Shpıon

Dúısenbi, 23 shilde 2012 0:50

Aqtóbede týyp-ósken Adolf Tolkachevtyń taǵdyry eshkimdi de beı-jaı  qaldyrmaıdy. Injenerlik talantymen tanylǵan tulǵa bolatyn. Amerıka  Qurama Shtattarynyń Ortalyq barlaý basqarmasy ony  Keńes Odaǵynyń tarıhyndaǵy ózderiniń eń baǵaly agenti sanaǵan.  Ol 1985 jyldyń  maý­symynda AQSh-tyń KSRO-daǵy elshiliginiń hatshysy Pol  Stoýmbaýhpen  kezdesip, ás­ke­rı tehnıkanyń jańa úlgileri jónindegi qupııa qujattardy berip  jatqan kezinde ustalǵan. Osylaısha, “baǵaly tyńshy” qolǵa tústi.

Dúısenbi, 23 shilde 2012 0:50

Aqtóbede týyp-ósken Adolf Tolkachevtyń taǵdyry eshkimdi de beı-jaı  qaldyrmaıdy. Injenerlik talantymen tanylǵan tulǵa bolatyn. Amerıka  Qurama Shtattarynyń Ortalyq barlaý basqarmasy ony  Keńes Odaǵynyń tarıhyndaǵy ózderiniń eń baǵaly agenti sanaǵan.  Ol 1985 jyldyń  maý­symynda AQSh-tyń KSRO-daǵy elshiliginiń hatshysy Pol  Stoýmbaýhpen  kezdesip, ás­ke­rı tehnıkanyń jańa úlgileri jónindegi qupııa qujattardy berip  jatqan kezinde ustalǵan. Osylaısha, “baǵaly tyńshy” qolǵa tústi.

Tergeý barysynda Adolf Tolkachev bolǵan jaıtty jasyrǵan joq. Bul jerde hattama boıynsha onyń tergeýdegi jaýabyn keltire otyryp, satqyndyqtyń sındromy qalaı qalyptasqan­dyǵyn baǵamdaýǵa bolady:  “Mundaı oı maǵan 1977 jyly keldi. Amerıkalyq barlaý qyzmetimen baılanys  ornatyp, tıisti  yntalandyrý qarastyrylsa, ózimniń qolymdaǵy qupııa qujattardy berýge talpyndym. Baılanys ornatýdyń múmkin nusqalaryn oılas­tyrdym. Máskeýdegi AQSh elshiliginiń mańaıyn tóńi­rektedim. Elshiliktiń  máshı­nesi bolar dep shamalaǵan kólikte otyrǵan adamǵa úshbý hat bermekshi bol­dym. Eger nege ame­rıka­lyqtardy qalaǵanym qy­zyq­tyratyn  bolsa, aıta­rym: kúnige úsh márte elshiliktiń janynan ju­mysqa betteıtinmin.

Qańtardyń bas ja­ǵyn­da múmkindigi bolsa amerı­kalyq  elshiliktiń qyzmet­kerine tapsyr­maqshy bolǵan ózimniń alǵashqy   hatymdy ázir­le­dim. Onda men olardyń adamymen  kezdeskim ke­leti­nin, kúnin, ornyn, ýa­qytyn já­ne shartty bel­gi – sol qo­lymda qol­ǵabym bola­tynyn táp­tishtep jazdym. Bul hat­ty ózimshe dıplomat dep eseptegen adamnyń qo­ly­na ustattym. Bi­raq, men kór­set­ken ýaqytta eshkim kelmedi.

Aqpanda ekinshi ret baıla­nys ja­saý­ǵa umtylys ta­nyt­­­tym. Kezdesý  jónindegi ha­tymdy joldaı otyryp, olar úshin qyzyq­ty aqpa­ratty­ usy­na  alatyn­dy­­ǵymdy bildir­dim. Hatty elshilik qyzmetkerlerine berý úshin osy mańaıdy tóńirek­tep eki-úsh aptadaı júrdim. Bir kúni ótkendegi máshıneni kórip qalyp, júrgizýshige hatym­dy tastap kettim. Bul joly eger amerıka­lyqtar  menimen kezdes­kisi kelse, onda dıplo­mattyq nómirli má­shınesin “Qalbyrlar” dúkeniniń qasyna belgi­lengen ýaqytta qoıýyn ótindim. Belgilengen ýaqytta máshıne sol jerde turǵanymen, menimen kezdesýge eshkim shyqpady.

Endi amerıkalyqtardy qyzyqtyrý qajet dep sheshtim de jaýǵa toıtarys beretin ushaqtarǵa ra­dıolokasııalyq stansalar qurastyrýmen aınaly­satyn ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda jumys isteıtindigimdi jazdym”.

Sol joly A.Tolkachev mynadaı hatty joldaǵan bolatyn: “Meniń aty-jónim– Tolkachev A.G. Úıdegi telefonym… Sizderge berýge aqparatym daıyn. Alǵashqy jazbalarǵa qosymsha retinde radıo­lokasııalyq stansalardyń parametrlerin habar­laımyn… Budan bylaı kezdesý belgilemeımin. Eki kúnnen keıin túski mezgilde telefon shalǵanyńyzdy kútemin”.

Birneshe kúnnen keıin oǵan telefon soǵyldy. Máskeý dúkenderiniń birindegi telefon-avtomattyń janyna tyǵylǵan eski qolǵaptyń ishindegi  qupııa materıaldardy alýdy ótindi. Ol sol boıda júgirip baryp qolǵapty, shıfrler kórsetilgen kesteler, aǵylshyn tilinde jazylǵan hattar salynǵan  eki konvert, eki qupııa jazýǵa arnalǵan kóshirme qaǵaz, maıda árippen basylǵan  nusqaýlyq tárizdes shaǵyn kitapsha (munda qupııa hattardy qalaı ázirleý kerektigi, barlaý ortalyǵyna habardy jetkizýdiń joldary, alǵan materıaldardy joıý jónindegi aqyl-keńester jınaqtalǵan), suraqtary bar paraq, 500 som aqsha shyqty.

Sol kezde qomaqty kórinetin bul qarajat keıingi­lermen salystyrǵanda  tamshydaı ǵana bolatyn. Tyńshylyq etken jyldary Tolkachev Ortalyq barlaý basqarmasynan barlyǵy 789 myńnan astam som alǵandyǵy anyqtaldy.  Buǵan quny 80 myń som turatyn altyn buıymdaryn qosyńyz. AQSh-tyń ban­ki­leriniń  birinde onyń atyna  2 mıllıon dollarǵa esep-shot ashyldy. Bul qarjynyń  keıingi taǵdyry belgisiz.  Al kezinde amerıkalyqtardyń barlaý qyz­meti jabyq  ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń jetekshi konstrýktoryna baǵa jetpes aqparat berip turǵany úshin aıanyp qalmaǵan. A.Tolkachev tutqyndalǵannan keıin araǵa birer aı salyp, Amerıkanyń “Ýoll-strıt djornal” gazeti ol týraly “Keńes Odaǵyndaǵy  myqty tyńshylardyń biri edi”,– dep jazdy. Gazet budan  ári onyń Amerıkany Keńes eliniń avıasııalyq tehnologııa salasyndaǵy sońǵy jańalyqtarynan habardar etip turǵandyǵyn atap kórsetedi. “Ol asa mol paıda ákelgen  tyńshy,– dep jazdy gazettiń tilshisi.– Sonyń arqasynda biz aldyn-ala keńestik avıasııa qalaı damıtyndyǵyn  bilip otyrdyq, sondaı-aq mıllıardtaǵan dollardy únemdedik”.

О́z kezeginde Keńes Odaǵy Qorǵanys mınıstr­liginiń Bas shtaby kezinde mynadaı anyqtama bergen:

“Jınaqtalǵan jáne berilgen aqparat KSRO ás­kerı-áýe kúshteriniń qarýlanýy men áskerı teh­nıkasyn damytýdyń negizgi baǵyttary, osy oraıdaǵy  júrgiziletin ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystardyń máni men maqsaty, áskerı qarýlaný úlgileriniń negizgi  taktıkalyq-tehnıkalyq sıpattamalary, strate­gııalyq qanatty zymyrandardy qaıtarý júıesi, KSRO-da qabyl­danǵan ushaqtardy memlekettik baqylaý júıesi men radıoelektrondyq basymdyq tehnıkasy jónindegi málimetterdi qamtıdy. Ol málimetter erekshe mańyz­dy jáne memlekettik qupııany quraıdy. Bulardy amerıkalyq arnaýly organdarǵa berý KSRO-nyń memlekettik múddelerine, eldiń qorǵanys áleýetine eleýli nuqsan keltirdi, biraz zardap shektirdi”.

A.Tolkachevtyń amerıkalyqtarǵa bergen málimeti MIG-23-ML ıstrebıteli týraly bolatyn. Sondaı-aq ol MIG-29 jeńil maıdan ıstrebıteli, “Shmel” radıolokasııalyq baqylaý jáne baǵdarlaý avıasııa kesheni jónindegi  málimetterdi de qysqa merzimde jetkizip úlgerdi. Konstrýktor mundaı mańyzdy aqparattardy qalaı aldy degen saýalǵa resmı qujattan jaýap tabýǵa bolady. Onda   bylaı delingen: “Radıo jasaý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda atqarylyp jatqan jumystardyń A.Tolkachevtyń tyńshylyq áreketine  arqaý bolýyna atalmysh ınstıtýtta memlekettik qupııany saqtaýdy qamtamasyz etýdiń asa qolaısyz jaǵdaıy septigin tıgizdi”. Bul rette  tyńshynyń óziniń de tegeýrindi qımyly tańdaı qaqtyrady. Tergeý kezinde A.Tolkachev munyń syryn  jaıyp saldy: “Radıo jasaý ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda birinshi bólimniń eki fılıaly bar, bular bólek ǵımarattarda ornalasqan. Men №2 fılıalǵa nemese kitaphananyń arnaýly qoryna qujatty alý jóninde ótinish bildirdim de ornyna ishke kiretin qujatymdy  tastadym. Osydan keıin №1 fılıalǵa da osyndaı ótinish bildirip, №2 fılıalǵa ishke kiretin qujatymdy  tastaǵanymdy aıtyp, qajetti materıal­dardy qol qoıyp-aq alatynmyn. Sosyn  qaıtadan №2 fılıalǵa baryp, qajet emes materıaldardy  tapsyryp, ishke  kiretin qujatymdy qaıtaryp alyp, №1 fılıaldyń materıaldaryn jasyryp úıge aparyp, sýretke túsi­retinmin. Osylaısha jıyrma shaqty ret  mańyzdy ma­terıal­dardy ja­syryn alyp shyq­tym. Saǵatyna jeti-segiz kas­setany sý­retke tú­sirip júrdim. Úlken ma­te­rıaldar tap bolsa, túski úzi­liske jurt­tan buryn  ketip, keshteý orala­tynmyn”.

Amerıkalyqtar A.Tol­kachevqa barlyq jaǵdaıdy jasap baqty. Onyń má­limetteri baǵaly bolǵannan keıin osy zamanǵy tyń­shylyq qu­ral-jab­dyq­tar­men qamta­masyz etti. Má­se­len, oǵan sha­ǵyn qu­ral ber­di. Buǵan kez kelgen aqparatty jazyp qoıýǵa bolatyn. Bul málimetterdi qu­ral birden shıf­rine túsiretin. Tipti elshilikpen baılanysqa shyǵýǵa bo­la­tyn. A.Tol­ka­chev muny uzaq paıdalanǵan joq. О́zi ádeıi isten shyǵardy. О́ıtkeni, ustala qalsa, birden aıǵaqqa aınalatynyn sezdi.

A.Tolkachev tyńshy bolǵan jyldary amerıka­lyqtardyń talaı quraldaryna kóńili tolmady. Tipti qolynyń ebi bolǵandyqtan da  barlaýshyǵa  qajetti biraz qondyrǵylardy ózi jasady.

Instıtýt ájethanasyna ornatatyn shaǵyn fotoap­parat­ty oılap  tapty. О́ıtkeni, kóptegen materıaldardy osy jerde sýretke túsirýge týra keletin. О́z erkimen ame­rıka­lyqtarǵa qyzmet etýge uıǵarǵan ony AQSh elshiligin­degiler  “ıdeologııalyq” jaǵynan tárbıeleýge kúsh sal­dy. Únemi keńes eline  qarsy baǵyttalǵan ádebıetpen qam­tamasyz etip otyrdy. Bul týraly da ol tergeý bary­synda  ashyq aıtqan: “Amerıkalyqtar maǵan kitaptar men kitapshalardy  jańajyldyq syılyq retinde jiberetin. Menińshe, amerıkalyq barlaý qyzmeti  meni keńestik qurylysqa qarsy úgitteýge kóńil bólgen tárizdi. Muny men túsine almadym, óıtkeni, olarmen baılanysqa ózim shyqtym emes pe? Al jekelegen mańyzdy qujattardy olarǵa bergennen keıin ózim de keıin qaıta almaıtyn edim. Bul jerde AQSh barlaý qyzmeti basqa eldiń adamdarymen jumys isteýdiń qalyptasqan  daǵdysynan shyǵa almaǵan sııaqty”. Amerıkalyqtar birneshe ret oǵan ózderiniń alǵysyn bildirdi.

Birde Ortalyq barlaý basqarmasy A.Tolkachevqa mynadaı nusqaý da jiberdi: “Siz jetkizgen aqparattyń baǵasy zor ekenin ózińiz de sezinýińiz qajet. Bulardyń mándiligi sonda – bizdiń bıliktiń basynda júrgender de aqparatqa eleń ete qaldy. Sizdiń jeke qaýipsizdigińiz bizdi de oılandyrady. О́zińizdeı aqparat beretin adamnan aırylyp qalý biz úshin asa aýyrǵa soǵar edi. Munyń ózi bizdiń jaǵdaıymyzǵa qazir de, kóp jyldar ótken soń da áserin  tıgizedi. Siz bergen aqparattyń baǵa  jetpestigi bizdi budan bylaı saqtyqpen  qımyldaýǵa, sizden aqparatty asyqpaı jınaýdy talap etýge jeteleıdi”.

Sotta A.Tolkachev óziniń  tyńshylyqqa ábden berilgeni sonsha­lyq, ózin-ózi óltirý týraly oılana bastaǵanyn da moıyndady. Ortalyq barlaý basqarmasyndaǵy “shefteri” de onyń “qamyn” oı­lap, avtoqalam keıpindegi ýmen qamtamasyz etken. Onyń mól­sheri mol bolatyn. Qınalmaı o  dúnıege attanýǵa jetetin.

Áýel basta ol basyna qonǵan baılyqqa masattanýmen bolǵan. Tyńshylyqqa aqshaǵa bola táýekeldik jasaǵandyǵyn jasyrmady:“Partııa men memlekettiń burynǵy basshylarynyń 60-70-jyldarǵy ınjenerler eńbegin materıaldyq jaǵynan laıyqty baǵalaı almaǵan­dyǵy osyǵan barýǵa  ıtermeledi”. Ol Brejnev zamanyn­daǵy jalǵan maqtanyshty jaqtyrmady. Memleket bas­shy­synyń “juldyz” qumarlyǵy yzasyn keltiretin.  A.Tolka­chevty tintken kezde “KOKP baǵdarla­masy” kitabynyń  betteriniń biriniń jıegine: “Sosıa­lızm ıdeıalaryna Keńes Odaǵynyń  táji­rı­besi keltirgen zııanmen birde-bir býr­jýazııa­lyq teorııa teńese  almaq  emes”,– dep jazǵan qol­tańbasy aıǵaq retinde tárkilendi. Jas ke­zinde tipti basqasha bolatyn. On segiz jasar Adolf aýdandyq komsomol komıtetine kelip, ózin Grekııaǵa soǵysqa jiberýin ótingen. Bul – 1945 jyl edi.  Sol kezde Grekııada azamat  so­ǵy­sy júrip jatqan. Tolkachev ult-azattyq ar­mııasyna erikti jaýynger bop barýǵa surandy. Birinshi hatshy sonda Grekııanyń ornyna… “NKVD-ǵa barsań qalaı bolady?”,– dedi. A.Tolkachev bas tartty.

Keıin asyl muratynan aınyǵan ol úshin birinshi orynǵa aqsha  shyqty. Amerı­kalyqtardan alǵan baılyǵynyń qyzyǵyn da kóre  almady. Qorqaq­tady. Qaltyrap-diril­dep “Jıgýlı” máshınesin, sheteldik  mag­nı­tofon aldy. “Men amerıkalyqtar bergen aqsha­ny sanaǵan  emespin. Belgilengen orynǵa qoıa sala­tyn­myn”. Tintken kezde aıtqan jerinen tabyldy. Qalǵanyn órtep jiberipti. О́ıtkeni, 1983 jyly qupııa qujattardy qaraýǵa ruqsaty barlardyń tizimin jasaı bastaǵan kezde, ol ózine qaýip tóndi me dep mazasyzdanyp, aıǵaq­tardan qutylýǵa asyqty. “Pentaks” fotoapparatyn, kezdesýler kestesin, aqshany joıyp jiberdi. Aqshany saıajaıdaǵy orys peshine jaqty. Byqsyp, tútindep, janyp bolmady. Biraz álekke tústi. Jartysyn alyp qalýǵa bolatynyn oılap, janyp jatqan jerinen ýystap alyp, úıdiń astyndaǵy jertólege jasyrdy.

Adolf Georgıevıchtiń zaıyby da birde úıdi jınastyryp júrip, qupııa syzbalardy taýyp alyp, kúıeýiniń satqyndyǵyna kózin jetkizdi. Ol da onymen birge jumys isteıtin. Sonyń ózinde Nına Ivanovna syr bergen joq. Bilmegen boldy. Sol úshin keıin úsh jylǵa bas erkinen aıryldy. Ol sotta bylaı dedi: “Men nege kúıeýimniń satqyndyǵy týraly habarla­ma­dym? Onyń  birneshe sebepteri bar. Meniń áke-she­shem jazyqsyz repressııaǵa ushyrady. Sodan da ba­lal­ar úıinde tárbıelendim. Bolashaq joldasymdy sol jerde kezdestirdim. Men kúıeýim týraly habar­lasam, ony atatynyn sezdim. Árıne, meni de qylmys­tyq jaýapkershilikke tartatynyn bildim. Kúıeýim  maǵan eń jaqyn adam edi. Biz 28 jyl birge tur­dyq. Jamandyǵyn kórgenim joq. Úıdegi er adamnyń sharýasyn túgel ózi atqaratyn, maıdasynan bastap, úlkenine deıin. Ony atqyzýǵa qııa almadym. Amerıkalyqtarmen baılanysyn úzýine bar kúshimdi jumsadym. Sodan keıin qaıtyp onyń málimet jına­ǵanyn sezgenim joq. Únemi tekseretinmin. Soǵan qara­mastan, aqparat jınaǵanyna endi kózim jetip otyr”.

Adolf Georgıevıch ózin zaıybynyń  aldynda kináli sezinetinin, ózin qoıshy, onyń áli talaı ýaqyt jurttyń tabasyna qalatynyn oılap qapa bolatynyn sottyń ústinde aıtyp saldy. Ol  birde ame­rıkalyqtarǵa óziniń ulyna qajetti aǵyl­shyn tilin oqyp-úı­renetin kasse­ta­lardy jiberý jó­ninde ótinish jasa­dy. О́ıtkeni, bar­laýshylardy she­tel tiline ma­shyqtandyrý ádisi áldeqaıda jeńil edi. Asa saq amerı­kalyq­tar bul ótinishke oraı óz oıla­ryn bylaı bildirdi: “Bizdiń úıles­tirýshimiz sizge qa­jetti kas­setalardy iz­destire bas­tady. Ulyńyzǵa shyn júrekten kó­mek­teskimiz keledi. Biraq, tıisti  kasse­talarmen qamta­masyz etýge kó­mektese otyryp, ózi­mizdiń kú­máni­mizdi de  jasyr­ǵymyz kelmeıdi. Eger ulyńyz bul kas­setalardyń shyǵý tórkinin su­rasa ne deısiz? Bas­qalar da bu­ǵan qalaı qaraı­dy? Munyń ózi siz­ge kúdik tý­dyr­mas pa eken? Son­dyqtan biz kas­se­ta­larmen qam­tamasyz eter aldynda muny kim­nen al­ǵa­nyńyz­­dy qalaı tú­sindi­retin­dig­ińizdi bil­gimiz keledi”.

Eger Adolf Tol­kachev áshke­re­le­ne qalsa, amerı­ka­lyqtar onyń ózin jáne otba­sy múshelerin tez arada Amerıkaǵa jóneltýdi de oı­lastyrdy. Biraq, konstrýktor oıla­maǵan jerden tut­qyndaldy da eshkim eshteńe is­teı almaı qaldy. Aıyptaý qory­tyn­dysynda A.Tol­kachevtyń 1978 jyl­dyń qazan aıynan tutqyn­dal­ǵanǵa deıin  8094 bet qujatty sý­ret­ke túsirip, amerıkalyqtarǵa bergendigi aıtylady. Ol óziniń qam-qareketi arqyly KSRO-nyń múddesine nuqsan keltirgenimen, túptiń túbinde ıadrolyq soǵys jaǵdaıynda ıstrebıtel avıasııasy, radıolokasııa­lyq stansalar jónindegi aqparat pálendeı mánge ıe emes dep eseptegendigin aıtyp aqtaldy.

Adolf Tolkachevty qolǵa túsirý ońaıǵa túsken joq. Ortalyq barlaý basqarmasy onyń tıgizgen kómegin 50 mıllıard dollarǵa baǵalaǵan. Keńes barlaý qyzmetiniń tyńshylary Evard Lı Hovard pen Oldrıch Eıms bergen málimetter Tolkachevtyń túbine jetti. “Alfa” toby 1985 jyldyń maýsymynda ony tyrp etkizbeı tutqyndady. Osy jerde  “baǵaly tyńshyny” ustap bergenderdiń taǵdyry týraly da az-kem toqtalǵannyń artyqtyǵy bolmas. 1992 jyl­dyń sońyna qaraı shved polısııasy Stokgolmde Ho­vardty tutqyndady. Ony ıemdenýge eki el talas­ty. KSRO-nyń murageri Reseı men AQSh. FBR-diń  barlaý bóliminiń basshysy Ýeın Gılbert: “Biz onyń ne  istegenin umytqan joqpyz”,– dep qolǵa túsirip, sottaýdy maqsat etti. Ol endi birneshe saǵat keshik­ken­de AQSh-ta tutqyndalatyn edi.  Onyń kásibı sheberligine amerıkalyqtardyń ózi tań qaldy. Alaıda olar onyń Tolkachevty “ustap” bergenin keshire almaıtyndyqtaryn ańǵartty. Al “Túngi kezbe” degen atpen Ortalyq barlaý basqarma­synyń apparatynda  jumys istep júrip,  keńes tyńshysy retinde tanylǵan   Oldrıch Eıms te Tolkachevty tut­qyndaýǵa “úles” qosqan-tyn. Osy oraıda qyzyqty  jaıtty keltirýge bolady. Oldrıch Eıms sý jańa ádemi, qyzyl tústi “Iаgýar” máshınesin kúnde Orta­lyq barlaý basqarmasynyń avtoturaǵyna qoıatyn bolǵan (bul máshıneni  de, buǵan deıingi eki máshıneni de ol KSRO-nyń Memlekettik qaýipsizdik  komıte­tiniń  aqshasyna satyp alǵan, keıbir  derekterge qaraǵanda, Oldrıch Eıms osyndaı baılanystyń arqa­synda barlyǵy 4 mıllıon dollar tabys tap­qan). Eıms ustalǵannan keıin ara-tura atalmysh avto­turaqta ázil-qaljyńy aralas mynadaı habar­landyrý beriletin bolǵan:  “Iаgýar” máshıneleriniń ıeleri! Tez arada máshınelerińizdi alyp ketińizder. Áıtpese, orys tyńshysy  retinde tutqynda­lasyzdar!”.

Keńesterge adal qyzmet etken Oldrıch Eıms keıin ómir boıyna bas erkinen aıyrylý jazasyna kesilse, al Adolf Tolkachevty KSRO soty aıamady: atý jazasyna úkim shyǵardy. 1986 jyldyń 24 qyrkúıeginde  bul úkim oryndaldy.

R.S. Qyzmet babynda tasy órge domalaǵan konstrýktor osylaısha  ózi qalap alǵan  satqyndyq sındromynyń qurbanyna aınaldy. Bizge Amerıkanyń asa baǵaly  tyńshysynyń aqtóbelik  ekendigi ǵana bul maqalany jazýǵa negiz boldy.Sebebi ol osy qaladaǵy balalar úıinde tárbıelenip, jumys istep, keıin Máskeýge qonys aýdarǵan bolatyn.

 Ámir ORALBAI,“Egemen Qazaqstan”.

28 jeltoqsan 2002 jyl.