Shamamen 2000 jyldyń kóktemi bolý kerek Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik komıteti astanalyq jýrnalıster úshin ashyq esik kúnin jarııalady. Bardyq. Áýeli bas ǵımarattyń ekinshi qabatynda ornalasqan shaǵyn murajaımen tanystyrdy. Munda arnaıy operasııa kezinde qoldanylǵan qarý-jaraqtar, oqıǵanyń kýási ispettes búlingen buıymdarmen qatar fotosýret qory da bar eken.
Sóreniń jıegin jaǵalaı ornalastyrylǵan fotolardy súzip kele jatyp, myna bir sýretke kózimiz tústi. Tal-terekpen kómkerilgen jadaǵaı alańqaı, jypyrlaǵan adam, qazylǵan jeroshaq, asylǵan qazan, teńnen aǵytylǵan býmalar...
Mýzeı ekspozısııasymen tanystyrýshydan kórmedegi foto jaıly suraǵan edik, ol: «Bul foto 1962 jyly Baqtydan ótip, Qazaqstan jerine taban tiregen qazaqtardyń shekara mańyndaǵy tirligi» degeni. «Budan basqa sýretter bar ma?». Taǵy birneshe fotony kórsetti.
Mýzeı meńgerýshisi zeınetkerlikke shyqqan baıyrǵy chekıst eken. Fotonyń tarıhı mańyzyna baılanysty úzdigip turǵan maǵan bir qarady da, «kóńiliń qalap tursa alyp ket, biraq joǵaltpa, kóshirip al da tupnusqasyn ákelip ber!» dedi. Lápbaı. Taǵy tynysh turmaı «bul fotony kim túsirgen?» dep suraqty qoıyp úlgerdik. Sóıtsek, bul sýretti Taldyqorǵan oblystyq memlekettik qaýipsizdik komıtetinde qyzmet atqarǵan orys azamaty túsiripti. Ol kisi dúnıeden ótken. Balasy qazir osy salada qyzmet isteıdi. Ákesinen qalǵan murany mýzeıge ótkizgen sol jigit eken. Sóıtip bul sýret bizdiń qolǵa osylaı tıgen-tin.
Endi sýrettegi kóriniske qaıta oralaıyq. 60-jyldary Qytaı elinde «Mádenı tóńkeris» atty naýqan júrip, onyń sońy halyqtyq tolqýǵa ákeldi. Oqıǵa barysyn sheber paıdalanǵan Keńes Odaǵy 1962 jyly sáýir aıynyń 15-30 aralyǵynda 15 kún boıy shyǵys shekarany birneshe jerden ashyp tastady. Osy aralyqta Baqty mańynan 150 myń adam, Jarkent jáne Kúzýin zastavasy mańynan 30-40 myń adam, resmı qujat boıynsha 200 myń qazaq ashyq shekaradan ótip, Qazaqstanǵa oraldy.
Myna fotodaǵy kórinis – Baqty shekarasyna tıip turǵan Aqshoqynyń etegi eken. Bir demmen shekara asyp kelgen halyq ishki qonystandyrý máselesi sheshilgenge deıin Aqshoqy-Baqtynyń mańynda osylaı aıal jasaǵan.
Dál osy tarıhı oqıǵanyń top ortasynda bolǵan, ári kóshtiń buıdasyn ustaǵan azamat, úlken jazýshy Qabdesh Jumadilov esteliginde: «Kósh Jamanty zastavasyna jetkende kún arqan boıy kóterildi. Kelsek: shekaranyń eki jaǵy birdeı ıin tiresken halyq. Ala baǵandardy qosqan symdy bir shaqyrymdaı jerge deıin jıyp tastapty. Salt attylar men ógiz, túıeli kóshter kez kelgen jerden ótip jatyr. Tek arba ótetin ótkel bireý ǵana, sol mańda kezek kútken qarbalastyq baıqalady. ...Bireýler aldyńǵy kóshterin ákelip tastap, artta qalǵan júkterine ketip jatyr. Baqty taýynyń jelkesindegi saı-sala, sonaý Aqshoqy bókterine deıin lyqyldap tolyp ketipti. Qolynda barlar úılerin tigip alǵan. Bulardan basqa arbanyń kóleńkesinde, ashyq aspan astynda júkterin úıip qoıyp jatqan halyqta qısap joq», deıdi.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»