Birjan Jaqyp, álem chempıony: Men sizderden keshirim suraımyn

–––––––––––––––––––– Birjan Jaqypov – qazaq boksshylary ishinen úsh birdeı Olımpııa oıyndaryna barǵan jalǵyz boks­shy. Shymkenttik oǵlan 2005 jyly 23 jasynda Mıanmada ótken álem chempıonatynda qola júldege ıe boldy. Osylaısha el quramasynan oıyp turyp oryn aldy. Chıkagoda ótken álem chempıonatynda qytaılyq Zoý Shımın jolyn kesti. ––––––––––––––––––––

Árbir sportshyda ózi úshin qolaısyz qarsylastar bo­lady. Nebir myqtylardy tuqyrt­qanymen syralǵy qarsylasyńa kel­gende adymyń tusalyp qala beredi. Nurjan Smanovty kýba­lyq qabylan Hýan Ernandes at­tat­paı qoıdy. Ermahan Yby­raıy­­mov Kýbanyń taǵy bir qara marjany Dýverhıldi bir jeńe almaı ketti.

Al qytaılyq Zoý Shı­mın bizdiń bekzat bitimdi boks­shy­myzdyń jolynda talystaı bolyp jatyp alǵan. 2008 jyly Beıjińde ótken olımpııa oıyndarynda Birjan ataqty Pal Bedak pen Oganes Danılıandy jeńgen. Shırek fınalda Zoý aldynan at oınatyp shyqty.

London. 2012 jyl. Qazir Bir­jan Jaqypov sharshy alańǵa shyǵady. Qasymdaǵy syralǵy dos, sol kezdegi Ońtústik Qazaq­stan oblysy sport jáne dene tár­bıesi basqarmasynyń basshysy Bolat Qyryqbaev qaıta-qaıta tereń dem alyp, jeńil kúrsinip qoıady. Túsinip turmyn. Basý aıta almaımyn. Zoý Shımın jeńisti qoldan beretin boksshy emes. Sonaý Beı­jiń olımpıadasynan bergi Álem, Azııa chempıonattarynyń da, Azııa oıyndarynyń da asa sapa­ly metaldan jasalǵan medal­dary úıiniń qaq tórinde ilýli tur.

Alsa ala bersin-aý, biraq sol Beıjińnen beri bizdiń Bir­jannyń nesibesin jyryp kele jat­qandyǵy kóńilge qaıaý túsiredi. Minezi kórkem bizdiń jigittiń osal jeri joq.

Zoý Shımınnan aıanyp qalǵan jeri jáne joq. Biraq ury tazy­daı sýmańdap sharshy alańda oı­naq salatyn Zoý tepe-teń urysta da jeńiske jetip ketedi. Onyń ústine Londonda Qytaı boks qura­masynan Zoýdan basqasy jarys jolynan shyǵyp qalǵan. Endeshe, boks álemindegi bar ataq dańqty bir boıyna jıyp alǵan Zoý shirkinińiz, bir jarym mıllıardqa jýyq Qytaıdyń úkilegen úmiti bul joly da bizdiń jigitke ese berýi qıyn-aý. Bolat ekeýimizdiń qabaǵymyz salyńqy tartyp, kúrsinip otyr­ǵanymyz osy.

Ońtústiktiń medal alady degen sportshylarynyń barlyǵy orta jolda barlyǵyp qalǵan. Jeńispen birge abyroı da kerek elge arqyrap barǵanǵa. Bárin búldirip turǵan mynaý qytaı. Tym qurysa jartylaı fınalda jolyqqanda ǵoı.

Áne, eki qolyn erbeńdetip, botadaı oınaqtaǵan Zoý tusy­myz­dan ótip barady.

Artynsha Birjan kórindi. Ke­­listi jigit. Sońynda jeke jattyqtyrýshysy jáne Qazaqstan qura­ma­synyń bas bapkeri Myrzaǵalı Aıtjanov. Aıqaıladyq. Kózi jarq ete qalǵan Birjan bizge qol bulǵady.

Alapat aıqas bastalyp ketti. Ekeýi de bir-birin óte jaqsy biledi. Ekeýiniń de urys mashyǵy júrekterinde jattalyp qalǵan. Ekeýi de osy aıqas altynǵa bas­taıtyn baspaldaq ekenin jaqsy biledi. Bizdiń jigit tym shıryǵýly. Ánsheıindegi synyq minezin boıynan sypyryp tas­tap, jolbarystaı shabynyp júr. Ekeýiniń qoldary da almas qylyshtaı jarq-jurq. Talmaý tus ashylyp qalsa narkeskendeı suǵyp alýǵa bar. Ańdysý joq, qoıǵylasý bar.

Zoý Birjannyń taýdan qu­laǵan seldeı ekpinine shydaı almaı taıǵanaqtap urys salyp júr. Jyryndy qý shabýyl kezinde ashylǵan sátterde esesin jibermeıdi.

Birinshi raýnd ta, ekinshi raýnd ta Zoýdyń enshisine jazyldy. Onsyz da qarasur Bolat qany qaraıyp sup-sur bolyp otyr. О́zimizdiń jigitter sharshy alańǵa shyqqanda saraıdy moınymyzǵa ilip keterdeı ekilenetin bizdiń túrimiz de ońyp turǵan joq-aý. Bes tóreshiniń úsheýi upaıdy pıa­nıno tilin basqandaı qytaıǵa berip jatyr.

Sońǵy raýnd. Aqyldy jigit emes pe, Birjan bárin túsinip júr. Zoýdy uryp qulatpasa endi je­ńis joq. Qos qoly naızaǵaıdaı jarqyldap qytaı boksshysynyń tóbesinde oınaıdy. Boks – óte qatal óner túri. Talaı aýyr soq­­qy­lardan talaı boksshy qaıt­paı­tyn jaqqa attanyp ketken­dikten boks qolǵabynyń ishine sa­lynatyn qyl-qybyrdy qalyń­datqan. Jeńil tııý úshin. Jeńil salmaqtaǵy boksshyǵa jeńil tıetin qolǵappen uryp qulatý qıyn. Biraq namysy tula boıyn býyrqantqan Birjan atoılaýyn toqtatar emes. Bolmady. Er­teńinde taǵy keldik. Jarys bas­talýǵa áli birtalaı ýaqyt bar edi.

– Baqtııar aǵa!

Sharshy alań túbindegi bas­qysh­ta Birjan tur. Baryp ba­tyry­myzdyń mańdaıynan súı­dim. Ishteı shıryǵyp júrgen Birjannyń kózinen byrt etip jas úzildi.

– Aǵa, barymdy saldym. Zoý taǵy da aldyrmaı ketti. О́z túısigimde jeńilgen joq sııaq­ty edim. Tóreshi qolyńdy kóter­me­gennen keıin bári beker. Hal­qymyzdyń úmitin aqtasam dep edim. Ákem Jaqypty jaqsy bilesiz, men úshin janyn berýge bar. Sozaqbaı aǵa da aq tileý aıtyp qalyp edi. Eldiń úmitin aqtaý úshin aıanǵanym joq. 

Jaıshylyqta sózge joq baýyrym qystyǵa aqtarylady. О́z basymyz da Birjan jeńildi degen oıda joqpyz. Teńbe-teń aıqas. Jeńisti Birjanǵa berse de Zoý «Oý, bul qalaı boldy?» demes edi.

Sodan beri talaı jyl ótti, tarıh paraǵy san ashylyp-jabyldy.

Zoý Londonnan soń kásipqoı boksqa aýysty. Al úlken sport­ta­ǵy úlken jeńisinen úmiti bar biz­diń Birjan álem bıigin baǵyn­dyrdy.

Onyń júldelerin aıtar bolsaq, 2005 jyly Álem chem­pıo­natynyń qola júldegeri. 2008 jyly Álem Kýboginiń qola júl­degeri, 2010 jyly Azııa oıyn­darynyń aqtyq synyna shyqty. 2012 jyly Olımpıadalyq kva­lı­fıkasııalyq qurlyqaralyq týr­nırdiń jeńimpazy. Al 2013 jyly álem chempıony ataǵyn jeńip aldy.

Rıo olımpıadasynyń joldamasyn AIBA-nyń APB jobasy boıynsha jeńip, osy júıede top bas­tady.

Almatyda ótken álem chempıonatynda ózbekstandyq sy­ral­ǵy qarsylasy Hasanboı Dýs­matovty jeńgen edi. Álem chempıony Iosvanı Veıtany da jolda qaldyrǵan.

Jankúıerler Birjannyń Rıo de Janeıro olımpıadasyn­da júl­de alaryna sendi. Bári­miz de sen­genbiz. Bári Allanyń qa­laýynda eken. Rıoda halyq­aralyq jarys­tar­da ıtjyǵys túsip júretin Ha­sanboı Dýs­ma­tovtyń asýynan óte almady.

Birjan Jaqypov – minezi kór­kem, jibekteı jigit. Sharshy alań­da qarsylasynyń es-tusyn al­ǵanymen, bylaıǵy ómirde shy­byn­dy shertpeıtin, kisige jaqsy­lyǵy mol azamat. Osy Birjannyń «Men de ataqty boksshymyn – eń­begim ótken» dep bireýge daýys kó­tergenin kórmedik, qashanda kishik. El ishinde áperbaqandar kóp qoı. Birjannyń úsh olım­pıa­daǵa barýyn óz bapkeri, Qazaq­stan quramasynyń bas jat­tyq­tyrýshysy Myrzaǵalı Aıt­janovtan kórgender bar.

Obaly ne kerek, jel sóz. О́ıt­keni 48-49 kılo salmaqta Qazaq­stan quramasynda Birjannyń aldyn oraıtyn boksshy joq edi.

– Meniń armanym Olımpııa oıyndarynda elimizdiń baıraǵyn kóterip, ánuranyn oınatý edi. Sol úshin teńizdeı ter tóktim. Alla qosh kórmedi me, tilegim oryndalmady.

Úmitterińizdi aqtamaǵanym úshin men sizderden keshirim suraımyn. Keshirińizdershi, meni.

...Qansha dańqty sportshylardy kórdik. Jeńdi, jeńildi. Biraq eshqaısysy halyqtan keshirim suramaǵan edi. Eshqaısysy ha­lyq­tan úlken emes. Birjan sony túsinedi.

Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan»

Qyzylorda oblysy