21-márte uıymdastyrylǵan álem chempıonaty óz máresine jetti. Bir aı boıy fýtbol alamany qalyń kórermenniń kózaıymyna aınaldy. Qyzyqqa batyrǵan jahandyq jarys kúlli adamzat balasy úshin otyz kún oıyn, qyryq kún toıyn ótkizgendeı áser berdi.
Alataýdyń baýraıynan bir kóterilip tómen túskenimiz sol edi, Reseıdiń astanasy Máskeýge qondyq. «Sheremetevo» áýejaıynyń aldyna shyǵa salyp, bul jaqtyń fýtbolmen tynystap turǵanyn birden baıqadyq. Jan-jaqtyń bárinde fýtbolshylardyń sýreti men kelgen qonaqqa jol kórsetetin eriktiler. «Reseı jarysty ǵalamat ótkizip jatyr» degen aqparattyń BAQ betinde jazylyp jatqany belgili. Jańalyqtan kórgen bir bólek, óz kózimizben kórgenimiz bir bólek qoı. Rasymen de, aıtary joq, barlyǵy joǵary deńgeıde uıymdastyrylypty. Fýtbol toıyna kelgen adamdy qudalaryndaı kútip jatqan orys halqyn kórip, bas barmaǵymyzben baǵa berdik.
О́tken ǵasyrda ataǵy dúrkirep, talaı tarıhı sport jarystaryn ótkergen «Lýjnıkı» qaıta túlep sala bergen. Tipti osy álem chempıonatyna arnaıy salynǵan stadıondaı ma dersiz! 80 myń adamdy syıdyrǵan alyp keshen segiz ózen túıisken aıdyndy kóldeı. Álemniń ár qıyrynan kelgender – muhıttyń arǵy betinen kelgen meksıkalyq ta, dúnıeniń ózge qıyrynan kelgen japonııalyq ta – bári osynda. Osy fýtbol toıynyń núkte qoıylar sátinde biz de, qazaqtar da barmyz. Bıyl aıtpaqshy, mýndıal tamashalaýǵa 4,5 myń Qazaqstan azamaty kelipti. Bul buryn-sońdy bolmaǵan iri kórsetkish.
Oıyn aldynda Horvatııanyń tileýin tilegender kóp ekenin baıqadyq. Bıylǵy chempıonatta kórermen kózaıymyna aınalyp, sensasııanyń neshe túrin jasaǵan shaqpaq jeıdeliler sońǵy kúshin sarp etse de Fransııaǵa terezesi teń qarsylyq kórsetedi dep sendik. Pleı-offta ótkizgen mınýttarynyń kóptigi sonsha, qarsylasynan 1 oıyndy artyq oınaǵandaı eken. Basynan almaǵaıyp matchtardy ótkizgen horvat fýtbolshylary eshteńege bas qatyrmaıtyn, sońyna deıin kúresetin qaısar minezdi kórindi. Qaqpasyna gol jiberse, shybyn shaqqan qurly bolmaı baıyrǵy qalpynan esh tanbaıdy. Bapkeri Zlatko Dalıchtiń de sabyrly beınesi quramanyń oıyn mánerine zor áser etipti.
Oıynnyń 18-mınýtynda Marıo Mandjýkıch óz qaqpasyna gol soǵyp aldy. Bul álem chempıonattary fınalynyń tarıhyndaǵy eń birinshi avtogol. Osyǵan deıin ótken 20 fınalda eshkim óz qaqpasyna gol soqpaǵan eken. 28-mınýtta Ivan Perıshıch tarazy basyn teńestirip, qasymyzda otyrǵan Zagrebten kelgen jankúıerlerdi esten aıyrdy. Biraq bul qýanysh nebári 10-mınýtqa ǵana sozyldy. Argentınalyq tóreshi Nestor Pıtana beıneqaıtalaýǵa júginip, penaltı belgiledi. Bul da fýtbol tarıhynda birinshi márte oryn alǵan oqıǵa. Antýan Grızman 11 metrlik aıyp dobynan múlt ketpedi.
2-taımnyń basynda jigerlenip shyqqan horvat oıynshylary tus-tustan shabýylǵa shyqty. Fransııa qorǵanyp baqty. Reti kelse qarymta shabýyl jasap, aragidik boı kórsetip turdy. Sonyń biri 59-mınýtta golǵa aınaldy. Pol Pogba aldymen oń aıaqpen soqqy jasap edi, qorǵaýshy qaıtardy. Qaıtyp kelgen dopty sol aıaǵymen baǵyttaǵan jartylaı qorǵaýshy ózine «ońdy-soldyń bári bir» ekenin kórsetti. 3:1.
Araǵa 6 mınýt salyp jas shabýylshy Kılıan Mbappe tablodaǵy kórsetkishti 4:1 qyldy. Áli jıyrmaǵa tolmaǵan Mbappe Peleden keıingi fınalda gol soqqan jas oıynshy atandy. Bul Kılıannyń birinshiliktegi 4-goly. Mamandardyń aıtýynsha, buǵanasy qatpaǵan jas shabýylshy túbinde Mıroslav Klozeniń rekordyn buzýy yqtımal eken. Alǵashqy chempıonatynda 4 dop soqsa, áli talaı mýndıaldiń surmergeni atanar destik. Kloze soqqan 16 gol ázirge murty buzylmaı tur. Oıyn aıaqtalysymen bul fýtbolshy álem chempıonatynyń «úzdik jas oıynshysy» marapatyn ıelendi. Al matchtyń qorytyndy nátıjesi 4:2-ni Marıo Mandjýkıch tirkedi. Qaqpashynyń qateligin paıdalanǵan ardager shabýylshynyń bul goly horvat jankúıerleriniń kóńiline demeý boldy. Árıne fınalda jeńilý ońaı emes, degenmen shaqpaq jeıdelilerdiń jankúıerleri bul jeńiliske asa qatty qobaljı qoımady. Birdi-ekili fanattyń kózinen jas aqqanyn ǵana kórdik. Áıtpese Horvatııa fýtboly úshin bul negizinde úlken olja. 20 jyl buryn jartylaı fınalǵa shyqqanyn aıtyp sharshaǵan el, jańa belesti baǵyndyrdy. Fınalǵa shyqty. Endigi meje – budan bir saty joǵary kóterilý. Iаǵnı chempıondyq ataqqa qol sozý.
Al Fransııa she? Fransııa bolsa kezekti chempıondyǵyna qol jetkizdi. Olar da týra 20 jyl buryn chempıon atanǵan. Arasynda bir ret fınalda oınady. Qurama bapkeri Dıde Desham endi ańyz adamdardyń qataryna kirdi. Fýtbolshy bolyp ta, bapker bolyp ta álem chempıony atanǵan adam myna Jer sharynda ekeý ǵana edi. Endi brazılııalyq Marıo Zagallo men nemis Frans Bekkebaýerdiń qataryna Desham da kelip jaıǵasa ketti.
Aqtyq matchtan keıin «Lýjnıkıdiń» tómengi qabatynda baspasóz máslıhaty ótti. Qaýmalaǵan jýrnalısterdiń arasynan Deshamdy jaqyn tustan kórdik. Bet-álpetinde sál ǵana bolar-bolmas qýanyshtyń raıy seziledi. Dúnıe fýtbolynyń tarıhyna aty enip, kúlli Fransııa jurtshylyǵyna umytylmas mereke syılaǵan bapkerdiń osynshama syr bildirmeı, sabyrly kelgenine tańdanbasqa shara joq. Mine, uly isterdi osyndaı qarapaıym adamdar úndemeı bitiretini ras eken-aý.
Ǵalym SÚLEIMEN, «Egemen Qazaqstan»
Máskeý, Reseı