Qazirgi jahandaný dáýirinde bilim – eń basty kapıtal. Alaıda álemniń úzdik ýnıversıtetterinde oqý bárine birdeı qoljetimdi emes. Qujattyq rásimderdiń kúrdeliligi, qymbat aýdarma qyzmeti men keńesshiler kóptegen daryndy jastar úshin kedergige aınalyp otyr. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrýdy maqsat etken jańa tehnologııalyq – «yoonee.ai» platformasy Ortalyq Azııa jastary úshin jahandyq bilim keńistigine jol ashýdy kózdeıdi.
Platformanyń negizin qalaýshylardyń biri – amerıkalyq otbasy asyrap alǵan Gúlmıra. Aıtýynsha, Qazaqstan onyń týǵan otbasynyń jylýy, osyndaǵy dostarynyń qushaǵy esebinde. «Araǵa san jyl salyp, óz elime qaıta oralý – janymnyń bir bólshegin qaıta alý sekildi», deıdi ol áserlenip. Osy ishki baılanys onyń kásibı ustanymyna da áser etkenin ańdadyq. Bizdi súıindirgeni, ol týǵan eli úshin bir ıgi is isteý úshin «yoonee.ai» jobasyn qolǵa alypty. Sol maqsatta ol Ferýza, Aıdana esimdi dostarynyń basyn qosyp, Ortalyq Azııa jastarynyń shetelde bilim alýyna kómektesetin «yoonee.ai» jobasyn júzege asyrǵan.
Keıipkerimiz áýelde álemdegi bedeldi áýe kompanııalarynyń biri – «Delta Air Lines» avıasııa júıesinde sarapshy bolyp qyzmet atqardy. Osy ortalyqta jumys isteı júrip, kúrdeli derektermen, qarjylyq modeldermen jáne jahandyq logıstıka salasynda óz qabiletin shyńdaǵan. Avıasııadaǵy tártip, dáldik pen qaýipsizdikke negizdelgen júıelik oılaý onyń armanyna qanat bitiripti. Gúlmıra keıinnen tehnologııalyq startap qurýǵa belin bekem baılaıdy. «Avıasııa adamdardy fızıkalyq turǵyda biriktirse, IT olardy sıfrlyq keńistikte baılanystyrady», deıdi ol.
Oǵan sóz arasynda «Qazaq mádenıeti men qundylyqtary ómir jolyńyzǵa áser etti me?» degen suraq qoıdyq. Onyń jaýaby mynadaı boldy. «Amerıkalyq bolyp óskenime qaramastan, men báribir qazaqpyn. Qazaqstanǵa oralmaı turyp-aq minezimde kóshpelilerge tán tózimdilik, alǵa umtylys bar ekenin sezetinmin. Qazaqtyń qonaqjaılyǵyn alǵash ret kórgenimde, tańǵaldym. Meniń qanymda da osyndaı qasıet bar ekenin sezdim. Tipti men bul qasıetti AQSh-ta ózimmen birge alyp júrgenimdi, ony baıqamaǵanymdy túsindim. Bul meniń bızneske degen kózqarasymdy da ózgertti. AQSh-ta bıznes kóbine tek mámile deńgeıinde qalady. Al Qazaqstanda ol – qarym-qatynas, bir-birine janashyr bolý. Men osyny árdaıym óz bolmysyma sińirýge tyrystym. «yoonee.ai» jobasy da dál osy maqsatta jumys istep, stýdentterge qoldaý kórsetetin janashyr platforma bolýyn qalaımyn», deıdi ol.
Bul joba AQSh, Fransııa jáne Qazaqstannyń bilim berý júıelerinen ótken birneshe jas mamannyń ortaq tájirıbesinen týǵan. Olardyń paıymynsha, kóptegen stýdent qabiletsizdiginen emes, kúrdeli qujattardy daıyndaý saldarynan oqýǵa túse almaı qalady. Osy tusta jasandy ıntellekt talapkerlerge kómek qolyn soza alady. Atalǵan platformaǵa stýdentter qujattaryn júkteıdi, al júıe olardy akademııalyq dáldikpen aýdaryp, baǵalaryn halyqaralyq standartqa sáıkestendiredi. Máselen, 5.0 GPA nemese 100 baldyq júıedegi baǵa AQSh júıesimen naqty salystyrylyp, tańdaǵan ýnıversıtettermen sáıkestik deńgeıi kórsetiledi.
Jobanyń basty mıssııasy – jahandyq bilimdi demokratııalandyrý. «yoonee.ai» komandasy halyqaralyq stýdentter tóleıtin «geografııalyq salyqty» joıýdy maqsat etedi. Iаǵnı stýdenttiń bolashaǵy onyń turǵan jerine nemese qarjylyq múmkindigine emes, tek áleýetine baılanysty bolýy tıis. Bul, ásirese Qazaqstannyń aımaqtarynda turatyn jastar úshin mańyzdy. Sebebi AQSh ýnıversıtetteriniń talaptaryn biletin bilikti aýdarmashylardy tabý kóbine qıyn ári qymbat.
Osy sebepti platforma qazaq, orys jáne ózbek tilderin qoldaýdy josparlap otyr. Bul talapkerlerge úzdik amerıkalyq ýnıversıtetter álemin óz ana tilinde, tikeleı smartfon arqyly zertteýge múmkindik beredi. Joba avtorlarynyń aıtýynsha, Ortalyq Azııa – ashylmaǵan talanttarǵa baı óńir. «Silkroad Innovation Hub», «Astana Hub», «Uzbekistan IT Park» sııaqty bastamalar aımaqtaǵy áleýettiń aıqyn dáleli.
«yoonee.ai» komandasy úshin taǵy bir mańyzdy baǵyt – mádenı jáne akademııalyq almasý. Uzaqmerzimdi josparlardyń biri – «mobıldi aýdıtorııa» formatyndaǵy ekijaqty almasý baǵdarlamasyn iske qosý. Bul baǵdarlama tek Ortalyq Azııa jastaryn Batysqa jiberýmen shektelmeı, amerıkalyq stýdentterdi de Qazaqstan men óńir elderine tartýdy kózdeıdi. Osy arqyly Jańa Jibek jolynyń akademııalyq jáne mádenı baılyǵyn álemge tanytý, berik kásibı baılanystar ornatý josparlanǵan.
Gúlmıranyń pikirinshe, «yoonee.ai» – tek tehnologııalyq startap emes, mádenı dıplomatııanyń da jańa úlgisi. Ol bilim arqyly halyqtardy jaqyndastyryp, Ortalyq Azııany jahandyq zııatkerlik jáne ınnovasııalyq keńistiktiń mańyzdy bóligi retinde kórsetýge baǵyttalǵan. Bir sózben aıtqanda, tamyryn tapqan tehnologııa osylaısha bolashaqqa jol salyp otyr.