Tabıǵatty qorǵaý – ortaq jaýapkershilik

Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, is-sharany ótkizýdegi basty maqsat – jastardyń boıynda ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrý, adamdarǵa tabıǵatty aıalaýdy úıretý, jaýap­kershilik sezimderin oıatý, sondaı-aq «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq aksııasyn nasıhattap, qoldaý kórsetý.

Basqosýda qalalyq bilim basqarma­sy­nyń ókili Aıgúl Rústemova tabıǵattyń tazalyǵy úshin kúresip júrgen ekolog mamandardy kásibı merekelerimen quttyqtap, bul iste jastardyń da úlesi bar ekenin atap ótti. Ásirese jas ekologter qorshaǵan ortany qorǵaýda belsendi áreket etip jatqanyn tilge tıek etti.

Is-shara aıasynda Shymkent qalasy boıynsha Ekologııa departamentiniń basshysy Ermahan Qozybaev sóz alyp «Qazirgi ekologııalyq máseleler jáne olardy sheshý joldary» taqyrybynda arnaıy baıandama jasady. Maman óz sózinde Shymkent pen onyń aýmaǵyndaǵy ekologııalyq ahýal týraly, tabıǵatty qorǵaý baǵytynda atqarylyp jatqan jumys pen osy saladaǵy ózekti máselelerge keńinen toqtaldy.

О́z kezeginde «Mıras» kolledjiniń stýdenti Eldos Ashıralıev «Taza tabıǵat jáne sanaly qoǵam: qoqysty suryptaý arqyly ekologııany saqtaý» taqyrybyndaǵy jobasyn kópshilik aldynda tanystyrdy. Al Avısenna atyndaǵy joǵary medısınalyq kolledjiniń stýdenti Aıdana Barys «Eko-volonterler: tabıǵat pen rýhanııat jarshysy» atty taqyrypta baıandama oqyp, jastardyń qorshaǵan ortany qorǵaý isindegi atqarar róli jaıynda áńgimeledi.

Jıyn barysynda qatysýshylar «Ekologten sura» ashyq suhbat alańy arqyly ózderin mazalaǵan saýaldarǵa tushymdy jaýaptar ala aldy. Ásirese stýdent jastar ekolog mamandardan qorshaǵan ortany qorǵaýǵa qatysty jáne tabıǵatqa zalal keltirilgende qaralatyn jaýapkershilikter jóninde surap, ekologııa máselesi tóńireginde pikir almasty.

Is-sharanyń qorytyndy bóliminde «Taza Qazaqstan: surypta, saqta, qorǵa!» atty ekologııalyq kvız uıymdastyrylyp, qatysýshylardyń ekologııalyq saýaty men bilim deńgeıi sarapqa salyndy.

Bul oraıda «Ekologııa, ólketaný jáne týrızm ortalyǵy» mekemesiniń dırektory Uljan Qamytbekova osy ispetti basqosýlar jastardyń tabıǵatqa degen janashyrlyq sezimin oıatyp, ekologııalyq jaýapkershiligin arttyra túsetinin aıtty.

«Búginde ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrý – qoǵam aldyndaǵy mańyzdy mindet. Tabıǵatty qorǵaý tek mamannyń ǵana isi emes. Ol árbir sanaly azamattyń ortaq jaýapkershiligi dep bilemin. Sondyqtan bizdiń mekeme jastardyń tabıǵatqa degen janashyrlyǵyn qalyp­­tastyrýǵa, olardyń ekologııalyq saýatyn arttyrýǵa erekshe mán beredi. Meniń pikirimshe, bilim berýshi mekemelerde «Ekolog saǵaty» sekildi aksııalardy jıi uıymdastyryp turý qajet. Sebebi sol arqyly jastardy tabıǵatqa qamqor bolýǵa tárbıeleı alamyz. Sonymen birge ekologııa is-sharasy da – «Taza Qazaqstan» sııaqty tabıǵatty taza ustap, aıalaýǵa shaqyratyn ıgi bastamanyń biri. Sondyqtan bul ekeýin de maqsaty men mindeti ortaq, bir arnada úndesetin aksııa esebinde qabyldaımyn», dedi U.Qamytbekova. 

 «Ekologııa, ólketaný jáne týrızm ortalyǵy» – osy baǵyttar boıynsha balalarǵa qorshaǵan ortany, tabıǵatty tanystyratyn qosymsha bilim uıymy. Sondaı-aq mekeme oqýshylardyń bos ýaqytyn tıimdi uıymdastyrýdy, ekskýrsııa arqyly óńirdiń tabıǵaty men ásem de kórikti jerlerin, mádenı, tarıhı mekenderin, kıeli aımaqtaryn aralatýdy maqsat tutady. Oqýshylar taý-tasqa órmelep, saı-dalany kezgen saıyn ekologııa, qorshaǵan orta jaıynda kóbirek habardar bolyp, júrekterinde tabıǵatqa degen janashyrlyq sezimi paıda bolady deıdi maman. Tabıǵatqa jıi shyǵatyn balanyń fızıkalyq densaýlyǵy myqty, rýhanı jan-dúnıesi taza, sanasy sergek, oı qabileti kúshti bolyp keledi. Ondaı oqýshy taý ishinde, ormanda ne dalada kezdeısoq adasyp ketse de jan-jaǵyndaǵy tabıǵatqa qarap, aınalasyndaǵy qubylystarǵa mán berip, op-ońaı shyǵatyn jol taýyp ketedi. «Ekologııa, ólketaný jáne týrızm ortalyǵy» balalarǵa osyndaı jaǵdaıda ózin qalaı ustaý kerektigine deıin úıretedi. Mekeme basshysynyń aıtýynsha, ortalyq 1954 jyly qurylǵan. Qazirgi ataýyn 2022 jyly ıelenip, basqarý formasyna saı kommýnaldyq memlekettik mekemesi atandy. Qosymsha bilim berý uıymy Shymkent qalasynda 4 ekskýrsııalyq baǵyt ázirlegen. Olar – Ordabasy alańy, Abaı saıabaǵy, Báıdibek bı eskertkishi men «Qylýet» etnografııalyq mýzeıi. Sonymen birge Túrkistan oblysynyń tarıhı, kórikti jerlerine 12 baǵytqa saı ekskýrsııa uıymdastyrady. Onyń ishinde Túrkistan qalasy, Aqmeshit úńgiri, Saıramsý shatqaly sekildi tarıhı, mádenı, tabıǵı oryndar bar.

«Balalarǵa týǵan ólkemizdi jaqynyraq tanystyrý úshin Astana, Almaty, Aqtaý qalalaryna saıahat jasaımyz. Sondaı-aq tabıǵattyń ár maýsymyna saı aksııalar uıymdastyramyz. Máselen, kóktemniń erte mezgilinde «Meniń ataýly aǵashym» atty aksııa ótkizemiz. Osy bastama aıasynda balalar ózderi aǵash kóshetin otyrǵyzady. Bizdiń mamandar olarǵa kóshet egý ádisin ǵana úıretip qoımaı, jańa egilgen daraqtarǵa qalaı kútim jasaý kerektigin de aıtady. Osy bir ǵana aksııa arqyly jas urpaqtyń boıynda týǵan jerge, tabıǵatqa degen erekshe súıispenshilikti týǵyzýǵa bolady. Ekologııalyq mádenıet adamda jasynan qalyptassa, keıin ómir boıy ol qasıet boıynan ketpeıdi. Kóp adam tabıǵat aıasyna demalýǵa barady. Bir ókinishtisi, kópshiligi demalǵan jerin tazalap ketpeıdi. Tipti ot jaǵyp ony sóndirýdi umyt qaldyrady. Sonyń kesirinen kún ystyqta  dala men orman órti paıda bolyp jatady. Eger adam bala kezinen tabıǵatqa janashyrlyqpen qaraýdy daǵdyǵa aınaldyrsa, onda elimizde ekologııalyq máseleniń kóp túıini ózdiginen sheshiledi. Sondyqtan óskeleń urpaqty sanaly, tárbıeli, týǵan jerin ǵana emes onyń tabıǵatyn da súıetin naǵyz ult patrıoty etip shyǵarý úshin búginde Shymkent qalasy ákimdigi ıdeologııalyq maqsatta kóp jumys atqaryp jatyr. Jergilikti atqarýshy bıliktiń ekologııa, ólketaný, týrızm baǵytyndaǵy qosymsha bilim berý uıymyn qaıta jandandyryp, jumysyn júıeleýdiń ózi – osy sózimniń dáleli», dedi U.Qamytbekova.       

Uıymdastyrýshylar aıtyp ótkendeı, osynaý aksııa arqyly jastar ekologııa taqyryby boıynsha kóptegen jaıtqa qanyq boldy. Eń bastysy, tabı­­ǵat­­ty qorǵaý máselesinde ózderine kerek­ti biraz maǵlumat aldy. Is-shara sońynda bel­sendiligimen daralanǵan qatysý­shy­lar­ǵa baǵaly syılyqtar tartý etildi.