О́zekeńniń ónegesi

Kórnekti qoǵam, memleket qaıratkeri О́zbekáli Jánibekov aǵamen betke-bet júz­desip, bir dastarqan basynda eshqashan dám­des bolǵan emespin. Ol kisiniń esimin al­ǵash uzaq jyl mektep dırektory bolyp istegen, tarıhshy aǵam Tólenbaıdyń aýzy­nan estip, erekshe tolqyp, tebirengenim bar. – Naǵyz halyq qamqorshysy derlik oı­ly, isker jigit eken. Bizdiń Georgıevka qys­­taǵyndaǵy múgedek balalar úıindegi adam tózgisiz aýyr jaǵdaıdy óz kózimen kó­rip, shuǵyl kómek kórsetý qajettigin Oń­tús­tik Qazaqstan oblystyq partııa komıteti bıý­ro­synda másele etip kóteripti, – degen Tó­len­­baı aǵamnyń sózinen keıin Daıyrbek ákem: – Múgedek balalar úıinde úlken óz­geris bastalypty degen daqpyrtty men de estip edim. Sen ondaǵy jaǵdaıdy naqty bil­seń, ret-retimen túsindirip aıtshy – dep erekshe qyzyǵýshylyq tanytty. Men de eleń ete qaldym. Eleńdeı qal­ǵanym­nyń sebebi, Georgıevka qystaǵy (qazir Kóksáıek dep atalady) bizdiń aýylmen irgeles qystaq bolǵandyqtan, aǵam aıtqan múgedek balalar úıiniń qasynan ary-beri jıi óte­tin­min. Kúzetshiniń aýla mańyna eshkimdi jolatpaıtynyna baılanysty ondaǵy balalar turmysynan múlde habarsyz edim. Tólenbaı aǵam bir-eki jótkirinip alyp: – Oblystyq komsomol komıtetiniń nus­qaýshysy kórshi qystaqtaǵy múgedek balalar úıiniń jaı-japsarymen tanys­qa­ly kelse, «bul jabyq mekeme» dep dırektor ishke kirgizbeı qaıtaryp jiberipti, – dep sózin asyq­paı sabaqtady. – Muny estigen oblystyq kom­somol komıtetiniń birinshi hatshysy О́z­bekáli Jánibekov qaýyrt jumysyn jıys­ty­ryp qoıyp, múgedek balalar úıine ózi keledi. Kelse, adam tózgi­siz, tipti, adamdy esinen tan­dyrarlyq jaǵ­daıǵa tap bolady. Bir aıaǵyna etiktiń, bir aıaǵyna báteńkeniń syńaryn kıgen jarym­jan balanyń ájethanaǵa jer baýyr­lap, áreń jyljyp bara jatqanyn kórip, ne derin bilmeı sostıyp turyp qalady. Tula boıyn ashý kernegen jas jigit sabyr saq­tap, múgedek balalar úıiniń dırek­toryna joly­ǵyp, sálemdesken soń: «Sizdiń qansha bala­ńyz bar?» – dep suraıdy. Ol «tór­teý» dep jaýap beredi. «Eger sizdiń balalaryńyz my­nan­daı halge ushyrasa qaıter edińiz?» – deıdi. Dırektor jumǵan aýzyn asha almaı, jerge qaraıdy. Odan jóndi jaýap ala almaı tur­ǵan­da balalardy mektepke apar­ǵa­ly arbaǵa tıeı bastaǵan kórinisti kórip tipti qyn­jy­lady. Olarǵa avtobýs, ne ary-beri júrýge arnalǵan shaǵyn arba da joq. Jas jigit endi ashana jaǵdaıymen ta­ny­sady. Balalardyń suıyq sorpaǵa bu­ryshty úıip-tógip salǵanyn kórip, ań-tań qalady. О́zine balalar iship otyrǵan sorpadan al­dyr­typ, dámin tatyp baıqasa, sor­pa degenderi sasyǵan mal maıy qo­syl­ǵan suıyq atala bolyp shyǵady. Baıǵus balalardyń bu­ryshty kóptep salatyny sorpanyń múńki­gen ıisin azdap bolsa da basýdyń amaly eken. – Oı, myna dırektor tipti ońbaǵannyń oń­baǵany eken ǵoı! Kóshede, ne jıyn-toıda kezd­ese qalsa, eki qolyn qatar sozyp, sonadaıdan júgirip kep sálem bergenge jaqsy baýyrymyzdyń biri me dep júrsem, súme­lek­tiń ózi eken, – dep ákem beıne jaý jaǵadan al­ǵandaı qatty keıip, bulqan-talqan ashýlandy. – Ata-babamyzdyń «Jetim kórseń, jebeı júr» degen ósıetin taza umytqan eken. Áı, Qudaıdan úmitsiz, – dep anam da renish bildirdi. – Odan ary qaraı ne bolypty? – dep ákem degbirsizdene suraq qoıdy. – Oblystyq partııa komıtetiniń bıýro má­jilisi balalar úıiniń dırektoryn, aýdan bas­shylaryn qatań jazalap, bıýdjetten qo­maqty qarjy bólip, balalardy oqy­tatyn sy­nypty jataqhanaǵa orna­las­ty­ryp, sport, oıyn zaldaryn qajetti qu­ral­darmen jab­dyq­­tap, sapaly azyq-túlikpen, jemis-jıdek, kókónispen jetkilikti ári ýaqtyly qam­tamasyz etýdi mindettep, onyń oryndalýyn qatań baqy­laý­ǵa alady. Tárbıelenýshilerdi taýǵa, tab­ı­ǵattyń kórikti jerlerine alyp baryp, serýendetýge avtobýs, olardyń ary-beri jyl­jýlaryna qolaıly bolsyn dep dońǵa­laqty arba bóldiredi. Erekshe qýa­nysh­ty jaǵdaı – múgedek balalarǵa arnap jańa úı salynatyn bolypty. – Oı, aınalaıyn, mynaý estigen adam­nyń jany súısiner úlken jańalyq eken. Anadan týsań tý osylaı! – dep ákem daýys­taı sóılep, ornynan birneshe ret qozǵalyp ketti. – Ol jigittiń aty kim dediń? – О́zbekáli. – О́zbekáli ósip-ónetin jigit eken. Alla aldynan jarylqasyn. Jetimderdi jebegeni – saýap. Onyń bul áreketi basqalarǵa da oı salsa ǵoı, shirkin... – Men túsinbeımin, ol balalar úıine úkimet burynnan qarjy bólip kele jat­qan joq pa? Balalardyń nesibesine qalaı dáti baryp, qol suǵady? – degen anama: – Dúnıeqońyzdarda nysap bola ma?! – dep Tólenbaı aǵam qysqa jaýap qatty. – О́zbekáli qandaı otbasynan shyqqan jigit eken? – dedi ákem aǵama suraýly júzben kóz tastap. – Turmystyń taýqymetin tartyp ósken jetim jigit kórinedi. – E, báse, onyń jaltańkóz músápir­lerge jany ashyp júrgeni sodan ǵoı. – Aýyldastarynyń aıtýynsha, ata-anasynan erte aıyrylǵan ol adamdardyń qanypezerligin kórip-bilip óskennen be, sırek ezý tartatyn, jylpos-jaramsaq­tar­ǵa, opasyz satqyndarǵa ymyrasyz, áıtse de yzalanyp, ashýlanǵanymen kek saq­ta­maıtyn, qaıtymy tez jigit kórinedi. Otbasymyzda bolǵan osy áńgimeni estigen men keıin medısına ınstıtýtyn bitirip, Almatyda qyzmet istep júrgen kezderimde О́zbekáli Jánibekov aǵanyń ataq-dańqyn qansha estip, syrttaı qyzyqsam da, kezdesip, sóılesýge batylym jetpedi. «Ol kisiniń qabyldaýyna ne dep baram? Jaı sálem bergeli keldim degenim ersi bolyp júrmeı me?» degen oı meni tejeı berdi. Almatyǵa qydyryp kelgen ákemmen ataqty dáriger Ishanbaı Qaraǵulov aǵa áńgi­meleskendi unatatyn. Maqtanǵanym emes, ákem sózge sheshen, shejireshil kisi edi. Birinshi ret Ishanbaı aǵamen dasta­r­qandas bolyp otyrǵanymyzda, asaba ákeme sóz berdi. – Dúnıe júzin bir emes, birneshe ret aralap shyqqan akademıkterdiń qasynda jaılaýdan kóship, qystaýdy meken etken meniń aýzyma qaıbir berekeli sóz túse qoıady deısińder, – degeninde: – Biz emes, naǵyz akademık sizsiz, – dep qonaq bop otyrǵan ataqty kisilerdiń bári ákemdi qolpashtap ala jónelgen edi. Sodan bastap Ishanbaı aǵa maǵan telefon soǵyp: – Áı, Músilim, Dákeń (ol kisi ákemdi qur­mettep, solaı ataıtyn) Almatyǵa qy­dy­ryp kelgen joq pa? – dep suraıtyn. Keldi desem, akademık dostarymen birge, ákemmen dıdarlasatyn. Muny eske alý sebebim, ádettegideı Ishanbaı aǵamen bas qosýdan keıin úıge qaıtyp kele jatqanymyzda, ákem: – Áı, balam, sen О́zbekálimen tanys­tyń ba? – dep surady. – Joq, áke. – Saǵan tanys, sóıles dep qansha ret es­kerttim. «Jaqsydan – sharapat» dep ba­ba­larymyz beker aıtpaǵan, – dep ákem renjidi. – Osy joly men aýylyma qaıtqansha ol jigitti izdep taýyp, úıge qonaqqa shaqyr. – Ol kisi kele qoıar ma eken? – Seksennen asqan ákem shaqyrady deseń, keledi. Kelmeýi múmkin emes. Ol esti, tekti jigit. – Jaraıdy. Biraq О́zekeńniń basqa jumysqa aýy­syp ketkenine baılanysty reti kelmeı-aq qoıdy. Budan biraz buryn О́zaǵanyń eki tom­dyq tańdamaly shyǵarmalar jınaǵy qoly­ma túsip, bas kótermeı, qunyǵa oqyp shyqtym. Syrqat anasy ekeýi eki keregeden qural­ǵan baspanada tirlik keshken bala О́zbe­k­áli­niń mektepke bararda kıer kıimi bolmaı, týys aǵasy jany ashyp Aban degen balasynyń eskirgen kostıýmin bergende: «Meni óldi dedińder me, oǵan meniń kostıýmimdi nege beresińder!» – dep Abannyń jer tepkilep jylaǵanyn estigen aýrý anasynyń: – Men osylardyń «otymen kirip, kúli­men shyǵyp júrip» taptym osy syrqatty. Qarǵamaımyn eshqaısysyn da. Taǵdyr ózi-aq týralaıdy bárin. О́mirde bári qaı­ta­lanady. Kim bilsin, erteń kúniń týsa, seniń eskińdi ol kıer. Jigit bolyp qal­dyń, ne bolsa soǵan qorǵalaqtaı berme, – dep jubatqany qandaı danalyq! Osy bir ǵana sóılemnen-aq О́zaǵanyń tekti, kóre­gen ananyń perzenti ekenin ańǵarý qıyn emes. Taǵdyr qatal, eshkimdi esirkeı bermeıdi desek te, О́zbekáli aǵanyń aýyr turmy­sy kúzgi aǵashtyń butaǵyna ilinip, qalt-qult etip, áreń turǵan sarǵysh japyraqty kóz aldyma elestetkendeı edi. Myna jol­dardy jigeriń qum bolyp, jasymaı oqý múmkin emes. «Birde kún batarda úıge kelsem, apam terge túsip jatyr eken. Sas­qa­nymnan aıaǵyn ustaı alyppyn. Mádıne qaıtys bolǵanda, adamnyń ólerde aıaǵy­nyń sýynatynyn kór­ge­nim bar-tyn. Ál ústinde jatqan apamnyń aıaǵy tizesine deıin tastaı bolyp, sýyp qalǵan eken. Se­keńniń báıbishesi Rahııa shesheıge baryp, apam qysylyp jatyr dep jylap qoıa berippin. Ol kisi sen bara tur, men anaý tiginshi atańdy ertip keleıin dedi. Tiginshi dep otyrǵany osy óńirge belgili erkek kıimderin tigetin Ramanqul degen kisi. Ol kisini el arasynda «Ramanqul mashıneshi» dep te ataıtyn. Ol kelip ólim ústinde jatqan anama dem saldy, maǵan rızashylyǵyn surady. Apam bolsa, bul ba­lama rızamyn, meni osyndaı halde tastap ketken Spandııarǵa rıza emespin degendi aıtty. Rahııa shesheı: «O, jazǵan, balań ózi ketken joq qoı, áskerge alyndy emes pe, oǵan nesine renjısiń?» degende ǵana apam Spandııarǵa da rızashylyǵyn bildirdi. Osylaısha isin bitirip, bul ekeýi úı­leri­ne qaıtpaq boldy. «Sen shesheńniń qa­synda bolarsyń» degendi estigende, apam­nyń sol túnnen aman shyqpaıtynyn sezgendikten, jalǵyz qalýǵa qorqatynymdy aıttym. Rahııa shesheı: «Endeshe, ana ba­la­lardyń aıaq jaǵynan kórpesine kirip jat. Biz osynda bolarmyz» degen soń, basym­dy jastyqqa qoıa salysymen silem qatyp, uıyqtap ketippin. Meni shyǵaryp salyp, olar da úılerine qaıtypty. Sóıtip, baı­ǵus anam eki keregeniń arasynda jalǵyz­dan jalǵyz jaryq dúnıemen qosh aıty­syp­ty. Muny qalaı keshirersiń?..» Qandaı aýyr, ashy shyndyq! Budan as­qan meıirimsizdik, qatygezdik bola ma? Bul «Jany ashymastyń qasynda basy aýyr­mas­tyń» eń soraqy túri emes pe? Rahııa she­sheı­diń de, Ramanqul qarttyń da ólim aýzynda jatqan jandy jalǵyz tastap ketkenin qa­laı túsinemiz? Tipti ul-qyz ósirip otyr­ǵan ana­nyń: «Sen shesheńniń qasynda qal», dep oń-solyn tanymaǵan balany aýyr syr­qat­tyń janyna jalǵyz qaldyryp ketpek nıeti kim kimdi de qatty shoshyndyrary anyq. Osy azap­ty oıdan meni bala О́zbekáliniń sezim­taldyǵy, jaǵdaıdy boljap, túsine ala­tyn­dy­ǵy sergitti. Onyń jalǵyz qalýǵa qorqa­ty­nyn aıtqanyna, soǵan aqylynyń jetkenine shúkir ettim. Eger jazataıym ynjyqtyq ta­ny­typ, sol túni ólim aýzynda jatqan ana­sy­nyń qasynda qalǵanda, qorqy­nysh­tan júregi jarylyp o dúnıelik bop ketýi de múmkin ǵoı. Anasyn jerlep kelgennen keıingi kóri­nis mynandaı. «Mundaǵylar apamnyń kıim-keshegin, kórpe-tósegin órtep, ydys-aıaǵyn jerge kómip jatyr eken. Apam men ákep bergen qaýynnan únemi qaq tilip, keregeniń kózine ilip keptiretin. Sol beısharanyń: «Spanym kelse, toıǵa jaratamyn», dep órip qoıǵan qaqtaryn da laqtyryp jiberipti. Ol sonsha alapespen aýyryp pa? Eń bol­masa, osyndaı «qulaq estip, kóz kórmegen» sum­dyqty maǵan kórsetpeı-aq istese qaıter edi? Onyń ústine saryppen (revmatızmmen) naýqastanyp, júrek aýrýyna shaldyqqan sor­ly anamdy aýrýhanaǵa salyp emdetpegeni bylaı tursyn, áskerge ketken balasynan qalǵan bes-alty qoıyn, buzaýly sıyryn, bas­paǵyn jaratyp, dástúrli «jetisin», «qyr­qyn», «jylyn» da ótkizbedi. Anamnan aıy­rylǵan sol bir qaraly kúngi aǵaıyn-týǵan­nyń zulymdyǵy men ekijúzdiligi esten ketpes qaıǵyly qasiret bolyp, júre­gim­de máńgilik qalyp qoıdy». Moıyndaýymyz kerek, mundaı dúnıe­qońyz, qanypezer, meıirimsiz aǵaıyn-týys ár aýylda da bar. Sózben «beısharaǵa obal boldy-aý» dep aıaǵansyp, qolǵa ilikkenin talap, tonap alatyn toıymsyzdarǵa jol bermes úshin ne isteý kerek degen ashy oıǵa eriksiz berilesiń. Qaıǵyǵa qaıǵynyń jamala túskeni qan­daı aýyr. Kitapta anasyna ámeńgerlik jolmen úılengen týysy Serim О́zbekálini jetegindegi atqa mingizip, mektepke alyp bara jatady. Jolaı kezdesken adam: «Seke, bul kimniń balasy, qaıda alyp bara­syń?» – dep suraǵanda, onyń «jesir áıel­diń balasy, mek­tepke alyp baramyn» – degeni О́zbekáli­niń jú­re­gin máńgige jaralaǵany sózsiz. Serimniń óz baýyrynan «Jánibek týysym­nyń bala­sy» degen bir aýyz sózin aıaǵany netken aqy­maqtyq! «Asy joq altyn aıaq­tyń, altynyn al da otqa jaq» demekshi, ondaı aǵaıyndy bar esebine sanaýdyń ózi qııanat. О́zbekáli úlgili shákirt atanady. Mekteptegi qabyrǵa gazetine «óte uqypty, sabaqty jaqsy úlgerip, klastastarynyń aldyna shyqty» degen joldardy oqyǵan ár oqyrman eriksiz tolqyp, qýanysh sezimine bóleneri anyq. Kitapta jan jadyratar, qaırat-jiger syı­­lap, úmit otyn tutatar aýyl aqsaqal­da­ry­nyń oıly, ónegeli beıneleri de ja­sal­ǵan. Mysaly, ómiri jaryp tamaq ishpegen, si­ńi­ri shyqqan kedeı bolǵanmen qaıy­r­ym­dylyqty, adaldyqty aınymas serik etken alasa boıly, at jaqty, badyraq kóz Qurman qarttyń pa­ra­sattylyǵyna tamsana tańdaı qaǵasyń. Ol úıiniń túndigin jaýyp, ishke kire bergende erke bala О́zbek­áli túndigin aı­qara ashyp, sy­qy­lyqtap kúlip, zyta jóne­le­di. Bul áre­ketin bir emes, ár kez qaıta­laı­dy. Qurman qart «oı, men seni qurtaıyn» dep jorta qýǵanmen qabaq shytyp, ashý­lan­baıdy. Keıin О́zbekáli Almatyǵa oqýǵa attanǵanynda: «Qaıteıin, qaraǵym, saǵan beretin qarajat bolmady. Sútine sháı aqtap otyrǵan jalǵyz eshkini sataıyn desem, jaqyn jerde bazar da joq» – dep egile sóılep, «atańnyń saǵan ba­tasynan basqa bereri bolmady» dep qo­lyn jaıyp, bata berýi eldiń eldigin ta­nyt­qandaı. Ol kisiniń: «Balam, mereıiń ús­tem bolsyn deseń, qurby-qurdas­taryń­men, zamandastaryńmen tatý-tátti bol», degen sózi de barshamyzdy oılantyp, túzý jolǵa bastaıtyndaı. Jasaǵan aǵash kebeje, júkaıaq, qobdı­sha­lary kez kelgen úıden tabylatyn Ázim­bek degen usta atasynyń úıine barǵan saıyn qýanyp, saqtaǵanyn aldyna tosyp, án aıtqyzýy, rızalyǵyn bildirip, ony jigerlendirýi, Músiráli degen atasy kempiriniń japqan eki taba nanynyń bireýimen shaı iship, «qalǵan taba nandy balaǵa ber» degende kempiri kelispeı, qabaq shytqanyn kórip, qamshysyn ala umtylýy, «balam, al myna­ny. Seniń taryǵyp júrgenińdi bilem. Kelip tur bizdikine» deýi – shyn janashyr, meıirimdi, aqyldy aqsaqaldardyń beınesin tolyqtyra túskendeı. Ol kisilerdeı jaqsy adamdar bolmasa, ómir tozaqqa aınalar edi-aý degen oıǵa eriksiz berilgenim de bar. Abaı atyndaǵy pedagogıkalyq ınstı­týt­tyń tarıh fakýltetin bitirip, aýyl mektebinde úsh jyl muǵalim bolǵandaǵy izdenisteri, ustazdyq joldaǵy oı-tolǵamdary О́z­bek­áliniń eńbeksúıgish, sanaly azamat bolyp jetile túskenin ańdatady. Ata-ana­lar­dyń, shá­kirt­teriniń súıispenshiligine bó­len­geni týra­ly: «Bir joly tumaýratyp ja­typ qaldym. Ol kezde áli úılene qoıǵan joq edim. Olar ózderin qoıarǵa jer tappaı ábiger bolyp, dárigerge júgirip, dárihanaǵa baryp, bazardan dám tasyp, álekke túskenin kórgende eń­be­gimniń bosqa ketpeıtinin al­ǵash ret sezingendeı boldym. Arada qansha jyl ótse de shá­kirtterim kóz aldymnan ketken emes» – dep jazǵanynan da kóp syr uqqandaımyn. Eger О́zaǵam komsomol, partııa qyzmetine aýys­paǵandaı kún týǵanda tamasha ustaz bo­lyp, tárbıe salasynan qundy eńbekter jazýy da sózsiz edi dep oılaımyn. Ol kisiniń mektepten tys qoǵamdyq jumys­tarǵa belsene aralasýy, ásirese, aýdandyq «Bilim» qoǵa­my­nyń tapsyrýymen dalada aryq qazyp jatqandarǵa halyqaralyq jaǵ­daı týraly leksııa oqyp, kózge túsýi komsomol, partııa jetekshisi bolyp jetilýine jol ashqan múmkindik der edim. О́zbekáli aǵamyzdyń joǵary laýa­zym­dy qyzmetterdi adaldyqpen, iskerlikpen, úlken jaýapkershilikpen atqarǵany urpa­ǵy­myzǵa máńgilik ónege. Bir ǵana dálelge júgineıin. Ońtústik Qazaqstan oblystyq partııa komı­teti­niń birinshi hatshysy V.Makarov bıýro májilisinde oblystyq aýyl sharýashylyq bóliminiń meńgerýshisi T.Nazarbekovti ju­my­synan bosatyp, or­ny­na Ý.Gorıachkovskııdi bekitýdi usynady. Oǵan oblystyq komsomol komıtetiniń birinshi hatshysy О́.Jáni­bekov Nazarbekov­tiń alǵan betinen qaıta qoımaı­tyn, kóp máselelerdi hatshynyń kómeginsiz, ózi-aq qolma-qol sheshe beretin isker basshy ekenin aıtyp, oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy V.Ma­karov­tyń sheshimine qarsy bolady. Myna jol­dar­d­y oqyp kó­re­lik: «Vıktor Ivanovıch, siz kadrlardy jaqsy bile bermeısiz (onyń ábirjip qal­ǵa­ny baı­qal­dy). О́ıtkeni, olar­dyń qaı-qaı­sysy­nyń bolsa da mansaby, qyz­meti­niń sátti bolýy, jeke basynyń esen-saý­lyǵy sizge baıla­nys­ty. Kebisińizdi sú­ıip, aldyńyzda qurdaı jorǵalaǵannyń bári sizge qabiletti, kishipeıil, qyzmetine jan-tá­nimen berilgen jandar bolyp kórinýi múm­kin» – deı kelip: «Men Gorıachkovskıı sııaq­ty­lardy sizden góri jaqsy bilem. Uıym­dastyrýshylyq qabileti shama­ly, hatshy­lar­ǵa qaǵaz tasyǵannan basqa qo­ly­­nan esh­teme kele qoımaıtyn adamnyń Nazar­bekov­ti almastyratyndaı onyń qaı qylyǵymen sizge jaǵyp júrgenin túsine almaı otyr­myn» – deýiniń ózinen-aq shyn má­nin­de tek ádildikti jaqtaıtyn erjúrek kú­res­ker beınesin tanıtynymyz anyq. Kóp uzamaı О́zbekáli Jánibekov respýblıka deńgeıindegi komsomol basshyly­ǵy­na aýysyp ketip, V.Makarov máseleni «qaı­ta teksertken» bolyp, Gorıachkovskııdi aýyl sharýashylyq bólimi meńgerý­shi­li­gi­ne qaıta usynady. Bul joly onyń usy­nysyn bıýro músheleriniń bári qoldaıdy. Bul qatelikti oblystyń partııa komıteti­niń ózi jarty jyl ótpeı-aq túzep, Gorıachkovskııdi qyzmetinen bosatýǵa májbúr bolady. Osy bir ǵana mysaldan О́zbekáli Jánibekovtiń kadrlardy tanı biletin kóregen, kúresker qasıetin ańǵaramyz. Mundaı kisini súımeý, qurmettemeý múm­kin be, sirá? О́zim Túrki­stanǵa jolym tús­ken saıyn Arystan bab áýlıe men О́zbek­áli aǵamnyń kesenesine tájim ete ıilip, quran baǵyshtaımyn. Kórnekti memleket, qoǵam qaıratkeri Mı­haıl Esenálıev aǵanyń: «О́z basym laýa­zy­myna qaramastan, ómirde qıyn da bolsa óz jolymen júrgen, myqty súıenishi, qoń­dy kúmánjigi, ne yqpaldy týystary men jer­lesteri sııaqty tirekterine arqa súıe­meı­tin, eshkimge jaǵynbaı, eshkimniń al­dyn­da jorǵalamaı, qatelese júrip, talaı tómpeshterdi kóre júrip, óz demine pispeı, kókirek kermeı, shyrt etpe shamshyl bolmaı, tutas tulǵaǵa aınalǵan adamdy syı­laı­myn. О́zbekáli Qazaqstannyń osyndaı qaıratkerleri qatarynda bolatyn» – degen baǵasyn qýana quptaımyn. Ol kisiniń eki tomdyq tańdamaly shyǵarmalaryn oqyp, ulttyq múddemiz, ulttyq qundylyq­tary­myz týraly tyń maǵlumattar alyp, rýhanı baıı túskenimdi úlken rızalyq, alǵys sezimmen atap ótkim keledi. Áser-sezimimdi túıindeı aıtsam, hal­qy­myzdyń abyroıyna abyroı qosqan, aza­mattyq ar-namysyn árdaıym tý etip bıik ustaǵan, birtýar О́zbekáli aǵamyzben kezinde qarym-qatynas jasaı almaǵa­ny­ma, jastyq­tyń áserinen «men dárigermin, ol kisi partııa qyzmetkeri, sózimiz jarasa qoımas» dep tar­tynshaqtaǵanyma qazir qat­ty ókinem. Adam­n­yń jasy ulǵaıǵan saıyn halqyń týraly oılarǵa jıi batyp, ótken tarı­hy­myzdy bilýge degen qushtar­ly­ǵyń eselep arta túsedi eken. Jubanyshym – О́zaǵamnyń eki tomdyq tańdamaly shyǵarmalarynyń taǵylymdyq, tárbıelik máni tereń dúnıeler ekenine tolyq kóz jetkizdim. Jaqynda Arqalyq qalasynda qyzmet etken týys inim Tursynnan О́zbekáli Já­ni­bekov aǵamyzdyń ulttyq namys, ulttyq múdde týraly jazǵandary, sol jol­daǵy izdenisteri týraly arqalyqtyqtardyń ańyzǵa bergisiz áńgimelerin estigenimde de ol kisini ishi-baýyrym eljireı jaqsy kóre tústim. Endigi nıetim – О́zaǵam týraly jazylǵan estelikterdi, zertteý eńbekterdi izdep taýyp alyp, oqı berý, О́zaǵam týraly bile berý. Músilim DAIYRBEKOV, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.