Dortmýnd tehnıkalyq ýnıversıteti kitaphanasynyń qyzmetkerleri arhıvterdi retteý kezinde Amerıka zertteýleri jónindegi kitaptyń ishinen Albert Eınshteın jazǵan áserli hat-habardy tapty. Jazba ǵalymnyń dosyna arnalǵany anyqtaldy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Dortmýnd tehnıkalyq ýnıversıteti kitaphanasynda erekshe olja tabyldy. Bul týraly búgin ýnıversıtettiń qyzmetkerleri habarlady.
Bul jańalyq amerıkataný boıynsha 4 000-nan astam kitaptan turatyn jeke jınaqty suryptaý kezinde anyqtaldy. Jınaqty buǵan deıin ýnıversıtetke amerıkataný professory Valter Grıýnsvaıg syıǵa tartqan. Sol kitaptardyń birinen Albert Eınshteın qolymen jazylǵan arnaý jazba tabyldy.
Keıin Grıýnsvaıg óz kúndelikterin qarap, bul kitaptyń tarıhyn qalpyna keltirgen. Belgili bolǵandaı, ol bul danany 1993 jyly Nıý-Iorktegi býkınıstik dúkennen nebári 35 dollarǵa satyp alǵan. Kitaptyń baǵasy jazylǵan japsyrma áli kúnge deıin saqtalǵan.
Eınshteındi jeńgen eksperıment
«Dosyma jáne áýlıege»Arnaý jazba «Socialism and American Life» («Sosıalızm jáne amerıkalyq ómir») atty kitapta ornalasqan. Eınshteın bul danany óziniń jaqyn dosy, ekonomıst Otto Natanǵa syılaǵan. Jazba 1952 jylmen datalanǵan.
Jazba mátininde bylaı delingen:
«Qymbatty Otto Natan. Dosyma jáne áýlıege. Bul kitap – onyń áriptesteriniń qatelikteri týraly. A. Eınshteın. 1952».
Mátin nemis tilinde jazylǵan. Eınshteın de, Natan da Germanııadan ımmıgrasııa jasaǵan nemis-evreıler bolǵan. Olar nemis tilinde hat almasqan, degenmen aǵylshyn tilin erkin meńgergen.
Eınshteınniń skrıpkasy
Túpnusqalyǵyn rastaýShtefanı Marranyń aıtýynsha, mamandar jazbanyń túpnusqalyǵyna kúmán keltirmeıdi. Ol qoltańbany Eınshteınniń basqa belgili jazbalarymen salystyryp, onyń shynaıy ekenin rastaǵan.
Zertteýshiler sonymen qatar Otto Natannyń jeke kitaphanasyn da teksergen, biraq onda Eınshteınniń basqa qoltańbasy bar kitaptar tabylmaǵan. Osy sebepti bul kitap Eınshteınniń Natanǵa jeke ózi syılaǵan jalǵyz belgili danasy bolýy múmkin.
Eınshteın ózin «alaıaq» sezingen be?
Tarıhı mańyzyǴalymdardyń pikirinshe, bul olja tek avtograf emes, sonymen qatar 1950-jyldardaǵy AQSh-taǵy nemis-evreı ımmıgranttarynyń ıntellektýaldyq baılanysyn kórsetetin tarıhı qujat bolyp sanalady. Ol kezeń AQSh-taǵy makkartızm dáýirimen tuspa-tus kelgen.
Dortmýnd tehnıkalyq ýnıversıteti bul kitapty 18 maýsymda arnaıy is-sharada kópshilikke kórsetýdi josparlap otyr.