Is tetigi – iskerlikte

Is tetigi – iskerlikte

Juma, 28 jeltoqsan 2012 7:28

Medısınalyq qyzmet sapasyn arttyrý men joǵary tehnologııaly densaýlyq saqtaý júıesin damytý el damýynyń jańa satysyndaǵy memleket saıasatynyń negizgi baǵyttarynyń biri bolyp qalyptasýy qajet. Bul oılar Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Jańa álemdegi jańa Qazaqstan» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda kórsetilgen. 

Juma, 28 jeltoqsan 2012 7:28

Medısınalyq qyzmet sapasyn arttyrý men joǵary tehnologııaly densaýlyq saqtaý júıesin damytý el damýynyń jańa satysyndaǵy memleket saıasatynyń negizgi baǵyttarynyń biri bolyp qalyptasýy qajet. Bul oılar Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Jańa álemdegi jańa Qazaqstan» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda kórsetilgen. 

Ádette, medısınalyq qyzmet sapasy keshendi túsinikti bildiredi jáne ol kóptegen sebepterdi qamtıdy, olardyń ishinde medısınalyq uıymdardyń materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtalý jaǵdaıy, klınıka mamandarynyń kásibı deńgeıi men ony arttyrýǵa degen ýájdeýdiń bolýy, medısınalyq kómekti uıymdastyrý jáne kórsetý úderisterin basqarýdyń zamanaýı tehnologııalarynyń engizilýi, sondaı-aq, medısınalyq kómekke aqy tóleýdiń tıimdi ádisteri sekildi sebepter de bar. Medısınalyq qyzmet sapasyn basqarýdy jetildirý Qazaqstannyń 2020 jylǵa deıingi densaýlyq saqtaý salasyn damytý strategııasynyń mańyzdy bóligi bolyp tabylady.Búginde medısına qyzmetkerleriniń aldynda qoljetimdi jáne tıimdi densaýlyq saqtaý júıesin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan jańa mindetter tur. Olar da óz tarapynan osy mindetterdi iske asyrýǵa bar kúshin salýda. Mysaly, Respýblıkalyq densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵynda basqarý boıynsha zamanaýı bilim berý men oqytýdy damytý jáne qoldaý arqyly densaýlyq saqtaý salasynyń áleýetin arttyrý maqsatynda qurylǵan Menedjment ortalyǵy jumys isteıdi. Bul – zamanaýı menedjment salasyndaǵy aqparat qozǵalysyn úılestiretin organ, ol bilim berý jáne konsýltasııalyq-úılestirý qyzmeti salasyndaǵy kóshbasshy bola otyryp, halyqaralyq jáne otandyq tájirıbeni zerdelep, ony densaýlyq saqtaý salasyna transfertteýmen aınalysady. Osy ortalyq júzege asyrǵan sátti jobalardyń biri retinde  Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń bastamasymen ótkizilgen «Búgin úzdik – sen, erteń – bári» atty bilim berý jobasyn atap ótýge bolady. Joba zamanaýı menedjmentti engizýdiń qyr-syryna úıretip qana qoımaı, onyń ozyq tájirıbesin keńinen taratyp, densaýlyq saqtaý uıymdaryn basqarý tıimdiligin arttyrýdy kózdeıdi. Joba medısınalyq uıym basshylaryna arnalǵan qysqa merzimdi oqytý kýrstaryn qamtıdy, ol kýrstar EPOS Health Management halyqaralyq konsaltıng kompanııasy keńesteriniń negizinde ázirlengen. Kýrsta mynadaı 6 negizgi baǵyt qarastyrylǵan: densaýlyq saqtaý salasyndaǵy zań shyǵarý men ádep, strategııa men saıasat, qyzmet kórsetý salasyn basqarý, adamdardy jáne ózin-ózi basqarý, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ekonomıka men qarjylyq basqarý, aqparattyq basqarý men statıstıka. Joba uıymdastyrýshylarynyń  negizgi talabyna sáıkes densaýlyq saqtaý salasyndaǵy zamanaýı reformalar sheńberinde medısına uıymdaryn basqarý tásilderin jetildirýdiń barlyq tetikterin qamtıtyn bıznes-jospar qurylady. Budan ózge, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy basqarýshylardyń 4 aılyq qaıta daıarlaý kýrstarynda jáne magıs­tratýrada asa tereńdetilgen baǵdarlamalardy zerdeleı alatyndyqtaryn ataı ketý qajet.Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń jospar-tapsyrmasyna sáıkes árbir medısınalyq uıym negizgi talaptar kórsetilgen ádistemelik nusqaýlardy basshylyqqa ala otyryp, óz «bıznes-josparyn» ázirlep, qorǵaýy tıis bolady. Josparda eń aldymen kásiporynnyń derbestigin arttyrýǵa (demek, sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy mártebesi bar uıymdarǵa aýystyrý), bıýdjettiń kiris-shyǵysyn taldaýǵa, qor únemdeý tájirıbesine jáne eńbekke saralanǵan aqy tóleý tájirıbesin qamtıtyn qyzmetkerlerdi keshendi yntalandyrý júıesine qatysty máseleler qarastyrylady. Osy erekshelikterdi eskere otyryp, menedjment jónindegi oqý baǵdarlamalary qaıta qaraldy.Bizdiń suraqtarymyzǵa jaýap berýge iltıpatpen kelisim bergen Respýblıkalyq densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵynyń bas dırektory, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Maqsut Kárimuly QULJANOVPEN bolǵan bizdiń suhbatymyz osy jáne densaýlyq saqtaý júıesin damytýǵa qatysty ózge de máselelerdi qamtıdy.

– Maqsut Kárimuly, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy menedjerlerdiń kásibı deńgeıin arttyrý aldaǵy ýaqytta qalaı júzege asyrylatyn bolady?

– Búginde densaýlyq saqtaý salasynda kásibı menedjerler ınstıtýtyn kezeń-kezeńmen engizý júrgizilip jatyr. Osy úderistiń alǵashqy kezeńinde konsaltıngtik kompanııalar qazirgi basqarýshylardyń biliktiligin baǵalaı otyryp, aıtarlyqtaı kemshilikter anyqtalǵan keıbir kórset­kishter boıynsha medısınalyq uıymdardyń basshylaryna qysqa merzimdi kýrstar ótkizýdi usyndy. Sondaı-aq, qazirgi ýaqytta halyqaralyq menedjment standarttaryna negizdelgen densaýlyq saqtaý salasyndaǵy menedjerlerdi rekrýtıngileý, attestasııa­laý jáne qyzmetiniń tıimdiligine monıtorıng júrgizý tehnologııalary engizilip jatyr. Osyǵan oraı, medısınalyq uı­ym­dardyń basqarý men klınıkalyq qyzmetteri bir-birinen alshaqtaıtyn bolady, demek, zamanaýı densaýlyq saqtaý júıesinde medısınalyq uıym basshysy, eń aldymen, jaqsy basqarýshy bola alýy shart. Jańa ádisteme boıynsha menedjerler 3 deńgeıge bólinetin bolady: top-menedjerler (joǵary deńgeı – bul uıymdardyń basshylary jáne olardyń orynbasarlary), ortasha deńgeı – qurylymdyq bólimshelerdiń basshylary, sondaı-aq, syzyqtyq deńgeı – demek, belgili bir úderistik syzyqqa jaýapty menedjerler. О́kinishke oraı, densaýlyq saqtaý salasynyń basshylaryn úzdik mamandar qatarynan tartýmen belgili qazirgi qalyptasqan tájirıbe naǵyz medısınaǵa qajet tájirıbeli dárigerler qatarynyń azaıýyna ákelip otyr. Shynynda, kásibı dárigerdiń óz beıini boıynsha mansaptyq ósýiniń kúrdeli bolýyna baılanysty, olar basqarý salasyna qaraı aýysady, nátıjesinde biz ústirt jáne daıyndyǵy joq basqarýshylardy ǵana kóre alamyz. Sonymen qatar, joǵary bilikti mamandardy joǵaltý saldarynan qazirgi ýaqytta týra maǵynasyndaǵy emdeı alatyn maıtalman mamandardyń jetispeýshiligi sezilip otyr, onyń ústine olardy daıyndaýǵa ketetin qyrýar qarjy men ýaqytty qosyńyz. Baıqap kórseńiz, bul basqa qyrynan al­ǵanda da utymdy sheshim emes, mysaly, tamasha kardıolog mamandy sonshalyqty uzaq ýaqyt daıyndap alyp, keıin ony qolyna eshqashan kardıogramma ustamaıtyn basqarý laýazymyna taǵaıyndaıtyny sekildi.

Osyǵan baılanysty, «bas dáriger» túsinigi bizge úırenshikti maǵynasynda aqyryndap qoldanystan shyǵatyn bolady. Medısınalyq uıymnyń birinshi basshysy dırektor dep atalatyn bola­dy, al onyń joǵary medısınalyq biliminiń bolýy mindetti emes, esesine den­saýlyq saqtaý salasyn basqarýǵa ar­nalǵan mamandandyrylǵan quzyreti bolsa jetkilikti.

Mundaı mamandandyrylǵan bilim medısınalyq bilimi joq mamandar úshin medısınalyq JOO-da dıp­lomnan keıingi daıarlyq túrindegi oqý baǵdarlamalarynyń aıasynda oqytylatyn bolady. Al medısınalyq bilimi bar, biraq aqyry basqarý salasyn tańdaǵan mamandar úshin «densaýlyq saqtaý salasynyń menedjmenti» mamandyǵy boıynsha oqý baǵdarlamalary ázirlengen.

– Búginde densaýlyq saqtaý salasyna joǵary tehnologııalardy engizý týraly kóp aıtylyp júr, jalpy, bul qalaı júzege asyrylady?– Biz áńgime etip otyrǵan salanyń uıym­daryn jetildirý úshin eń aldymen joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq kómek (JMMK) kórsetý júıesin damytýymyz kerek, sebebi ol óz kezeginde osy kómektiń halyq úshin qoljetimdiligin qamtamasyz etedi.

Qazaqstannyń aımaqtaryna joǵary tehnologııaǵa negizdelgen operasııalardy taratý bizdiń salamyzdaǵy ınnovasııalyq úderistiń, spektrdi keńeıtýdiń jáne aımaqtyq aýrýhanalar men respýblıkalyq klınıkalar, ǵylymı-zertteý ınstıtýttary men ortalyqtary (ǴZI, ǴO) arasynda básekege qabiletti joǵary sapaly qyzmet kórsetýdi damytýdyń negizgi alǵysharttarynyń birine aınalýy tıis.

Bul jumysty atqarý barysynda ǴZI, ǴO jáne densaýlyq saqtaý jú­­­­ıe­­siniń  JOO-y osy úderistiń bar­­­lyq elementteriniń ózara is-áreketin úılestiretin beıindi deńgeıdegi negizgi býyn bolyp tabylady. Olar óz kezeginde joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq kómekti damytýdyń  ulttyq, salalyq  já­ne  aýmaqtyq basymdyqtarynyń ke­lisimdiligin qamtamasyz etedi, osy qyz­metterdi damytýǵa arnalǵan ǵylymı ju­mystyń basym baǵyttaryn aıqyndaıdy, JMMK sapasyn jetildirýge arnalǵan jańa tásilderdi izdestiredi jáne engizedi, beıindi qyzmet jumysynyń qaǵıdattary men nysandaryn anyqtaıdy.

Qazir dıagnostıka, kardıohırýrgııa, transplanttaý, onkologııa sharyqtap damýda. Bul rette jańa tehnologııalar óńir­lerge úzdiksiz taratylýda. Mysaly, eger 2010 jylmen salystyrsaq, aýdandyq jáne oblystyq aýrýhanalardaǵy JMMK kórsetý deńgeıi 4 eseden artyq ósken.

– Halyqqa emhanalarda medısı­na­lyq kómek kórsetýdiń keleshegi qandaı?

– Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy sheń­berinde bastapqy medısınalyq-sanı­tarlyq kómek (BMSK) kórsetý tehnologııalaryn, pasıentke baǵdarlaı otyryp, túbegeıli ózgertý arqyly damýdyń jańa sapaly deńgeıine kóterý úshin búgin bizdiń aldymyzǵa densaýlyq saqtaý júıesin keshendi túrde jetildirý mindeti qoıylǵan. Osy mindet halyqqa, onyń ishinde, aýyl turǵyndaryna kórsetiletin medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin qamtamasyz etýdi jáne qyzmet kórsetý jedeldigin arttyrýdy  kózdeıdi. Bul oraıda, áleýmettik qyzmet ınstıtýttaryn damytý, jyljy­maly medısınalyq keshen túrindegi (JMK) kóliktik medısınany, sondaı-aq, sanıtarlyq avıasııany jáne kóliktegi medısınalyq pýnktterdi qurý biz úshin basym mindetter bolyp tabylady.

Búgingi tańda sany 2000-nan asqan áleý­mettik qyzmetkerler qyzmetin paıdalaný tájirıbesi medısınada alǵashqy ret qoldanylýda. Olar medısına qyz­metkerlerimen birge turǵyndarǵa kómek kórsetýge qatysady.

BMSK kórsetý qyzmetindegi ınnova­sııalyq baǵyttardyń biri retinde kólik medısınasyn, onyń ishinde, jyljymaly medısınalyq keshenderde profı­lak­tıkalyq jáne medısınalyq is-sha­­ralardyń júr­gizilýin ataýǵa bolady. Bul arnaıy av­tokólikke ornalastyrylǵan jyljymaly medısınalyq brıgadamen jabdyqtalǵan jáne turǵyndarǵa, onyń ishinde balalarǵa erte dıagnostıkalaý, dıspanserlik tekserý, ýaqytyly saýyqtyrý úshin medısınalyq tekserý men skrınıngter júrgizýge arnalǵan ambýlatorııalyq-emhanalyq keshen. Osy maqsatqa respýblıkalyq bıýdjetten 50 JMK satyp alýǵa qarajat bólingen. О́ńirlerdiń málimetteri boıynsha, 2012 jylǵy 1 qazanda  elimizdiń 15 óńirinde (Almaty qalasyn qospaǵanda) 45 JMK 1200 eldimekendi qamtı otyryp, qyzmet kórsetedi.

Osy jyly elimizdiń temir joldarymen «Densaýlyq», «Járdem», «Sala­matty Qazaqstan» medısınalyq poıyzdary saparǵa attanatyn bolady, olar telemedısınalyq ortalyq, ınternet jú­­ıesine qosylǵan spýtnıktik arnany qo­sa alǵandaǵy  zamanaýı medısınalyq quraldarmen jabdyqtalǵan. Biraq, biz osy jetken jetistikterimizben toqtap qalmaımyz jáne 2012 jyldan bastap 2015 jylǵa deıin jolda zardap shekkenderge kómek kórsetýge arnalǵan 12 kóliktegi medısınalyq pýnkt qurýdy josparlap qoıdyq.

– Qazirgi ýaqytta otandyq ǵylym­nyń básekege qabilettilign arttyrý qa­­jettigi týraly jıi aıtylyp júr. Osy maqsatqa jetý úshin ne qajet dep oılaısyz?

– Ulttyq ǵylymdy damytý men reformalaý zertteýlerden bastap olardyń keıinnen praktıkada iske asyrylýyna, eger oryndy bolsa, kommersııalanýyna deıingi úderisterdi qamtýy tıis.  Ol úshin medısına ǵylymyn basqarý júıesine jáne ǵylymı zertteýlerdi qarjylandyrý tetikterine ózgerister, yntalandyrý jáne jas ǵylymı kadrlardy tartý júıesin ázirleý, halyqaralyq standarttar, tehnologııalardy tıimdi transfertteý, belsendi aqparattyq almasý men halyqaralyq yntymaqtastyq negizinde básekege qabiletti ǵylymı zertteýlerdi júrgizý úshin zamanaýı ınfraqurylymdar (ǵylymı keshender, ortalyqtar, zerthanalar) qurý qajet.

Ǵylymı zertteýlerdi naqty nátıje­lerge jaqyndatýǵa, densaýlyq saqtaý salasynyń elimiz úshin ózekti máselelerin sheshýde jańa deńgeıge kóterilýge múm­­kindik beretin úlgi qajet. Basqasha aıt­qanda, medısına ǵylymy densaýlyq saqtaý salasynda suranysqa ıe naqty túpkilikti nátıje berýi qajet.

Qazirgi ýaqytta bizdiń uıymnyń qyzmet­kerleri Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń bastamasy boıynsha Qazaqstannyń medısına ǵylymy men densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ınnovasııalardy 2020 jylǵa deıin damytýǵa  arnalǵan tujyrymdamanyń jobasy ázirlendi.

Ǵylymı-ınnovasııalyq úderistiń bar­lyq deńgeılerindegi menedjmentti jetil­dirý jónindegi is-sharalar, prak­tıkalyq densaýlyq saqtaý júıesine jańa tehnologııalar men bilimdi transfertteý men taratýdy, ǵylymı kadrlardy daıarlaý sapasyn arttyrý jáne taǵy basqa mindetterdi qamtıtyn ǵylymı jáne ınnovasııalyq ınfraqurylymdy damytý ulttyq medısına ǵylymyn damytýdyń usynylǵan strategııasynyń negizi bolyp qalanǵan. Osy mindetterdi iske asyrý, meniń oıymsha, otandyq densaýlyq saqtaý uıymdarynyń ǵylymı jáne ınnovasııalyq áleýetin damytýǵa, Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý júıesiniń básekege qabilettiligin arttyrýǵa jaǵdaı jasaýǵa múmkindik beredi, sóıte otyryp, memleketimizdi halyqaralyq deńgeıde moıyndalýynyń odan ári ósýine yqpal etedi.

– Qazaqstannyń  densaýlyq saqtaý salasynda medısınalyq uıymdardy akkredıtteý prosedýrasynyń ótki­ziletindigine birneshe jyl boldy. Onyń maqsaty qandaı?

– Medısına qyzmetkerleri, ǵalymdar jáne halyqtyń belsendi ókilderi birneshe on jyldyqtar barysynda medısınalyq qyzmet sapasyn arttyrýǵa ǵana emes, sonymen qatar, ony osy deńgeıde ustap turýǵa da qatysty máselelerdi sheship keledi.

Eger jekelegen elder úshin sapany qamtamasyz etý máselesi ózekti bolsa, basqa elder úshin ony joǵary deńgeıde ustap turý mańyzdy. Medısınadaǵy joǵary sapany qamtamasyz etý tetikteriniń ishinde medısınalyq uıymdardyń akkredıtasııasy erekshe oryn alady, sebebi ol uıymnyń medısınalyq kómek kórsetý jaǵdaıynyń syrtqy baǵasyn kórsetedi. Al obektıvti turǵydan baǵalaý úshin ár elde akkredıtteý standarttary ázir­lengen jáne engizilgen, olardyń maq­saty densaýlyq saqtaý salasynyń sapasyn úzdiksiz jaqsartý men pasıentterdiń quqyǵyn qorǵaý, ol óz kezeginde tıimdi densaýlyq saqtaý júıesiniń negizgi bóligi bolyp tabylady. Qazaqstanda akkredıtteý úderisi 2000 jyldan beri júrgizilip keledi. Bıyl Respýblıkalyq densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵynyń akkredıtteý ortalyǵy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń yqpalymen stasıonarlarǵa arnalǵan standarttardy pysyqtady. Bul standarttardyń akkredıtasııamen aınalysatyn barlyq uıymdardyń akkredıtteý standarttaryna syrtqy baǵalaý júrgizetin uıym bolyp tabylatyn densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sapa jónindegi halyqaralyq qaýymdastyq – ISQua-nyń halyqaralyq akkredıtteý standarttaryna sáıkestigi rastaldy jáne maquldandy. Jańa akkredıtteý standarttaryna testilik synama júrgizildi, elimizdiń medısınalyq uıymdary ázirlengen akkredıtteý tehnologııalaryn  óte joǵary baǵalaýda. Olaı bolsa, biz Elbasynyń tapsyrmalaryn óz ýaqytynda oryndap kelemiz.

– Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy pasıentterdiń quqyǵyn qorǵaý qalaı júzege asyrylyp keledi?

– Medısınalyq kómektiń tıimdiligi men sapasy, medısınalyq áser etýlerdiń nátıjeliligi kóp jaǵdaıda emdeý mekeme­siniń materıaldyq-tehnıkalyq jaǵdaıyna ǵana emes, sonymen qatar, pasıenttiń medısınalyq qyzmet kórsetý men medısına qyzmetkerleriniń ózderine jasaǵan qarym-qatynasyna qanaǵattaný deńgeıine, jalpy densaýlyq saqtaý salasyna degen senimine de baılanysty bolady.

Qazirgi tańda pasıentterdiń quqyǵyn qorǵaý úshin memlekettik organdarda senim telefondary, al medısınalyq uıymdarda ishki aýdıt qyzmeti engizilgen, ol em alyp jatqan pasıentterdiń shaǵymdaryn qa­rastyrýdy, pasıentter men olardyń týystaryna áleýmettik saýal júrgizýdi qa­rastyrady.

Odan bólek, elimizdiń densaýlyq saq­taý salasyn damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberinde medısınalyq qyzmet sapasyn qamtamasyz etý táýelsiz medısınalyq saraptama jú­ıesin qurý arqyly júzege asatyn bolady. Ol medısınalyq qyzmettiń obektıvtiligi men anyqtyǵyn qamtamasyz etýge baǵyt­talǵan. Álemdik praktıkada, sondaı-aq, ekonomıkanyń basqa da salalarynda táýel­siz saraptama keńinen qoldanylady. Búgingi kúni táýelsiz sarap­shylardyń má­limetter banki qurylǵan, oǵan 150 akkredıtteýden ótken sarapshylar jáne 6 kásibı medısınalyq assosıasııa kiredi.

– Maqsut Kárimuly, medısınalyq kómek sapasyna saraptama qalaı júrgiziledi?

– Búginde bul pasıentter úshin de, medısınalyq uıymnyń basshysy úshin de eń mańyzdy suraqtardyń biri bolyp tabylady. 2012 jylǵy qańtardan bastap qyzmet sapasyna saraptama júrgizý máselesi «Medısınalyq qyzmet sapasyn basqarý júıesi» dep atalatyn avtomattandyrylǵan baǵdarlamalyq keshenge aýystyryldy. Onyń kómegi arqyly emdeýmen baılanysty asqyný, qaıtalap jáne negizsiz stasıonarǵa emdelýge jatqyzý sekildi kóptegen sapa aqaýlaryn stasıonarda emdelgen naýqastar úshin avtomattyq irikteme jasaı otyryp ala alasyz. Biraq obektıvti jáne aqyrǵy sheshimdi qabyldaý úshin osy iriktemeni eki satyly baǵalaýdan ótkizedi. Bul kómek kórsetý sapasyn Respýblıkalyq densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵynyń deńgeıinde birinshilikti baǵalaý jáne ári qaraı aqparat boıynsha Medısınalyq jáne farmasevtıkalyq qyzmetti baqylaý komıteti men Medısınalyq qyzmetke aqy tóleý komıteti deńgeılerinde sarap­shylardyń sońǵy sheshim qabyldaýy. Baǵdarlamalyq keshen qyzmet sapasyn baqylaý úderisiniń anyqtyǵyn qamtamasyz etedi jáne dáriger-sarapshylardyń jumys úderisin aıtarlyqtaı jetildiredi.

– О́tkizilgen is-sharalardyń paıdasy qandaı? Olar densaýlyq saqtaý júıesiniń tıimdiligin arttyrýǵa yqpal ete me?

– Ambýlatorııalyq-emhanalyq qyzmetti kúsheıtý densaýlyq saqtaý salasynyń strategııalyq mindeti bolyp tabylady, ol aýrýhanalarǵa josparly júktemeniń azaıýyna ákep soǵýy tıis. Densaýlyq saqtaý júıesiniń barlyq býyndarynyń ózara baılanysy keshendi mindetterdi sheshýdi talap etedi. Aýrýhanalar men emhanalar sanyn jaı ǵana azaıtý arqyly rettelýi qanshalyq ońaı bolyp kóringenimen de, halyqtyń táýliktik stasıonarlyq kómekti tutynýyn azaıta almaıdy. Táýliktik stasıonarlarǵa kelip túsetin pasıentter aǵymy birinshilikti býynda, demek emhanalar men otbasylyq ambýlatorııalarda sapaly medısınalyq kómek kórsetilgen jaǵdaıda ǵana azaıady.

Ol úshin otbasylyq nemese ýchaskelik dárigerler naýqastar olardyń kásibı deńgeıine senip, óz densaýlyǵyna baılanys­ty keńes ala alatyndaı naýqastardyń eń jaqyn adamyna aınalýlary kerek. Munyń bári pasıenttiń kóptegen máselelerin birden sol jerde, ıaǵnı qajettilik bolmaǵan jaǵdaıda olardy aýrýhanaǵa barýǵa májbúrlemeı-aq nemese jedel járdem shaqyrmaı-aq sheshýge múmkindik beredi. Pasıentter shaǵymynyń 80%-dan astamy ambýlatorııalyq qyzmettiń jumysyn jáne tek 15-18%-y ǵana stasıonarlyq emdeýdi qozǵaıtynyn esten shyǵarmaý kerek. Bul rette, aýrýhanalar suranysqa ıe bolyp qalýy úshin jáne qosymsha kiris alýy kúndizgi stasıonarlardy, medbıkelik kútim bólimshelerin damytýlary jáne ózge qaladan kelýshiler úshin pansıonattar ashýlary qajet.

– Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi erkin tańdaýdan basqa qandaı artyqshylyq kórsete alady?

– BUDJ engizgennen keıin medısınalyq qyzmetkerlerdi ýájdeý tetikteri sapaly medısınalyq kómek kórsetý jaǵyna qaraı ózgerdi. Aýrýhanalarda medısına qyzmetkerleriniń eńbegine túpkilikti nátıjege súıene otyryp, saralanǵan aqy tóleý júıesi engizildi. Ambýlatorııalyq deńgeıde emhana qyzmetkerlerin ýájdeý jan basyna shaqqandaǵy komponentke yntalandyrýshy komponent túrinde qoldanylady. Osy yntalandyrý ádisi ambýlatorııalyq býyndaǵy medısınalyq uıymdarǵa ǵana qatysty bola alady já­ne bekitilgen turǵyndar densaýlyǵyna qatysty belgilengen kórsetkishterge qol jetkizý deńgeıine qaraı tólenedi. Aýrý­hanalar men emhanalardy erkindikke jibere otyryp, Densaýlyq saqtaý mınıs­trliginiń mamandary durys esep jasady. Dárigerler tek tıimdi emdep qana qoımaı, sonymen birge, kóp tabys taba da bastady. Qaǵıdat qarapaıym. Árbir emdelgen naýqas úshin memleket aqsha bóledi. Maman neǵurlym suranysqa ıe bolsa, soǵurlym artyq yntalandyrylady. Mysaly, 2011 jyly medbıkeniń ortasha jalaqysy 54892 teńgeni qurasa, 2012 jylǵy 1 shildede 76130 teńgeni qurady. Dárigerdiń ortasha jalaqysy 80739 teńgeden 106835 teńgege ósti.

– Densaýlyq saqtaý salasynda júr­gizilip jatqan reformalardyń halyqqa paıdasyn qalaı baǵalaısyz?

– Júrgizilip jatqan reformalar ártúrli turǵydan baǵalanady jáne el halqynyń densaýlyq kúıin baǵalaýda mańyzdy ról atqarady. Al halyq densaýlyǵynyń kúıi qazirgi ýaqytta aıtarlyqtaı jaqsarǵan. Memlekettik baǵdarlamany baǵalaý ın­dı­katorlarynyń negizin qalaǵan aýrý­shańdyq, ólim-jitim, onkologııalyq-epı­de­mıologııalyq kórsetkishter negizgi den­saýlyq kórsetkishteri bolyp tabylady. Jáne biz búgin osy kórsetkishterdiń oń dınamıkasy týraly aıta alamyz, ol óz kezeginde densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń sátti júzege asyrylyp jatqandyǵyn bildiredi.

– Aýyldyq densaýlyq saqtaý salysynda qandaı ózgerister bolyp jatyr?

– Búgingi tańda memleket aýyl medısınasyn damytýǵa úlken kóńil bólip otyr. BUDJ arqasynda aýyl turǵyndary úshin barlyq deńgeıdegi stasıonarlarǵa qoljetimdiliktiń aıtarlyqtaı artqan­dyǵyn aıta ketý kerek. Sondaı-aq, sta­­sıonarlyq kómekke aqy tóleýdiń jańa ádisteri men pasıenttiń stasıonarlardy erkin tańdaý múmkindigi aýyl aýrýhanalarynyń ómirsheńdigine qaýip tóndire bastady. Osyǵan baılanysty aýyldyq densaýlyq saqtaý sektoryn nyǵaıtý úshin jáne aýyl aýrýhanalarynyń qarjylyq turaqtylyǵyn arttyrý úshin jańa kele jatqan jyldan bastap, aýyl­dyq jerlerdegi medısına uıymdaryn qarjylandyrýdyń jańa ádisin engizý josparlanyp otyr. Bul aýrýhanalarǵa olardyń turaqty jumys isteýi úshin belgili bir qarjylandyrý kólemi kepildendirilgen jahandyq bıýdjet ádisi bolyp tabylady.

– Biz memlekettiń kepildikter sheńberinde tegin medısınalyq kómekpen qamtamasyz etetinin bilemiz. Halyqty tegin dárilik zattarmen qamtamasyz etý jóninde siz ne aıta alasyz?

– Ambýlatorııalyq deńgeıde beriletin dárilik zattardyń tizbesi 2012 jyly 176-dan 276-ǵa deıin, ıaǵnı 40%-ǵa kóbeıgenin aıta ketý qajet. Júrektiń ıshemııalyq aýrýy, arterıaldy gıpertenzııa, ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy, pnevmonııa, jara aýrýlary, sozylmaly júrek jetkiliksizdigi, júrek qyzmeti arıtmııasy aýrýlaryn emdeý­ge qoldanylatyn dárilik zattardyń túri kóbeıdi. Tizbe jeke aýrýlardy biriktirý, dáleldengen medısına qaǵıdattaryna sáıkes dárilik zattardy qaıta qaraý jáne dáleldengen tıimdiligi joq preparattardy alyp tastaý jolymen  ońtaılandyrylǵan.

Bul turǵyda tegin dárilik zattardy azamattardyń emhanadan shyqpaı-aq medısınalyq uıymda arnaıy uıym­dastyrylǵan dárihana pýnktinen ala alatyny mańyzdy fakt bolyp tabylady. Jáne de osy jyldyń basynan bastap engizilgen Biryńǵaı aqparattyq densaýlyq saqtaý júıesi bizdiń halqymyz úshin mańyzdy yńǵaılylyq ákelýdi kózdeıdi.

Sondaı-aq, ambýlatorııalyq dárilik zattarmen qamtamasyz etý júıesin jetildirý sheńberinde ambýlatorııa deńgeıinde dárilik zattarmen úzdiksiz qamtamasyz etý jáne preparattarǵa qoljetimdilikti arttyrý múm­kindigi boıynsha mańyzdy jumystar júrgizilgen. Qymbat turatyn aýrýlar boıy­n­­­­­­­­­sha dárilik zattar respýblıkalyq bıýdjet qarajatynan satyp alynady, al jergilikti bıýdjetten bólingen qarajat tizilimde qalǵan aýrýlardy jabýǵa jumsalady. Bul dıspanserlik esepte turǵan pasıentterdi qajetti preparattarmen qamtamasyz etý máselesin sheshedi. Sonymen qatar, jyl­dyń basynda dári-dármekterdi úzdiksiz jetkizýdi qamtamasyz etý úshin densaýlyq saqtaý basqarmalaryna dárilik zattardy ortalyqtan satyp alýdy júrgizýge múmkindik beretin normatıvtik aktilerge qajetti ózgertýler engizilgen.

Resimderdiń ashyqtyǵyn jáne pa­sıentterdi esepke alýdy tártipke keltirý­di qamtamasyz etý úshin jyldyń basynan bastap qymbat turatyn aýrýlar boıynsha naýqastar tizilimi qurastyrylǵan, sonymen qatar, qazirgi ýaqytta basqa da dıspanserlik naýqastar boıynsha da tizim qurastyrylýda.

Barlyq osy sharalardyń júzege asýy bizdiń azamattarymyzǵa 2012 jyldyń basynan bastap dárilik zattardy tikeleı emhanadan tegin alýǵa múmkindik berdi.

Qoryta kele, Respýblıkalyq densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵynyń qyzmeti sapaly medısınalyq qyzmet kórsetý úderisine mańyzdy oń túzetýler engizetinin qosqym keledi. Túbegeıli ózgertýlersiz bolmaıdy, biraq, engizýge josparlanǵan ınnovasııalar tek aımaqtyq, demografııalyq jáne áleýmettik-ekonomıkalyq erek­shelikterdi esepke ala otyryp, qazaqstandyq densaýlyq saqtaý modeline beıimdelgen halyqaralyq tájirıbege ǵana negizdeletin bolady.

– Memleket basshysy N.Á.Nazar­baev Qazaqstan halqyna arnalǵan ke­zekti Joldaýynda respýblıkanyń densaýlyq saqtaý júıesindegi de birqatar ba­symdyqtardy atap ótti. Negizgi retin­de mynalar ataldy: sapaly jáne qol­jetimdi medısınalyq qyzmetterdi usyný, «elektrondy medısınany» engizý, aýrýlardyń eń keń spektrin dıagnostıkalaý jáne emdeý, sondaı-aq, aýyldyq jerde profılaktıkalyq medısınany jáne densaýlyq saqtaý salasyn damytý.

– Osy baǵyttaǵy jumys júrgizilip jatqanyn atap ótkim keledi. Osylaısha, aǵymdaǵy jyly qanatqaqty rejimde mynadaı elektrondyq qyzmetter iske qosyldy: dárigerdiń qabyldaýyna jazylý, dárigerdi úıge shaqyrtý jáne halyqty medısınalyq uıymǵa tirkeý. Kelesi jyly 5 memlekettik qyzmetti elektrondy formatqa kóshirý josparlanýda. Oǵan qosa, respýblıkanyń medısınalyq uıymdaryn akkredıtteý boıynsha jumys júrgizilýde. TMKKK oryndaýǵa memlekettik tapsyrysty tek akkredıttengen mekemelerde ornalastyrý basqa medısınalyq uıymdardy kóterýge májbúrleıdi, bul aqyrynda halyqqa usynylatyn medısınalyq qyzmetter sapasynyń artýyna ákeledi. Kóptegen shamalar boıynsha sáıkes keletin alǵashqy 5 medısınalyq uıym aıqyndaldy jáne olardy halyqaralyq standarttarǵa sáıkes akkredıtteýge daıarlaýda. Memlekettik-jekemenshik áriptestik belsendi damýda. Ortalyǵymyzda tıisti qurylym ashyldy. Onyń qyzmetkerleri qazirgi kezde Almaty jáne Qaraǵandy qalalarynda MJMÁ negizinde ýnıversıtettik klınıkalardy salý jónindegi máseleni pysyqtaýda. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń, me­dısınalyq qyzmetterdiń beıindi ma­man­darynyń jáne ortalyǵymyzdyń kúshimen medısınalyq kómekti kórsetýdiń 6 salalyq standarty ázirlendi jáne 40 klınıkalyq nusqaýlyq beıimdeldi. Osy qujattar otandyq dárigerlerdiń jumysyn halyqaralyq ólshemderge sáıkes standarttaýǵa múmkindik beredi.

Qorytyndysynda Densaýlyq saqtaýdy damytý respýblıkalyq ortalyǵynyń qyzmeti sapaly medısınalyq qyzmetterdi kórsetý úderisine jaǵymdy túzetýlerdi engizetinine senimdimin. Túbegeıli ózgerissiz bolmaıdy, biraq, engizýge josparlanatyn ınnovasııalar aýmaqtyq, demografııalyq jáne áleýmettik-ekonomıkalyq erekshelikterdi esepke ala otyryp, densaýlyq saqtaýdyń qazaqstandyq úlgisine beıimdelgen tek qana halyqaralyq tájirıbege negizdeletin bolady.

– Mazmundy áńgimeńizge rahmet.

ÁńgimeleskenAıbek MANABAEV.