Álemniń ár shalǵaıyndaǵy shamshyraq astanalar tek telegeı tarıhymen, dáýirlik dástúrlerimen, aıshyqty arhıtektýrasymen ǵana áspettelmese kerek. Baqandaı bir memlekettiń mereıine balanar bas qalanyń abyroı-bedelin aıqyndar basqa da basymdyqtar barshylyq. Alys-jaqynnan kelgen aǵaıyn eń aldymen onyń mádenı-rýhanı baılyǵyna mán berýi ábden múmkin.
Bul turǵydan alǵanda Alashtyń tórindeı Arqa tósinde altyn kúmbezdi Aqordasyn tikken táýelsiz Qazaqstannyń jas elordasy aınalasy jıyrma jyldyń ishinde buryn-sońdy armandaýǵa batylymyz barmaǵan bıikterdi baǵyndyrdy. Kem-ketigi kóp keshegi oblys ortalyǵyn kemeline keltirý árıne ońaı emes edi. Onyń ústine uzyn dáme, qysqa qoldyń qııýyn tabý qomaqty qarjyny, qajyrly kúsh-qaıratty qajet etetin. Eńseni ezgen ekonomıkalyq qıyndyqtar keńinen kósilýdi kótermeıtin. Biraq ambısııalyq maqsattyń almaıtyn asýy joq emes pe?! Júıeli júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde irgeli is ilgeri basty. Astananyń rýhanı ajaryn qalyptastyrýǵa aıryqsha nazar aýdaryldy. Osy oraıda Almatydan jáne ózge de óńirlerimizden tanymal tulǵalarmen qatar tasy órge domalap turǵan talantty órender shaqyryldy.
Endigi jerde shyǵarmashylyq ujymdardy elordalyq deńgeıge jetkizý mindeti turdy. Ol úshin birinshi kezekte bilikti kadrlar daıarlaý qajet-tuǵyn. Elbasynyń tikeleı qoldaýymen ashylǵan Mýzyka akademııasy sol maqsatta keleshektiń alǵyshartyn jasaýǵa aıanbaı atsalysty. Stradıvarıdiń sıqyrly aspabynyń tilin taýyp sóıletken áıgili skrıpkashymyz Aıman Musaqojaeva tabandylyq tanytyp, osynaý oqý ordasynyń negizin qalap qana qoımaı, ony shyn mánindegi óreli ónerpazdardyń ustahanasyna aınaldyra bildi. Qutty ordamyzben qurdas ýnıversıtet jaqynda óziniń mereıtoıyn laıyqty atap ótkeni jalpaq jurtqa belgili. Qanshama ul-qyzdarymyzdyń qabilet-qarymyn ushtady. Sonyń arqasynda daryn daralyǵyn baıqatqan alǵyr shákirtterdiń aldy halyqaralyq konkýrstarda top jardy. Bárin birden tizbelemeı, álemdi ánmen «qyrǵan» jeztańdaı jetkinshegimiz Dımash Qudaıbergenniń esimin aýyzǵa alsaq ta jetip jatqandaı.
Klassık kompozıtorymyz Muqan Tólebaevtyń «Birjan-Sara» sııaqty kesek týyndysymen shymyldyq túrgen «Astana Opera» teatry qazir qanatyn keńge jaıdy. Jahandyq opera men balet jaýharlaryn jarqyratyp qoıatyndaı dárejede ekendigin dáleldedi. Saıdyń tasyndaı iriktelgen sahna sańlaqtary nebir shedevrlerdi tamashalaǵandyqtan anaý-mynaý dúnıelerge tańdana qoımaıtyn talǵamy joǵary eýropalyq kórermenderdiń de kózaıymyna aınalyp úlgergenin oılaǵanda keýdemizdi maqtanysh sezimi kerneıdi. Teatrdyń bas dırıjeri Alan Bóribaev, balet trýppasynyń kórkemdik jetekshisi Altynaı Asylmuratova – dúnıe júzin moıyndatqan dúldúlder. Al daýystary kókte damyldaǵan Maıra Muhamedqyzy, Súndet Baıǵojın, Medet Shotabaev, Talǵat Musabaev, Saltanat Ahmetova, Jupar Ǵabdýllına, myń buralǵan bıimen talaılardy tamsandyrǵan Baqtııar Adamjan, Mádına Basbaeva, Gaýhar Ýsına, Áıgerim Beketaeva jáne basqa juldyzdarymyzdyń esimi jurttyń aýzynda júr.
Súısinerlik taǵy bir jaıt, ataq-dańqtary bes qurlyqqa belgili kóptegen korıfeıler bizdiń teatrmen birlesken biregeı jobalarǵa qýana kelisim beredi. Balet salasynyń batagóıi reseılik Iýrıı Grıgorovıch súbeli spektaklder qoıdy. Attary ańyz bop taraǵan ıtalııalyq maıtalmandar – zamanymyzdyń zańǵar ssenografy Esıo Frıdjerıo men kórnekti kostıým sýretshisi, «Oskar» syılyǵynyń laýreaty Franka Skýarchapıno qaıtalanbas qoltańbalarymen jaqsy atymyzdyń jaıylýyna qomaqty úles qosyp jatsa, baǵymyzdyń janǵany emeı nemene?!
Prezıdent pármenimen shańyraq qurǵan Qazaq ulttyq horeografııa akademııasyndaǵy oqýǵa, sheberlikti shyńdaýǵa jasalǵan qolaıly jaǵdaılar bolashaq balet ókilderiniń erteńine senimin arttyrýǵa tıis. О́ıtkeni jýyrda osynda qonaqtap qaıtqan Irek Muhamedov, Ýlıana Lopatkına syndy baletten baqytyn tapqandar akademııanyń tynys-tirshiligimen tanysý barysynda tańdanystaryn jasyra almady. «Senińizder, biz birsypyra jerdiń dámin tatqan jandarmyz. Kórgen-bilgenderimiz de kóp. Alaıda mynandaı ǵımaratty kezdestirmegenimizdi aıtqymyz keledi. Oqý korpýsy, jattyǵý zaldary, jaıly jataqhanalary zamanaýı talaptarǵa saı jabdyqtalǵan.
(Sońy 12-bette)
Keıbireýlerdiń óńi túgil túsine kirmegen ıgilikterge kenelgen balǵyn baletshilerdiń artylǵan úmitti aqtamasqa qaqylary joq» desti olar súısiniske toly oılaryn ortaǵa salyp.
Ulttyq rýhanııatymyzdyń ulaǵatty uıalarynyń birinen sanalatyn Qalıbek Qýanyshbaev atyndaǵy akademııalyq drama teatrynyń tabystary da kóńil toǵaıtarlyqtaı. Kezinde Halyq Qaharmany Ázirbaıjan Mámbetovtiń mektebinen ótken tvorchestvolyq top dramatýrgııanyń qaı janryn bolmasyn erkin meńgerýimen erekshelenedi. Sahnanyń sánindeı Tilektes Meıramov, Gúljan Áspetova, Janat Chaıkına, Talǵat Temenov tárizdi tarlandar sońynan ergen izbasarlaryn sony soqpaqtarǵa bastaýdan áste jalyqpaıtyny dástúr sabaqtastyǵynyń altyn arqaýy úzilmeıtindigin aıǵaqtaıdy.
Elordadaǵy erek nysandardyń qataryna Ulttyq mýzeı kireri daýsyz. Aýmaǵy jóninen álemde aldyńǵy oryndardyń birin ıelenetin atalmysh murajaıdy aralaǵan adam Qazaqstan tarıhy týraly mol málimet alyp, tanymdyq oı-órisin keńeıtip shyǵady. Kórme zaldaryndaǵy kónelikter sizdi ǵasyrlar qoınaýyna súńgitip, asyl qazynaǵa toly alyp kómbeni aqtarǵandaı ǵalamat kúı keshtiredi. Eskiniń kózindeı eksponattar ata-babalar amanatyn eske salǵandaı. Anaý «Altyn adam», mynaý Berel qorǵanynan ákelingen áshekeı jabýly jylqylar, arheologııalyq qazbalar kezinde arshylyp alynǵan artefaktiler halqymyzdyń baıaǵyda baýqatty ómir súrgenin bildiredi. Mundaı qundy jádigerlermen jaqynyraq syrlasqan jas urpaqtyń otanshyldyq sezimi erte oıanyp, eljandy azamat bolyp erjetedi. Bálkim sodan shyǵar, munda udaıy uıymdastyrylatyn ártúrli sharalarda estııar nemerelerin ertken aqasaqaldardy jıi ushyratamyz.
Bilim – ilim izdeýshiler men rýhanı nármen sýsyndaýǵa qumartqandar ádette Ulttyq kitaphana tabaldyryǵyn attaýǵa asyǵady. Eýrazııa keńistigindegi oqyrmany eń kóp qala atanýǵa umtylǵan elordamyzdyń jan-jaqty jarasymdy damýyna tıimdi áserin tıgizetin bul parasat patshalyǵynyń qorynda VI-XX ǵasyrlar arlyǵynda jaryq kórgen 13 000 sırek kitaptar men qoljazbalar jınaqtalǵan. Osy joldar avtorynyń olardyń asa mańyzdylaryn – bazbir baǵzylyq basylymdardy kózben kórip, qolmen ustaǵany bar. Solardyń eń soqtalysy – 799 jyldan bastap jazylǵan 338 bettik Quran tápsirleri. VI ǵasyr týyndysyna jatatyn «Qytaı áskerı qoljazbalarynyń soǵys júrgizý taktıkasy» atty bambýk kitap eriksiz bas shaıqatady. Kitaphana qyzmetkerleri kisi qyzyǵarlyqtaı ózge de óte baǵaly dúnıelerdi alaqandarymen aıalaı sıpap aldyńyzǵa tartady. Máselen, aǵylshyn zańgeri, tarıhshy, saıasatker Djon Rýshvorttyń «Leıtenant Tomas Erl Starfordyń ómirbaıany» deıtin kitabynyń jer betindegi jalǵyz danasy osynda turǵanyn estigende óz qulaǵyńa senbegendeı aqjoltaı aqparattyń anyq-qanyǵyn qaıta-qaıta surap ábigerlenip qalatynyńdy qaıtersiń. Arabsha, latynsha, oryssha, qazaqsha, sondaı-aq tóte jazýmen basylǵan kitaptardyń qaı-qaısysy da jan saraıymyzǵa jaryǵyn túsirer jádiger desek qatelese qoımaspyz.
Respýblıkanyń resmı ortalyǵy bolǵandyqtan qoǵamdyq-saıası oqıǵalardyń qazany qyz-qyz qaınaǵan Astananyń aınalasy úlgi alardaı rýhanı ajaryn qalyptastyrýǵa joǵaryda eren eńbekterin tilge tıek qylǵan jaqsy-jaısańdarymyzben qatar qazaq ádebıeti men mádenıetiniń kóptegen kórnekti qaıratkerleri qal-qadirinshe úles qosty. Mysaly, bir Myrzataı Joldasbekovtiń ózi L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetiniń rektory bolyp turǵanda jaǵymdy maǵynasynda qyzmet babyn paıdalanyp, «balaǵynyń bıti bar» balalardy qanatynyń astyna alyp, qamqorlyq jasaǵanyn umytsaq uıatymyzǵa syn. Búginde búkil jurt biletin Seken Turysbekov, Gúlzıra Bókeıhan, Klara Tólenbaeva, Aıgúl Elshibaevalar aıaýly aǵalarynyń júrek jylýyna bólengendigin bilemiz. Degdardyń demeýimen ashylǵan aıtyskerler mektebi men ulttyq salt-dástúrler teatry da eldik murattarǵa adaldyqtyń bederli belgisindeı kórinedi.
Shańyraǵynda án sharyqtap, kúı qalyqtaǵan shattyq shaharynyń ár kúni mereke ispetti. Saltanatty saraılar oıyn-saýyq, konsertterden, aqyn-jazýshylardyń ádebıetsúıer áleýmetpen kezdesý keshterinen bosamaıdy. Shetin minezdi sheteldik meımandar qazaqtyń kindik qalasynan ádemi ásermen qaıtýlary úshin qajet jaǵdaıdyń bári bar desek artyq aıtqanymyz emes.
Sarsúıek zııalylary samsaǵan Almatynyń otandyq mádenıetimizde alar orny árıne ala bóten. Biraq Astana da basyna qonǵan baǵyn ushyrmasqa bekem bel býǵandaı syńaı baıqatady. Bizdińshe, naýsha jigit jasyndaǵy elordamyzdyń naǵyz sharyqtar shaǵy áli alda.
Qaptaǵan qıyndyqtarǵa qaramaı jahandyq órkenıettiń jalyna jarmasqan jańa Qazaqstannyń qaryshtap ósip-órkendeýine sara jol salǵan saıasat sardary Nursultan Nazarbaevtyń arqasynda Astananyń aıbyny asqaqtady. Kóregen Kóshbasshymyz kósegesin kógertken mártebeli megapolıstiń mádenıeti de ýaqyt talabyna saı máýelene bereri atar tańdaı anyq.
Talǵat BATYRHAN,
«Egemen Qazaqstan»