Belgili ǵalym, ımmýnologııa jáne ınfeksııalyq aýrýlar jónindegi maman Qanatjan Álibekov Facebook jelisindegi paraqshasynda menıngokokk ınfeksııasy jaıly oı bólisti.
«Almatydan alysta júrgendikten jaǵdaıdy naqty baǵamdaı almaı otyrǵanyma túsinistikpen qaraısyzdar dep oılaımyn. Degenmen shalǵaıda júrgenime qaramastan az da bolsyn qol ushyn sozyp, kómek kórsetkim keledi», dep bastady ol sóziniń basyn.
Onyń aıtýynsha menıngıt juqpaly aýrýlardyń qatarynda bolǵandyqtan alǵashqy belgileri birden bilinbeıdi. Biraq túptep qaraıtyn bolsa «habarshy kezeńi» baryn baıqaýǵa bolady.
Bakterıaldy menıngıttiń alǵash belgileri nebári birneshe saǵattyń ishinde qozýy múmkin. Iаǵnı, bul derttiń kezeńi óte qysqa.
Bastapqy belgileri
Ǵalym óz sózinde qaýipti ınfeksııanyń mynadaı belgilerin atap kórsetti:
*Bastapqyda bas qatty aýyrady;
*Moıynnyń artqy jaǵy aýyrǵanyna baılanysty ıegin keýdesine deıin soza almaıdy;
*Júregi aınyp, qusady;
*Esin joǵaltady, ne istep júrgenin ózi bilmeıdi, ersi qylyqtary paıda bolady;
*Basy aınalady;
*Jaryq sáýlelerge sezimtaldyǵy paıda bolady;
*As ishe almaıdy, tábetin tolyqtaı joǵaltady;
*Eger órship ketse sińiri tartylyp, komatozdy kúıge túsedi.
Infeksııanyń qanǵa taralǵanyn baıqaýǵa bolatyn qosymsha belgiler de bolady:
• teri túsi ózgerip ketedi,
• ishi túırep aýyrady
• qoly men tabanynyń temperatýrasy túsip ketedi
• teri bórtip ketedi (ádette ashyq qyzyl nemese qyzylkúreń tústi bolyp keledi)
• bulshyq et pen býyndardyń aýrýy, demniń jıileýi, deneniń qaltyraýy.
«Eger myna belgilerdiń bireýi baıqalǵan jaǵdaıda, mindetti túrde dárigerdiń kómegine júgingen jón. Almatyda bolsańyz, dereý jedel járdem shaqyrtyp, dárigerlerge aýrý belgilerin naqtylap aıtý kerek. Eger jedel járdem tez arada kele almasa, onda naýqasty jaqyn mańdaǵy klınıkalardyń birine jyldam jetkizý kerek», dedi Qanatjan Álibekov.
Al emdelý joldaryn naqty kórsete almaıtynyn aıtyp ótip, onyń sebebin naýqastyń durys emdi tek bilikti dárigerler men em joldaryn kásibı deńgeıde usyna alatyn mamandardan ǵana ala alatynmen baılanystyrdy.
Imýnologtyń aıtýynsha bul ınfeksııa ádette muryn qýysynda paıda bolyp, sol jerden taralady.
Antıbıotık
«Rıfampın preparaty qosymsha antıbıotık bolyp sanalatyny týraly pikirmen kelisemin. Adam densaýlyǵy men ómiriniń qaýipsizdigin eskerer bolsaq, bul dáriniń qysqa kýrsy menıngıt dertiniń aldyn alýǵa kómektesedi. Sondyqtan, bul dertke ushyraǵan adamnyń aýrýyn ýshyqtyryp almaı, olardy tez arada tekserýden ótkizgen abzal», dep keńes etti.
Menıngıt órship ketken jaǵdaıda naýqastyń týystaryn epıdemıologııalyq tekseristen ótkizip, emdeýge kirisý kerek. Bul eń bastysy!
«Epıdemııanyń barlyq jaǵdaıynda mundaı zertteýler ınfeksııanyń órship ketýinen saqtaıdy. Osyǵan baılanysty epıdemıolog mamandar naýqastyń kimmen baılanysta bolǵanyn tolyǵymen zertteýden ótkizedi. Sebebi, kez kelgen adam aýrý taratýshy bolǵanymen, onyń belgilerin sezbeýi múmkin», dedi ol.
Taǵy bir aıta ketetini, menıngokokktyq menıngıtten emdelýge qosymsha retinde jaqyn adamdarǵa qoldanylatyn antıbakterıaldy profılaktıka júıesi bar.
«Bul keńeıtilgen profılaktıka sharasy menıngokokktyq ınfeksııanyń mindetti em jolyna jatpaıtynyn birden aıtqym keledi. Biraq, bul em joly qoǵamdyq mekemelerdegi qyzmetkerler úshin qolaıly. Mysalǵa mektepter, mektep jasyna deıingi bilim beretin ortalyqtar, kóppáterli úıler, ýnıversıtet kampýstary, sport komandalary t.b. bolýy múmkin», dedi ǵalym.
«Qazirgi ýaqytta antıbıotıkterdiń qaı túrin qoldaný kerek ekenin naqty aıta almaımyn, sebebi, bul qazaqstandyq dárigerlerdiń jumysy. Qazaqstan men AQSh-tyń antıbıotıkterapııasy ár túrli ekenin esten shyǵarmaý kerek», dep sózin qorytyndylady Qanatjan Álibekov.
Aıta keteıik, Qanatjan Álibekov – ǵalym, ımmýnologııa jáne ınfeksııalyq aýrýlar jóninen maman. Áskerı dáriger, polkovnık, Bıologııa Ǵylymynyń Doktory jáne Bıotehnologııa Ǵylymynyń Doktory dárejelerine ıe. Keńes Áskeri kezinde Bıopreparattyń alǵashqy Tóraǵasy qyzmetin atqardy. Ol 1992 jyly Amerıka Qurama Shtattaryna ketip, Amerıka azamattyǵyn aldy jáne bıoqorǵanys konsýltanty, zertteýshi jáne kásipker bolyp qyzmet atqardy.
Daıyndaǵan
Botakóz AMALBEKOVA,
Mırajan MAHAN
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ stýdentteri