Ultqa qyzmet etý saıası kúrespen ǵana ólshenbeıdi. Halyqtyń kózin ashyp, tanymyn keńeıtetin, dúnıege degen kózqarasyn qalyptastyratyn rýhanı kópirler de kerek. Sondaı kópir salǵan tulǵanyń biri – Álıhan Bókeıhan. Ol aýdarmashylyq qyzmeti arqyly qazaq oqyrmanyn álem ádebıetiniń kórnekti ókilderimen qaýyshtyrdy. Gı de Mopassan, Oskar Ýaıld, Tolstoı, Chehov, Korolenko, Mamın-Sıbırıak shyǵarmalarynyń qazaqshaǵa tárjimelenýi – sonyń aıǵaǵy.
Álıhan Bókeıhan Tolstoıdyń «Sýrat kofehanasy», «Kavkaz tutqyny», «Jumyrtqadaı bıdaı», «Jeti qaraqshy», «Bir adamǵa qansha jer kerek?», «Magnıt», t.b. áńgimelerin, sondaı-aq «Qajy-Murat» povesin qazaq tiline aýdardy. Solardyń ishindegi shoqtyǵy bıik shyǵarmanyń biri «Sýrat kofehanasy» deýge bolady. Ásilinde, bul týyndynyń avtory – fransýz jazýshysy Bernarden de Sen-Per. Ol «Le Café de Surate» dep atalatyn novellasyn 1791 jyly jazǵan. 1824 jyly «Úndi kúrkesi, Sýrat kofehanasy jáne taǵy basqalar» degen atpen Londondaǵy baspadan jınaq bolyp jaryq kórgen.
Oqıǵa Úndistannyń Sýrat qalasyndaǵy bir kofehanada órbıdi. Kofehanaǵa parsy dintanýshysy kirip, sonda otyrǵan jurtqa Qudaıdyń bar-joǵy týraly suraq qoıady. Mansapta joly bolmaǵan, maqsatyna jete almaǵan dintanýshy Qudaıǵa degen senimin joǵaltqan edi. Kofehanadaǵy adamdar ártúrli dinniń ókili bolatyn. Aldymen putqa tabynatyn qara násildi adam, sosyn brahman, odan keıin evreı, sodan soń ıtalııalyq katolık sóıleıdi. Sońynda protestant din qyzmetkeri men musylman túrik sóz alady. Árqaısysy óz dininiń ǵana aqıqat ekenin dáleldeýge tyrysady. Eshqaısysy ortaq pikirge kele almaıdy. Sol kezde olar osy ýaqytqa deıin únsiz otyrǵan qytaılyq shákirtke júginedi. Shákirt ózi kórgen bir oqıǵany baıandaı kele, árkim kúndi óz elinde ǵana jarqyraıdy dep esepteıtinin, al shyn máninde ol búkil jer júzine birdeı sáýle shashatynyn jetkizedi. Osy mysaldy alǵa tarta otyryp, árbir din Qudaıdy ózine ǵana tán etip kórsetkisi keletinin, alaıda Qudaı ózin búkil adamzatqa tabıǵat arqyly tanytatynyn aıtady. «Ainsi, plus l’homme étendra loin la puissance de Dieu, plus il approchera de sa connoissance; et plus il aura d’indulgence pour les hommes, plus il imitera sa bonté» (Sóıtip, adam Qudaıdyń qudiretin qanshalyqty keńinen tanysa, sonshalyqty ony tanýǵa jaqyndaı túsedi; al adamdarǵa qanshalyqty keshirimdi bolsa, sonshalyqty Onyń meıirimin úlgi etedi), deıdi ol. Shákirttiń osy sózinen keıin kofehanada otyrǵan adamdar tereń oıǵa batady, shyǵarma osylaı aıaqtalady.
Lev Tolstoı 1887 jyly osy novellany orys tiline aýdarǵan. Tolstoı bul shyǵarmany «Posrednık» basylymyna arnap jazyp shyqqan edi. Jazýshyny Sýrat kofehanasynda bolǵan dinı pikirtalas erekshe qyzyqtyrǵan. О́ıtkeni shyǵarmadaǵy oı onyń dúnıetanymyna jaqyn edi. Ol joǵarydaǵy Bernarden de Sen-Per jazǵan joldy: «Chem vyshe býdet ponımat chelovek boga, tem lýchshe on býdet znat ego. A chem lýchshe býdet znat on boga, tem bolshe býdet prıblıjatsıa k nemý, podrajat ego blagostı, mıloserdııý ı lıýbvı k lıýdıam» (Adam Qudaıdy neǵurlym tereń túsingen saıyn, Ony soǵurlym jaqsyraq tanıdy. Al Qudaıdy jaqsyraq tanyǵan saıyn, Oǵan jaqyndaı túsip, Onyń meıirimi men qaıyrymdylyǵyna, adamdarǵa degen súıispenshiligine kóbirek uqsaýǵa tyrysady) dep aýdardy. Alaıda senzýralyq kedergiler aýdarmanyń «Posrednıkte» jarııalanýyna jol bermedi. Arada 6 jyl ótkennen keıin ǵana, «Severnyı vestnık» jýrnalynyń 1893 jylǵy №1 sanyna jarııalandy.
Bul shyǵarma Álıhanǵa da unaǵan. Ol novellany fransýz tilindegi túpnusqadan emes, Tolstoı tárjimelegen oryssha nusqadan aýdarǵan. Álıhannyń aýdarmasy aldymen 1900 jyly «Sýrat kofeınesi» degen atpen «Dala ýálaıatynyń gazetinde» (№10–11 sandar) jarııalanǵan. 1913 jyly «Qazaq» gazetiniń alǵashqy úsh sanyna «Din talasy» («Sýrat kofehanasy») (№1–3) degen ataýmen tolyqtyryp basylǵan. Álıhan joǵarydaǵy joldy: «Neǵurlym Qudaıdy joǵary dep, bıik dep, ulyq dep uqsa, soǵurlym jaqsyraq tanymaqshy. Jaqsyraq tanyǵan saıyn, Qudaıǵa jaqynyraq bolmaqshy. Jaqyn bolýdyń maǵynasy: rahmetin kórip raqymdy bolmaq, meıirbandyǵyn kórip meıirimdi bolmaq», dep túpnusqadaǵy oıdy keńirek ashyp tárjimelegen. Mundaǵy jaqyndaý – adamnyń minezi men bolmysynyń ózgerýi. Qudaıdy tanyǵan saıyn adamnyń boıynda raqym, meıirim, ádilet sekildi izgi qasıetter ornyǵady. Iаǵnı Jaratýshyǵa jaqyndaý – kórkem minezge jaqyndaý. Sol minez adamnyń tanymyn túzep, ımanyn kemeldendiredi. Al ıman degenimiz, Abaı aıtqandaı, kóńili qozǵalmastaı beriktik. Kóńili berik adamnyń ǵana júreginen kórkem sóz, parasatty oı týady.
Fransýz jazýshysy qaǵazǵa túsirip, Lev Tolstoı men Álıhan Bókeıhan óz jurtyna jetkizgen bul shyǵarma búgin de mańyzyn joǵaltqan joq. О́ıtkeni onda adamzat balasyn ejelden tolǵandyryp kele jatqan din men tanym máselesi qozǵalady. Din týraly talasta áli de árkim óz ustanymyn aqtaýǵa tyrysady. Oǵan toqtaý salatyn adamnyń tanym tarazysy ǵana. Úsh alyptyń bul shyǵarmany óz zamanynyń jurtyna jetkizbekke umtylǵandaǵy maqsuty osy.