Oblys ákiminiń atyna hat jazyp, ruqsat surapty: 12 sáýir – Ǵaryshkerler kúni merekesinde kenshiler astanasyndaǵy «Dostyq úıine» mektep oqýshylaryn aparyp, adamzat balasynyń alǵashqy ǵaryshkeri Iýrıı Gagarın týraly, shetsiz-sheksiz álem keńistigi jaıynda «Adamǵa tabyn, jer, endi» atty taqyryptyq tárbıe saǵatyn ótkizbekshi eken... Iá, jyl saıyn atalǵan merekede jáne qazaqtyń qyran tektes uly Toqtar Áýbákirov kókke samǵaǵan 2 qazan kúni bar sanaly ǵumyryn ǵarysh álemine degen qushtarlyqpen ushtastyrǵan osy bir ardager ustazdyń beımaza kúıge túsetini bar.
Qaraǵandy qalasyndaǵy №78 orta mektepte joǵary sanatty ustaz, bilim berý isiniń úzdigi Maǵrıfa Káribekovanyń bastamasymen shırek ǵasyrdan astam ýaqyt buryn ashylǵan avıasııa jáne kosmonavtıka murajaıy jemisti jumys istep keledi. Shaǵyn murajaıda qazaqtyń tuńǵysh ǵaryshkeri Toqtar Áýbákirovtiń Armavır ushqyshtar ýchılıshesinde kıgen shıneli, Valerıı Korzýnnyń shylym salǵyshy men qalamy, Talǵat Musabaev syıǵa tartqan ǵaryshkerdiń bir táýliktik tamaq úlgisi sııaqty qyzyqty jádigerler kóp. Mundaǵy zattardyń qaı-qaısysynyń da orny bólek, árqaısysy juldyzdy bıikti baǵyndyrǵan erekshe jandardyń ómirinen syr shertedi. Maǵrıfa Amanbekqyzy kóptegen ǵaryshkermen, ekıpajdyń Jer-Anaǵa oralýyn qamtamasyz etetin «Roskosmos» qyzmetkerlerimen júzbe-júz tanys. Mektep murajaıynda osy ýaqytqa deıin ǵaryshkerler Toqtar Áýbákirov, Aleksandar Poleshýk, Valerıı Korzýn, Iýrıı Onýfrıenko, Iýrıı Malenchenko, Valentına Tereshkova, «Roskosmos» dırektorynyń orynbasary Aleksandr Vedernıkov qonaqta bolǵan. Olardyń barlyǵy oqýshylarmen qyzyqty kezdesýler etkizdi. Pedagog endi mektepke qazaqtyń úshinshi ǵaryshkeri Aıdyn Aıymbetovtiń kelýin murat etip júr.
– Balalar batyr tulǵalardy úlgi etip ósýi kerek. Naǵyz ǵaryshkerlerdi kórgende óte qýanady. Qoımaıtyn suraqtary joq. Tipti «Qudaıdy kórdińiz be?», dep suraıtyndary bar. «Joq, kórgen joqpyz. Biraq áldebir kúshtiń kómektesetinin sezemiz», dep jaýap beredi ǵaryshkerler. Sondaı bir kezdesýde Valerıı Korzýn maǵan «Balalaryńyzǵa tamasha tárbıe berip jatyr ekensiz», dedi qolymdy qysyp. Osynyń ózi maǵan zor baǵa, – deıdi M.Káribekova.
Ustazǵa murajaı ashý týraly oı sonaý 1991 jyly kelgen eken. Merzimdi baspasózden Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ǵarysh saparyna qazaqtyń tuńǵysh ǵaryshkeri daıyndalyp jatqany týraly málimdemesin oqıdy. Onyń ústine, ol – jerlesimiz, Qarqaralynyń perzenti eken. Toqtar Áýbákirov ǵaryshqa samǵaǵan 1991 jyldyń 2 qazany jas memleketimizdiń tarıhyndaǵy aıtýly oqıǵa edi. Osy kúnnen bastap M.Amanbekqyzy tuńǵysh ǵaryshkerdiń ómir jolyn zertteýge den qoıdy.
– Murajaı áý basta Toqtar Áýbákirovke arnalǵan edi, – deıdi pedagog. – Odan keıin ǵaryshqa Talǵat Musabaev ushty. Sondyqtan murajaıdy jalpy avıasııa men kosmonavtıkaǵa arnaǵan jón dep sheshtim. Onyń ústine, Qaraǵandy óńiriniń ǵarysh aılaǵyna aınalǵanyna da birshama ýaqyt ótken. Talaı jerdi sharlap, ǵaryshqa ushýdyń teorııalyq negizderin jasaǵan ǵalymdar, zymyran tehnıkalarynyń ataqty qurastyrýshylary, ǵaryshqa jol salǵan adamdar týraly aqparattar jıystyra bastadym.
Mektep murjaıynyń qabyrǵasyna qazirgi kosmonavtıkanyń negizin salýshy Konstantın Sıolkovskıı, Sergeı Korolev syndy ǵalymdardyń, adamzattyń alǵashqy ǵaryshkeri Iýrıı Gagarınniń úlken portretteri ilingen. Munda jekelegen jádigerlermen qatar, avıasııa men kosmonavtıka tarıhynan syr shertetin, jetistikterin dáripteıtin ádebıetter, baspa ónimderi, foto jáne beınematerıaldar da barshylyq. Munyń barlyǵy urpaq tárbıesine aıtarlyqtaı úles qosyp otyrǵany sózsiz.
– Murajaı qoryn qonaqtarymyzdyń kómegimen tolyqtyryp otyramyz, – deıdi ulaǵatty ustaz. – Oqýshylarmen birge, árbir ǵarysh saparyna arnap, fotosýretter men gazette jarııalanǵan maqalalardan, balalardyń pák tilekterinen turatyn albom ázirlep, ony ǵaryshkerlerge syılaımyz. Ǵaryshkerler de bizge hat jazyp, sýretterin joldap turady. «Roskosmos» qyzmetkerleri maǵan barlyq ǵarysh kemeleriniń ushý-qoný kestesin tartý etken bolatyn. Sonyń arqasynda, jerge qaıtyp oralǵan ǵaryshkerler ótkizetin brıfıngterge qalmaı qatysamyn. Oraıy kelse, mektebimizge qonaqqa shaqyramyn.
M.Káribekova Toqtar Áýbákirovke jáne Valentına Tereshkovaǵa arnalǵan eki kitapty jaryqqa shyǵarǵan. Aıtýynsha kópshilik nazaryna usynýǵa bolatyn materıal kóp, biraq olardy jeke kitap etip shyǵarýdy qarapaıym mektep muǵaliminiń qaltasy kótermeıdi. Degenmen, murajaıdaǵy qundy derekter qoldanyssyz qur jatqan joq. Áriptesterimen bólisip, aǵartý jumystaryn júrgizdi, aýyl mektepterin aralap, shákirtterge dańqty jerlesterimiz ben ǵarysh baǵdarlamalary týraly sabaqtar ótkizedi, túrli jádigerlermen tanystyrady. Shırek ǵasyrdan astam ýaqyt ishinde jınalǵan jádigerlerge búginde shaǵyn murajaı bólmesiniń tarlyq etip otyrǵan jaıy bar. Degenmen, áńgime barysynda úmitke úki baılaǵan jaqsy bir habardy kútip júrgenin aıtyp qaldy. Ustaz sózinen ańdaǵanymyz, oblystyq bilim berý basqarmasynyń basshysy Esenǵazy Imanǵalıev ǵarysh jaıly ǵajaıyp syr shertetin murajaıǵa ońasha ǵımarattan keńirek oryn taýyp berýge ýáde etipti.
Únemi mazasyz izdenis ústinde júretin Maǵrıfa apaıǵa qoldaý kerek bolyp jatsa, №78 orta mekteptiń dırektory Aleksandr Mıalenko da aıanyp qalmaıdy eken. «Biz Maǵrıfa Amanbekqyzymen maqtanamyz. О́z isine shyn berilgen mundaı ǵajap jannyń, ulaǵatty ustazdyń qalyptastyrǵan aýrasy mektebimizge ıgi yqpalyn tıgizip jatyr. Irgetasyn ózi qalaǵan, elimizde balamasy joq avıasııa jáne kosmonavtıka murajaıy búginde bilim salasyndaǵy tárbıe máselesinde zor ról atqaratyn teńdessiz joba dep senimdi túrde aıtýǵa bolady. Budan bólek, ol kisiniń qolynda Qaraǵandynyń tarıhynan syr shertetin mol beınematerıal da bar. Munyń ózi bir qazyna», deıdi bilim mekemesiniń basshysy.
Elbasynyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy boıynsha qazir jer-jerde tarıhymyzdy túgendeý men ulttyq qundylyqtarymyzdy dáripteý sharalary júzege asyrylýda. Qarap tursaq, adamzat ǵaryshqa alǵashqy saparyn bastaǵan Baıqońyr men ǵaryshtan qaıtyp oralatyn qaharmandardy qushaq jaıyp qarsy alatyn qazaq dalasy tarıhymyzdyń ajyramas bóligi ǵoı.
Qaırat ÁBILDA, «Egemen Qazaqstan»
QARAǴANDY