Bıylǵy jyly samboshylardyń álem chempıonaty 8-12 qarasha aralyǵynda Býhareste ótedi. Aıtýly jarysta 80-ge jýyq memleketten kelgen balýandar beldesip, 27 júlde jıyntyǵyn sarapqa salady. Bul joly erler jáne áıelder arasyndaǵy beldesýlermen qatar, ádettegideı, jaýyngerlik sambodan da saıystar uıymdastyrylady. Dúbirli dodada kúsh synasýǵa bel býǵandar qatarynda Qazaqstannyń da órenderi bar.
Dúbirli doda qarsańynda otandyq samboshylardyń qol jetkizgen kórsetkishine azdy-kemdi toqtala ketsek, eń bastysy, sporttyń bul túrinde jeńispen órilgen baı dástúrimiz bar. Elimizde myqty bapkerlik mektep qalyptasyp, baıraqty básekelerde bizdiń balýandardyń shoqtyǵy árkez bıik bolǵanyna qalyń kórermen kýá. KSRO dáýirinde qandastarymyzdyń arasynan eki álem chempıony shyqty. Bul kóshti Dıqanbaı Bıtkózov pen Marat Jaqıtov syndy ataqty bapkerlerden tálim-tárbıe alǵan Qanat Baısholaqov bastady. 1984 jyly Madrıdte ótken dodada asa jeńil salmaq dárejesinde beldesken ol altyn tuǵyrǵa kóterildi. Arada bes jyl ótken soń AQSh-tyń Ýest-Orındj qalasynda uıymdastyrylǵan jarysta dál sol salmaqta baq synaǵan Batyr Qýanyshevtiń tól shákirti Asqar Shaıhıev bas júldeni qanjyǵasyna baılady.
О́kinishke qaraı, qazir altyn asyqtaı sol qos azamat ta aramyzda joq. 2000 jyldyń mamyr aıynda tún jamylǵan kıller Oraldaǵy dál óz úıiniń irgesinde 37 jastaǵy Asqar Shaıhıevti atyp óltirse, 2011 jyldyń qaqaǵan qysynda Qaraǵandy men Jezqazǵan tas jolynyń boıynda 49 jastaǵy Qanat Baısholaqovty «KamAZ» kóligi qaǵyp ketti.
Táýelsizdik alǵannan keıin Qazaqstan samboshylarynyń dańqy shartarapqa jaıyldy. 1992 jáne 2017 jyldar aralyǵynda 25 márte jalaýy jelbiregen álem chempıonatynyń barlyǵynda otandyq balýandardyń qanjyǵasy maılanyp, olar elge mol oljamen oraldy. Máselen, oraldyq Erbolat Baıbatyrov qatarynan tórt ret (2008, 2009, 2010, 2011 j.j.) jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterilse, aqtóbelik Ashat Shaharov úsh márte (2000, 2004, 2005) sondaı qurmetke bólendi. Dúnıejúzilik dodalarda dara shyǵyp, altyn medaldi keýdesinde jarqyratqandar qatarynda Baýyrjan Sadyqanov (1993), Qonys Jetpisov (2001), Dáýren Jaınaqov (2009), Azamat Muqanov (2010), Beıimbet Qanjanov (2015) jáne Eset Qýanov (2017) syndy jigitter bar.
Joǵaryda biz tek álem chempıony atanǵan azamattardyń ǵana esimderin atadyq. Al táýelsiz eldiń týyn kóterip, derbes komanda retinde halyqaralyq arenaǵa shyqqaly beri kúmis pen qola júldeni ıelengen qazaqstandyq samboshylardyń sany 60-tan asyp jyǵyldy. Mysaly Erbolat Baıbatyrov tórt altynnan bólek, bir kúmis (2016) pen qos qolany (2007, 2012) enshiledi. Ashat Shaharovtyń taǵy bir kúmisi (1999) men eki qolasy (1998, 2002) bar. Qonys Jetpisov eki ret aqtyq synda (1998, 1999) kúsh synasý múmkindigine ıe boldy. Azamat Muqanov óz qorjynyn taǵy tórt qola júldemen (2007, 2008, 2009, 2012) tolyqtyrdy. Eset Qýanov eki ret úshinshi satyǵa (2014, 2015) taban tiredi. Osydan birer jyl buryn ǵana Beıimbet Qanjanovtyń da qolaǵa (2017) qol sozǵany esimizde.
Álem chempıony ataǵyna qol jetkize almasa da, biraz bıik belesterdi baǵyndyrǵan balýandarymyzdyń da qatary qalyń. Atap aıtsaq, Asylbek Álkeı – bes (2012 – kúmis, 2007, 2008, 2009, 2014 – qola), Dinmuhamed Músirálıev – tórt (2002 – kúmis, 1997, 2000, 2005 – qola), Birles Esenǵalıev – úsh (2006 – kúmis, 2003, 2004 – qola) jáne Sálken Jartybaev (1992 – kúmis, 1994 – qola) pen Arsen Hatıp (2005 – kúmis, 2010 – qola) – eki retten júldegerler qatarynan kórindi. Sondaı-aq Rýslan Seıilhanov, Zeken Shaımerdenov, Ǵalymjan Jylkeldıev, Berik Jetpisbaev, Qaırat Kúnsafın, Marat Tahanov, Erlan Tájikov jáne Tımýr men Medet Ońdaǵanov, Saıat Shámshıev syndy bolmysy bólek balýandardyń jeńis tuǵyrynda marqaıyp turǵan sátteri kúni búgingideı kóz aldymyzda.
Qyzdar arasynan álemdik deńgeıdegi jarystarda júlde alǵan tuńǵysh qazaq samboshysy – Aısara Kerimbekova. Ol Keńes Odaǵy tusynda jáne elimiz egemendik alǵannan keıin de tórtkúl dúnıeniń myqtylary bas qosqan jarysta júldeli oryndardy ıelenip, eńsemizdi bir kóterip tastady. 1995 jyly Tokıoda Sáýle Ǵabdýlınna álem chempıony ataǵyna qol jetkizip, barsha jankúıerlerdi qýanysh pen shattyqqa bóledi. 2007 jyly Chehııada Raısa Baılıeva jáne 2014 jyly Japonııada Gaýhar Turmahanova dál sol belesti baǵyndyryp, altynnan alqa taǵyndy.
Ár jyldary álem chempıonatynda júlde alǵan arýlarymyzdyń sany 50-ge jýyqtaıdy. Solardyń arasyndaǵy eń ataqtylary jaıynda aıtsaq, Sáýle Ǵabdýllına 1992 jáne 1996 jyldary qola alsa, 2001 jyly kúmispen kúpteldi. 1999, 2000, 2005, 2006 jyldary Raısa Baılıeva úshinshi oryndy ıelendi. 1999, 2001, 2005 jyldary Almagúl Kashına qolaǵa qol sozdy. Dınara Orazbekova, Qaljan Taıjanova, Kelbet Nurǵazına, Lenarııa Meńǵazova jáne Álııa Jylqybaeva syndy sulýlar eki retten jeńis tuǵyryna kóterildi. Al osy kúnderi óner kórsetip júrgen balýandar arasynan Dildásh Kúrishbaevanyń qarqyny qýantarlyq. 2014 jylǵy álemdik dodada kúmis medaldi moınyna ilgen Dildásh 2013, 2015 jáne 2016 jyldary qola júldeni enshiledi.
Mine, qysqasha baıandasaq, Qazaqstan sambosynyń qysqasha tarıhy osyndaı. Al sońǵy álem chempıonaty byltyrǵy jyldyń qarasha aıynda Sochıde uıymdastyrylǵan bolatyn. Sol jarysta Eset Qýanov (62 kılo) bas júldeni oljalasa, Beıimbet Qanjanov (52 kılo) pen Álibek Zekenov (90 kılo) qola medaldi ıelendi. Sondaı-aq Qazaqstannyń áıelder quramasy sapynda beldesken Aıda Qarshaeva (56 kılo) úshinshi satyǵa jaıǵasty.
Ǵalym SÚLEIMEN,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY