álipbıin meńgerý – jýrnalısterge álemdik aqparat aıdynyna erkin enýge múmkindik beredi. «Egemen Qazaqstannyń» jańarǵan portaly bıylǵy jyldyń basynan beri orys tilinde qyzmet kórsetip keledi. Shettegi qandastarǵa arnalǵan latyn álipbıindegi nusqasy birazdan beri bar. Saıtqa salynǵan materıaldar konverterdiń kómegimen avtomatty túrde latyn qarpine aýdarylady. Al osy qyrkúıek aıynan bastap biz aǵylshyn tilinde aqparat tarata bastadyq. Sheteldegi oqyrmandar men eldegi elshilikter endi jańalyqtardy «Egemen» arqyly oqıtyn bolady.
Jalpy, el gazetiniń 1929-1940 jyldary aralyǵynda, «Eńbekshi qazaq» jáne «Sosıaldy Qazaqstan» kezinde latyn álipbıimen shyqqanyn jaqsy bilesizder. Sondyqtan, bas basylym retinde latyn álipbıine kóshý biz úshin tabıǵı jalǵastyq bolady!
Árıne, álipbı ózgertý bir kúnde, tipti bir jylda da júzege asatyn prosess emes. Qanatqaqty joba retinde qoldanysqa engizilgennen keıin, ýaqyt óte kele qol da, kóz de úırenip ketedi. Eń bastysy, rýhanı jańǵyrýǵa naqty qadam jasaldy. Uzaǵynan súıindirsin!