Oralymsyz iste olqylyq kóp

Oralymsyz iste olqylyq kóp

Mamyr aıynda Eýropanyń ekonomıkalyq ahýaly taǵy da tómendep,osydan úsh jyl burynǵy deńgeıge deıin qulady. Markit kompanııasymenedjerleriniń ekonomıkanyń ónerkásiptik salasynda jáne qyzmetkórsetý salasynda júrgizgen zertteýleriniń derekteri osyndaıqorytyndy jasaýǵa májbúrlep otyr. Mamyr aıynda eýro kýrsydollarmen salystyrǵanda 1,2515 deńgeıine deıin quldyraǵan. Bul sońǵyeki jyl ishindegi eń tómengi kórsetkish.

 

Mamyr aıynda Eýropanyń ekonomıkalyq ahýaly taǵy da tómendep,osydan úsh jyl burynǵy deńgeıge deıin qulady. Markit kompanııasymenedjerleriniń ekonomıkanyń ónerkásiptik salasynda jáne qyzmetkórsetý salasynda júrgizgen zertteýleriniń derekteri osyndaıqorytyndy jasaýǵa májbúrlep otyr. Mamyr aıynda eýro kýrsydollarmen salystyrǵanda 1,2515 deńgeıine deıin quldyraǵan. Bul sońǵyeki jyl ishindegi eń tómengi kórsetkish.

Kári qurlyq tyǵyryq qursaýynda

О́tken aptada bolǵan Eýropa memleketteri kóshbasshylarynyń sammıti ekonomıkalyq daǵ­da­rystan shyǵý jolyn belgileýde taǵy da bir­aýyz­dy sheshimge kele almady. Fransııa prezı­denti Fransýa Olland ortaq erkin oblıgasııa – eýrobondy engizýge shaqyrdy. Alaıda onyń bul bastamasyna sammıtke qatysýshylardyń basym kópshiligi qarsy boldy. Ásirese, eýrobond engizý ıdeıasyna Germanııa kansleri Angela Merkel úzildi-kesildi qarsylyq kórsetti. «Mundaı qadam eýropalyq kelisimge múlde qarama-qaıshy keledi jáne ekonomıkany jańǵyrtýǵa múlde yq­pal etpeıdi», dedi ol. Olland bolsa, óz pikirinen taımaı, «shómishten qysyp, únemdeý ıdeıasynan ekonomıkany damytýǵa basymdyq berýge kóshý kerek» degen tujyrymyn alǵa tartty.

Kári qurlyqtyń eki iri ekonomıkasyn qu­raı­tyn Germanııa men Fransııa memleketteriniń bas­shylary taǵy da bir-birine qyrǵı qabaq tanytyp, ortaq mámilege kelýge nıet bildirmedi. Sóıtip, Eýroodaq saıasatyna barynsha joǵary yqpaly bar eki saıasatker bir-biriniń yńǵaıyna jyǵylýdan góri sammıttiń nátıjesiz aıaqtalýyn artyq sanady. «Bı-bı-sı» agenttigi Eýroodaq kósh­basshylary alty saǵat boıy úzdiksiz kelis­sózder júrgizdi. Biraq eshqandaı mámilege kele almaı, barlyq sheshimderdi maýsym aıynyń sońynda ótetin kelesi sammıtke qaldyrdy, dep atap kórsetti.

Grekııadaǵy jaǵdaı sammıttiń kún tártibine tikeleı engen joq. Alaıda, barlyq pikirtalas alańdarynda Grekııadaǵy daǵdarys jaǵdaıy basym talqylaýǵa ıe bolyp otyrdy. Eýroodaq kósh­basshylary Grekııanyń eýroaımaqta qalýy úshin qoldan kelgenniń bárin jasaıtyn­dyq­ta­ryn aıtqanymen, Afınanyń ózine alǵan barlyq mindettemelerdi múltiksiz oryndaýy qajet ekendigin atap kórsetti. Sonymen birge, sammıtte Grekııadaǵy aldaǵy saılaýda halyq qatal únemdeý sharalaryna qarsy daýys beretin bolsa, onda bul Grekııanyń eýroaımaqtan sózsiz shy­­ǵatyndyǵyna ákep soǵady. Eýropalyq kósh­bas­shylar Grekııa eýroaımaqtan shyǵatyn bolsa, bul eldiń saıasatkerleri bolashaq týraly barynsha tıimdi qadamdar jasap, strategııalyq tur­ǵydan alǵanda bul qadamnyń eldiń bolashaǵy úshin oń nátıjeler beretindigin de alǵa tartady.

Eýropalyq keńestiń prezıdenti Herman van Rompeı Grekııa eýroaımaqta qalýy kerek. Biraq bıýdjetti qysqartý jónindegi qabyldaǵan min­dettemelerin sózsiz oryndaýǵa tıis deıdi. «El­diń bolashaq damýy úshin óte qajet bul qıyn da kúrdeli reformalar eýroaımaqtyń gúldenýine jaǵdaı jasaıdy», deıdi ol sózinde.

Maýsym aıynyń 17 juldyzynda Grekııada jańa parlamenttik saılaý ótedi. Sebebi, mamyr aıynda bolǵan saılaýdan keıin eldegi eń ozyq degen saıasatkerlerdiń birde-bireýi koalısııalyq úkimet qura almady. Eýropalyq keńes prezı­denti alda bolatyn saılaýdan keıin qurylatyn úkimet halyqaralyq kredıtorlarmen kelisilgen únemshildik sharalarynan bas tartpaıtyn­dy­ǵy­na úmittenetindigin alǵa tartty. Saıasatkerler­diń osyndaı ári-sári dúdámaldyǵynan sekem alǵan eýropalyq rynok kúrdeli kezeńdi bastan keshýde. О́tken sársenbide eýropalyq rynok aksııalary 2 paıyzǵa quldyrady. Bul Grekııanyń eýroaımaqtan shyǵý múmkindiginen týyndaǵan qaýiptiń saldary. Sarapshylar bolsa Gre­kııa­da­ǵy ahýalǵa baılanysty Eýropa ekonomıkasy­nyń tómendeýi kári qurlyqtaǵy barlyq el­der­diń ekonomıkasyna keri áserin tıgizetindigin atap kórsetýde.

Markit kompanııasynyń bas ekonomısi Krıs Ýılıamsonnyń aıtýynsha, ekinshi toqsanda bul aımaqtaǵy ishki jalpy ónim 0,5 paıyzǵa tómen­degen. Eýroaımaqtaǵy daǵdarysty ekonomıka­lar­dyń áseri Fransııa jáne Germanııa memleket­teri­niń ekonomıkalarynyń damýyna da kedergi keltirýde. Nesıe daǵdarysy, Grekııanyń valıý­ta­lyq odaq quramynan shyǵý qaýpi, EO-nyń sátsiz sammıti, Germanııa men Fransııa basshylarynyń arasyndaǵy kelispeýshilik – mine, osynyń bári ınvestorlardyń eýrovalıýtaǵa degen senimsiz­digin týǵyzýda. Investorlar eýroaımaqqa ınves­tısııa salýǵa sonshalyqty qulyq tanytyp otyrǵan joq. Olar eýroaımaqqa kirmeıtin Uly­brıtanııa oblıgasııalary men AQSh dollaryna kóbirek senim artatyn sııaqty. Osynyń saldarynan bıylǵy jyldyń 3 aıy ishinde eýro kýrsy 2010 jyly oryn alǵan eń tómengi mejege qul­dyrady. Richelieu Finance kompanııasynyń treı­deri Djeremı Godıshon «Dollarǵa qaraǵanda eýro kúnnen kúnge álsirep keledi. Sebebi, Eýropa men AQSh-tyń ekonomıkalyq damýy bary­syndaǵy ara-qatynas alshaqtap barady. Eń basty­sy, Eýropanyń qaryzy turǵy­syndaǵy másele qaýipti bolyp otyr», dep atap kórsetti.

Grekııada ótetin maýsymdaǵy parlament saılaýy Grekııanyń, tipti, búkil eýroaımaqtyń bo­lashaǵyn aıqyndaıdy. Eger saılaýdan keıin Grekııa eýroaımaqtan shyǵatyn bolsa, búkil kári qurlyqty bank daǵdarysy tumshalaıtyn bolady. Halyqaralyq esep aıyrysý bankiniń (BIS) dereginshe, bul jaǵdaıda eýroaımaqtyń basqa músheleri 300 mıllıard eýrony joǵaltatyn bolady. Bul IJО́-niń 3 paıyzyn quraıdy. Eýroaımaq úshin Grekııadan basqa da qaýip bar­shy­lyq. Ol – Portýgalııa, Ispanııa, Irlandııa. Olar da Grekııanyń jolyn qýyp, eýroaımaqtan shyǵý máselesin kún tártibine qoısa ne bolady? BIS-tiń derekteri boıynsha, ótken jyldyń so­ńyn­da brıtan, fransýz jáne nemis bankteri aı­maqtaǵy problemalyq elderdiń 1,3 trıllıon eýrony quraıtyn qaryzdaryn satyp alǵan kórinedi.

 

Grekııa eýroaımaqtan shyqsa ne bolady?

Qazir eýropalyq rynokty tolǵandyryp otyrǵan basty másele Grekııa eýroaımaqta qala ma, joq pa degen másele. Bul suraqqa dál qazir esh­kim jaýap bere almaıdy. Sebebi, Grekııada ótetin saılaýdyń qorytyndysy beımálim. Son­dyq­tan eýroaımaqtyń bolashaǵy týraly boljam aıtýdyń ózi kúrdeli másele bolyp otyr.

Capital Economics: «Eýro aımaǵynan shyǵý Grekııa sııaqty memleketter úshin búlinshilikke uryndyratyn deflıasııadan qutylýdyń birden-bir sharasy bolýy da múmkin. Mundaı jaǵdaıda oryn alatyn devalvasııa memlekettiń básekege qabilettiligi eleýli jáne berik artýyna jaǵdaı jasap, ekonomıkanyń jańǵyrýynyń bastaýyna aınalýy da múmkin».

Deutsche Bank: Grekııanyń eýroaımaqtan shy­ǵý múmkindigine baılanysty týyndaıtyn prob­lemalar haqynda Deutsche Bank basqa kózqarasty usynady. Atap aıtqanda, Grekııa al­da­ǵy ýaqytta biryńǵaı valıýtamen qatar ózde­riniń «geuro» atty ekinshi valıýtasyn aına­lym­ǵa engizýi qajet. Eger tek aınalymǵa eýrony ǵana qaldyratyn bolsa, bul eldegi ekono­mı­ka­lyq, saıası jáne áleýmettik ahýaldy ýshyqty­ra­dy. Al aınalymda qatar qoldanylatyn «geuro» valıýtasy úkimetke ekonomıkany turaqty qa­lypta ustap turýǵa múmkindik beredi deıdi.

JP Morgan: «Saıasatkerler koalısııalyq úkimet qura almaǵannan keıin, qazir Grekııanyń eýroaımaqtan shyǵý múmkindigi 30 paıyzdan 50 paıyzǵa deıin joǵarylady. О́ńirdegi jumys­syz­dyq deńgeıi sońǵy jarty ǵasyr ishinde eń jo­ǵa­ry deńgeıge kóterildi. Osydaı jaǵdaıda radıkaldy solshyldardyń tikeleı jeńisi nemese olardyń koalısııalyq úkimetke basym yqpaly qaryzdarǵa moratorıı jarııalaýǵa ákelip soǵa­dy. Sonyń saldarynan Eýropa ortalyq banki, Halyqaralyq valıýta qory, Eýropalyq odaq Grekııany qarjylandyrýdan bas tartýǵa máj­búrleıdi. Eýronyń dollarǵa shaqqandaǵy ba­ǵamy quldyrap, aımaqtan iri kólemdegi kapı­taldyń syrtqa ketýine uryndyrady. Eger jańa úkimet osy úshtikke qosylsa, eýro valıýta biraz turaqtanar edi. Onyń ústine saılaýshylardyń 80 paıyzy búginde eýrony ustap qalýǵa qarsy emes. Jaǵdaı buǵan kerisinshe qalyptasyp, Grekııa eýroaımaqtan shyǵatyn bolsa, onyń saldary búkil eýroaımaqta búlinshilikke ákelip soǵatyndyǵy sózsiz».

Danske Bank: «Biz uzaqqa sozylǵan ýaqyttan beri beımálim jaǵdaıda ómir súrip kelemiz. Alaıda, bolashaqta EO, Halyqaralyq valıýta qory (HVQ) jáne Grekııa arasynda ońtaıly kelisim jasalady dep senemiz. Bul Grekııada eýrony saqtap qalýǵa múmkindik bermek. Jaǵdaı basqasha bolsa, onyń saldary Grekııa úshin de, búkil Eýroodaq úshin de aýyr bolmaq. Bárine ortaq oń sheshim qabyldaýǵa áli de múmkindikter bar. Grekııa turǵyndarynyń 81 paıyzy eýrony saqtap qalýdy jaqtasa, 54 paıyzy EO men HVQ baǵdarlamasyn qoldaıdy». Odan ári Danske Bank Grekııanyń damý bolashaǵynyń 3 sse­na­rııin – olar ońtaıly, keri jáne óte keri sse­na­rıı­lerdi alǵa tartady. Ońtaıly ssenarıı boıynsha, eýrony jaqtaıtyn saıasat basymdyq alady. Sóıtip, belgilengen baǵdarlamany júzege asyrýdyń jaqtastary kóbeıedi. Bul ssenarıı eýronyń jaǵdaıyn túzep, eldiń bolashaǵyna sáýle beredi. Keri ssenarıı boıynsha saılaýdan keıin Syriza jeńiske jetedi. EO men HVQ-nyń qarsylyǵyna qaramastan belgilengen baǵdar­lama­lardy is júzine asyrý keıinge qaldy­ry­lady. Eń keri ssenarıı boıynsha Syriza men EO jáne HVQ arasyndaǵy kelissózder baqylaýdan shyǵyp ketip eshqandaı oń sheshimder jasalynbaıdy. Sonyń saldarynan EO men HVQ Grekııany qoldaýdan bas tartady. EOB odan ári Gre­kııa­nyń oblıgasııalaryn kepil retinde qabyl­da­maı­dy. Sóıtip, Grekııa memlekettik qaryzdarynyń qursaýynda tunshyǵyp defoltqa ushyraıdy. Al Grekııada jańa valıýta engizý biraz ýaqytqa sozylady. Sóıtip, rynok tyǵyryqqa tireledi. Grekııamen qosa Ispanııa men Italııada qalyp­tas­qan jaǵdaı da rynok tynysyn taryltyp, qı­yn­dyqty qalyńdata túsedi.

Bank Of Amerika-Merrill Lynch: «Grekııa­nyń eýroaımaqtan shyǵý qaýpi kúnnen-kúnge qa­lyńdap keledi. Eger ol eýroaımaqtan shyǵatyn bolsa Grekııanyń munaıǵa degen suranysy 1/3 tómendeıdi. Bul munaıdyń baǵasyna keri áserin tıgizedi. Tipti munaı baǵasy qazirgi 1 barrelge 106 dollardyń ornyna 60 dollarǵa deıin quldyraıdy».

RBS: «Grekııanyń eýroaımaqtan shyǵýy 400 mıllıard eýrony joǵaltýǵa ákelip soǵady. Bul oraıda kapıtaldyń syrtqa kóshýi buryn-sońdy bolmaǵan aýqymda oryn alýy ábden múmkin».

Ekonomıkany saıasat tunshyqtyrǵanda

Eýroodaq baryn salyp Grekııanyń eýro­aı­maq­tan shyqpaýyn qalaıdy. Alaıda, saıasat­ker­lerdiń sózi men isiniń arasyndaǵy kereǵarlyq ekonomıkany turalatqan ústine turalata túsýde. Brıýsselde ótken Eýroodaqtyń sońǵy sammıti sózbuıdalyqqa salynyp, ekonomıkany ońal­ta­tyn eshqandaı tıimdi sheshim qabyldaı almady. Eýropadaǵy eń úlken eki ekonomıkanyń otany – Germanııa men Fransııanyń kóshbasshylary óz ambısııalarynan bas tartyp ortaq mámlege keletin túri joq.

Sammıtte eýrobond engizý ıdeıasyn alǵa tartqan Fransýa Ollandty bolashaqta qoldaý­shylar da tabylatyn sııaqty. Alaıda, bul sammıt barysynda onyń pikirine qarsylardyń qarasy kóp boldy. Ásirese, Germanııa kansleri Angela Merkel úzildi-kesildi qarsylyq tanytty. Al Eýroodaq basshylary eki saıasatkerdiń yǵynan shyǵa almaı naqty batyl sheshimder aıtpady. Eýroodaq prezıdenti Herman Van Rompeı «Eýroaımaq Grekııamen barynsha berik yntymaqtastyq jasaýǵa múddeli. Oǵan bizdiń Halyqaralyq valıýta qorymen birlese otyryp 2010 jyldan beri Grekııaǵa 150 mıllıard eýro kómek bergenimiz dálel bolady» degendeı jaýyr bolǵan jattandy sózderin qaıtalady.

Eýroodaq ekonomıkasynyń tereń tyǵyryqta turǵanyn bile tura Fransııanyń jańa pre­zı­denti raıynan qaıtar emes. «Men eýrobond ekonomıkany damytý quraly bola almaıdy degen Angela Merkeldiń pikirin óte syılaımyn. Alaı­da, bul – ońtaıly jaǵdaılar jasalatyn bol­sa, ekonomıkany damytýdyń eń tıimdi qu­raly bolady» dep Fransýa Olland aldaǵy sammıtte de bul máseleniń basty talas tetigine aınalatynyn ańǵartyp ótti.

Sonymen birge Eýroodaq basshylary Eýro­pa­lyq ınvestısııalyq banktiń qoryn 1 shil­de­den bastap keńeıtý jóninde sheshim qabyldamaq. «Maýsym aıynyń sońynda ótetin kelesi sammıtte osyndaı sheshim qabyldanady. Bul oraıdaǵy pikirtalastar burynǵydan da kúshti bolmasa, báseń tartpaq emes» dep atap kórsetedi keıbir sarapshylar.

FH Concerts brokerlik úıiniń negizin qa­laý­shy Djon Teılor «eýropalyq daǵdarystan shy­ǵý­dyń durys jolyn tabý úshin Grekııanyń aı­maqtyń ekonomıkasyna kedergi keltirýine tos­qaýyl qoıý kerek. Nemister ony eýroaımaqtan laqtyryp tastaýy kerek nemese solaı jasaýdy grekterdiń ózi suraýǵa tıis. Bul – ortaq valıýtany qutqarýdyń birden-bir joly» dep máseleni tikesinen qoıyp otyr.

 

Eshkim de syrt qalmaq emes

Kári qurlyqty qursaýlaǵan qaryz daǵdarysy eki jyldan beri beleń alyp tur. Onyń taıaý ýaqytta beti qaıtatyn túri de kórinbeıdi. Eýropa memleketteriniń qabyldaǵan sheshimderi ra­dı­kaldyq sıpatta emes. Sondyqtan, eýroaımaq­tyń syrqatyn jaza almaı otyr. Tipti eýro­pa­lyq kóshbasshylar álemdik qoǵamdastyqqa Ha­lyqaralyq valıýta qory arqyly kómek kórsetý jóninde suranys jasap otyr. Olar Eýropadaǵy daǵdarystyń beti qaıtpaıtyn bolsa, bul álem ekonomıkasyna da keri áserin tıgizetindigin ashyq bildiredi.

Iá, Eýropany qursaýlaǵan daǵdarys qyr­sy­ǵy barlyq qurlyqtarǵa salqynyn tıgizetini daý­syz. Qazirdiń ózinde álemdegi eń iri ekono­mı­ka­ǵa aınalǵan Qytaı eksport máselesinde qıyn­dyqtarǵa tap bolyp otyr. QHR-dyń eksportqa baǵyttalǵan kompanııalary tabystan qaǵyla bas­tady. Onyń basty sebebi taǵy da – Eýropa. Sebebi, Eýropa Qytaıdyń eń iri saýda seriktesi bolyp tabylady. Sondyqtan Qytaıdyń isker top­tary Eýropadaǵy jaǵdaıdyń tez ońalyp ketýine múddeli. О́kinishke oraı, ázirge olardyń bul tilegin júzege asyratyn tetik tabylmaı otyr.

«Taıaqtyń eki ushy bar» degendeı, jahandaný úrdisiniń de paıdasy men zııany birdeı. Ja­han­daný úrdisiniń arqasynda qalyptasqan álemdik zor suranystyń nátıjesinde eýropalyq memleketter jyldar boıy tabys tasqynynyń astynda qaldy. Avtokólik, joǵary tehnologııalyq qural-jabdyqtar jáne basqa joǵary suranysqa ıe tutyný taýarlaryn shyǵarýdyń nátıjesinde eýropalyqtar mol tabysqa keneldi, joǵary jalaqyǵa negizdelgen jumys oryndaryn ashty. Alaıda, ekonomıkanyń basqa salalary jahan­dyq básekelestik saldarynan álsirep qaldy. Al eýropalyqtar ekonomıkany ýaqyt suranysyna saı barynsha tıimdi etip qurý múmkindigin qoldan shyǵaryp aldy. Onyń ornyna syrttan qaryz alý arqyly ekonomıkany damytýdyń jeńil jolyna tústi. Aqyry «qaryz kóbiginiń» jarylatyn shegi de jetti.

Afrıka qurlyǵynyń memleketteri de Eýro­pa­daǵy daǵdarys salqynyn sezinýde. Bul qur­lyqta óndiriletin shıkizat eksportynyń úshten birin Eýropa tutynady. Sondyqtan Eýropa ekonomıkasynyń qysqarýy afrıkalyq elderden keletin eksporttyń azaıýyna ákelip soǵady. Bul óńirge keletin valıýtalyq qarjyny te­jeıdi. Onsyz da mańdaılary shylqyp otyrma­ǵan Afrıka memleketteriniń halqy kári qur­lyq­taǵy ekonomıkalyq daǵdarys kesirinen beleń alǵan qıyndyqtardyń zardabyn shegýde. Eýropa ekonomıkasynyń tómendeýinen AQSh-tyń da, Reseıdiń de upaı jınaı almaıtyny anyq. Endeshe kári qurlyqty tyǵyryqqa tiregen daǵda­rys­tyń jýyr arada beti qaıtpasa, álem ekono­mı­kasynyń damýy da tyǵyryqqa tireletini anyq.

 

Kapıtalıstik óndiris týyndatqan qıyndyq

«Tiri planeta» (Living Planet Report) atty Búkilálemdik jabaıy tabıǵat qorynyń (WWF) kezekti baıandamasy jaryqqa shyqty. Baıandama avtorlarynyń málimdeýinshe, sońǵy 40 jyl ishinde bizdiń planetamyzda tabıǵı baılyq­tar­dy tutyný eki ese artqan. Al bıologııalyq resýrstar qorynyń úshten biri joıylǵan.

WWF derekteri boıynsha álemdik ekojúıeni eń kóp lastaýshy jáne tabıǵı resýrstardy barynsha mol tutynýshy AQSh bolyp tabylady. «Eger búkil álem tabıǵı resýrstardy qazirgi kezde amerıkalyqtar tutynatyn deńgeıde paıdalanatyn bolsa, onda ekologııalyq tepe-teń­dik­ti saqtaý úshin Jer planetasymen deńgeıles taǵy da bes planeta qajet bolar edi» dep atap kórsetilgen baıandamada.

Reseıde tabıǵı resýrstardy tutyný AQSh-tyń deńgeıine jete qoıǵan joq. Alaıda, qazirgi tańda bul eldegi tutyný deńgeıi kún sanap artyp keledi. Baıandamada atap kórsetilgenindeı, eger jer sharynyń árbir turǵyny Reseıdiń ortasha turǵyny sııaqty tutynatyn bolsa tabıǵı resýrstardy qalpyna keltirý úshin 2,5 planeta qajet bolmaq.

Jer shary turǵyndarynyń kóbeıýi, ýrbanızasııa jáne tutynýdyń qanaǵatsyz deńgeıge kóterilýi qorshaǵan ortamyzǵa orny tolmas jaraqat salýda. Aýaǵa taralatyn zııandy qal­dyqtar, jerdi beı-bereket jyrtý, ormandy otaý jáne basqa da keraǵar áreketter planetamyzdyń qoınaýyn taqyrlap, ekologııalyq jaǵdaıdyń buzylýyna ákelip soqty. Qanaǵatsyz tutyný saldarynan tabıǵatqa orny tolmas nuqsan keltirip jatqan elderdiń alǵashqy ondyǵynyń quramyna AQSh, Katar, Kýveıt, BAÁ, Danııa, Belgııa, Avstralııa, Kanada, Gollandııa jáne Irlandııa memleketteri kiredi eken.

WWF-tiń sońǵy baıandamasy maýsym aıynda Rıo-de-Janeıro qalasynda ótetin BUU-nyń «Rıo+20» konferensııasy qarsańynda daıyn­dal­ǵan. Bul konferensııaǵa qatysýshylar ta­bı­ǵı resýrstardy talan-tarajǵa salýǵa tosqaýyl qoıý maqsatynda shaqyrylyp otyr. Alaıda, qa­byldanǵan sheshimderdiń tıimdi bolatyndyǵyna kúmán kóp. Sebebi, tabıǵı resýrstardy meı­lin­she kóp tutynbaıynsha kapıtalıstik óndiris ómir súre almaıdy. Ekologtar jáne basqa da kóptegen ǵalymdar mundaı óndiris júıesiniń tıimsizdigin áldeqashan-aq moıyndaǵan. Kapıtalıstik óndiristiń tabıǵatqa keltirip otyrǵan zalalyn da, aldaǵy ýaqytta onyń odan saıyn arta túsetindigin de ǵalymdar áldeqashan dáleldegen. Biraq oǵan qarsy qoıar qural joq. Sebebi, kapıtalıstik óndiris tabıǵaty sheksiz tutyný suranysyna negizdelgen. Al mol paıda ákelip jatqan óndiristi qysqartyp, tutyný suranysyn azaıtýǵa eshqandaı kapıtalıstiń óz erkimen bara qoıýy múmkin emes.

Jylqybaı JAǴYPARULY,

«Egemen Qazaqstan».