Seısenbi, 11 jeltoqsan 2012 7:15
Búginde órkenıetti damý jolyna túsken elimizde qoǵamnyń barlyq salasynda asa mańyzdy reformalar júzege asyrylýda. Bul reformalardyń ishindegi eń kúrdelisi ári óte baıyptylyqty qajet etetini áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy reformalar bolyp tabylady. О́ıtkeni, birinshiden, áleýmettik másele adamdardyń ómiri men turmys-tirshiligine tikeleı qatysty bolǵandyqtan únemi kún tártibinde turady. Ekinshiden, memlekettiń áleýmettik saıasaty árqashan halyqtyń nazarynda bolyp, onyń talqysy men synyna túsip otyrady. Sondyqtan da áleýmettik saıasat memlekettilikti ornyqtyrý men memleketti basqarýda asa mańyzdy oryn alady.
Seısenbi, 11 jeltoqsan 2012 7:15
Búginde órkenıetti damý jolyna túsken elimizde qoǵamnyń barlyq salasynda asa mańyzdy reformalar júzege asyrylýda. Bul reformalardyń ishindegi eń kúrdelisi ári óte baıyptylyqty qajet etetini áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy reformalar bolyp tabylady. О́ıtkeni, birinshiden, áleýmettik másele adamdardyń ómiri men turmys-tirshiligine tikeleı qatysty bolǵandyqtan únemi kún tártibinde turady. Ekinshiden, memlekettiń áleýmettik saıasaty árqashan halyqtyń nazarynda bolyp, onyń talqysy men synyna túsip otyrady. Sondyqtan da áleýmettik saıasat memlekettilikti ornyqtyrý men memleketti basqarýda asa mańyzdy oryn alady.
Álemdik daǵdarystyń elimizdiń ekonomıkasyna tıgizer áserin azaıtý maqsatynda Memleket basshysy Qazaqstan halqyna arnaǵan óziniń «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz» degen Joldaýynda el aldyndaǵy mańyzdy mindetterdiń biri retinde jańa áleýmettik saıasat – áleýmettik jańǵyrtýdy aıqyndady. Bul mindettiń basty baǵyty qazirgi ýaqytta iske asyrylyp jatqan «Jumyspen qamtý – 2020» baǵdarlamasy bolyp tabylady. Baǵdarlamanyń basty maqsaty – jumyspen turaqty jáne nátıjeli qamtýǵa járdemdesý arqyly halyqtyń tabysyn arttyrý.Ońtústik Qazaqstan oblysynyń jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń bastyǵy Muhıt Áliniń aıtýyna qaraǵanda oblys kóleminde ortasha jalaqy 2008 jyly 41 679 teńge bolsa, 2012 jyldyń qańtar-tamyz aıynda 75397 teńgeni qurap, 1,8 ese ósipti. 2012 jyldyń 1 qazanyna túzilgen ujymdyq sharttar sany 5071-ge jetti, nemese jumys istep turǵan kásiporyndardyń 37,6 paıyzynda túzilip, 2008 jylmen salystyrǵanda (2396) 52,8 paıyzǵa ósken.Bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi artyp, kásiporyndar men mekemeler óz qyzmetkerlerine eńbek qatynastarynda, eńbekti qorǵaý men qaýipsizdik tehnıkasyn saqtaýda, kásiptik biliktiligin arttyrýda atqarǵan jumystarynyń kórsetkishteri jaqsara tústi. Bıznestiń ishki áleýmettik jaýapkershiligi boıynsha qyzmetshilerdiń eńbek quqyqtary men kepildikterin qorǵaý maqsatynda búgingi kúni 653 memorandým túzildi, bul 2009 jylmen salystyrǵanda 34,9 paıyzǵa kóp degen sóz.Shymkent qalasynyń kelbetin kórkeıtý maqsatynda sońǵy jyldary kóptegen sáýlettik nysandar salyndy. Onyń ishinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń qatysýymen Shymkent qalasynyń Ordabasy alańynda ashylǵan «Jer-Ana» táýelsizdik monýmenti, «Táýelsizdik» saıabaǵy, «Dańq» memorıaly jáne taǵy basqa nysandar bar.Bıylǵy jyly aýdan, qalalarda 265 áleýmettik jobany iske asyrý maqsatynda 191,1 mln. teńgege 103 memorandým túzildi. Sonymen qatar, «Qazatomprom» UAK-pen 2010 jyly túzilgen memorandýmǵa baılanysty Qyzemshek kentine abattandyrý jumystaryn júrgizýge 32,3 mln. teńge qarjyny ıgerý jáne 2011 jyly túzilgen memorandým boıynsha Shymkent qalasynda 100 oryndyq kásibı tehnıkalyq lıseı qurylysyna qaralǵan 1749,6 mln. teńge qarjyny ıgerý iske asyrylýda.«Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasynyń negizgi maqsaty – jumyspen turaqty jáne nátıjeli qamtýǵa járdemdesý arqyly halyqtyń tabysyn arttyrý, tıisinshe ózdiginshe jumyspen qamtylǵan, jumyssyz jáne az qamtylǵan azamattardy jumyspen qamtý sharalarynyń belsendi túrlerine tartý arqyly jumyssyzdyq jáne kedeılik deńgeıin tómendetý ekeni belgili. Jalpy, oblysta 2012 jyly «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasyna 9560,1 mln. teńge bólindi, 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha 6840,5 mln. teńgesi (71,6%) ıgerildi. Osy baǵdarlama aıasynda 29482 azamatpen áleýmettik kelisim-shart túzildi. Onyń ishinde, 7889 adam – ózdiginshe jumyspen qamtylǵandar, 18134 adam jumyssyzdar, 3459 adam – az qamtylǵan azamattar qatarynan qamtyldy.Áleýmettik jumys oryndaryn ashý maqsatynda 769 jumys berýshilermen kelisim-sharttar túzilip naqty 7800 adam joldandy. Búgingi tańǵa olardyń 5019-y jumystaryn jalǵastyrýda, 2120-sy nemese 27,2 paıyzy turaqty jumyspen qamtylǵan. 2012 jylǵa áleýmettik jumys oryndaryna 997,0 mln.teńge qaralyp onyń 810,9 mln. teńgesi (81,3%) ıgerildi. Ortasha aılyq eńbek aqysy 46,9 myń teńgeni qurady.Elbasynyń tapsyrmasymen qabyldanǵan «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasy 2011 jyly qanatqaqty rejimde júzege asyrylyp, qorytyndysy boıynsha eńbek naryǵynyń tıimdiligin ońtaılandyrý tetikteri jetildirildi. Osy negizde «Jumyspen qamtý – 2020» baǵdarlamasyn iske asyrýda jergilikti atqarýshy organdardyń kásiptik oqytý jáne turǵyndardy jumyspen qamtýǵa járdemdesý salasynda memlekettik qoldaý sharalaryn kórsetý kezindegi is-áreketterinde maqsattylyqty qamtamasyz etý úshin Ońtústik óńiriniń 2013-2015 jyldarǵa arnalǵan jumyspen qamtý kartasy ázirlendi. Jalpy, 2013-2015 jyldarǵa jasaqtalǵan jumyspen qamtý kartasy nátıjeleriniń eńbek naryǵyn turaqtandyrý barysyna tıgizetin oń yqpaldary bar.2010-2012 jyldar aralyǵynda memleket tarapynan áleýmettik tólemder, onyń ishinde: oblystaǵy 86104 az qamtylǵan azamattarǵa 685,0 mln. teńgeniń ataýly áleýmettik kómegi, 677370 balaǵa 8581,9 mln. teńgeniń on segiz jasqa deıingi balalar járdemaqysy, 26222 otbasyǵa 398,1 mln. teńgeniń turǵyn úı kómegi taǵaıyndalyp, tólenipti.Kedeılikti tómendetýdiń negizgi baǵyttary – az qamtamasyz etilgen azamattardy turaqty jumysqa ornalastyrý, aqyly qoǵamdyq jumystarǵa tartý, kásibı daıarlaýǵa (qaıta daıarlaýǵa, biliktiligin arttyrýǵa) joldaý, jeke qosalqy sharýashylyqty damytýǵa materıaldyq kómek kórsetý jáne óz isin ashý úshin jer telimderin, úı janýarlary men shaǵyn nesıe berý ekeni aıqyn. Buǵan qosymsha bıýdjet esebinen jáne demeýshiler tarapynan áleýmettik qoldaýlardyń túrlerin kórsetý bolyp tabylady.Az qamtylǵan otbasylaryn azaıtý maqsatynda úsh jyl ishinde memlekettik ataýly áleýmettik kómek alýshylar qatarynan jumysqa qabiletti 2760 azamat turaqty jumystarǵa ornalasty, 646 azamat kásibı qaıta daıarlaý kýrstarynan ótse, 1626 adam aqyly qoǵamdyq jumystarǵa tartyldy.Sońǵy 3 jyl ishinde 213 otbasyna 45,2 ga jer telimderi, jergilikti bıýdjetten materıaldyq kómek retinde qarjy bólýdiń arqasynda jáne demeýshiler tarapynan 732 otbasyna 1530 iri qara, usaq mal jáne úı qustary alyp berildi. Buǵan qosymsha túrli qaıyrymdylyq qorlary, kásipkerler jáne qaltaly azamattar esebinen 31830 az qamtylǵan azamatqa 177,6 mln. teńgeniń demeýshilik kómekteri kórsetildi.Kedeıler sanynyń kemýi olardyń jan basyna shaqqandaǵy tabystarynyń artýynan 2010 jyly 3616 teńge bolsa, aǵymdaǵy jyldyń 1-shi qazanyna 4377 teńgege deıin kóbeıgen. Nátıjesinde 2010 jyly oblysta kedeıler sany 25288 adamdy qurasa, 2012 jyldyń 1-shi qazanyna 7781 adamǵa nemese 3 esege deıin kemigen.Elbasymyz N.Á.Nazarbaev atap ótkendeı, múmkindigi shekteýli adamdarǵa degen qamqorlyq – memlekettiń qasterli boryshy. Osyndaı izgi qamqorlyqtyń nátıjesinde sońǵy jyldary respýblıka aýmaǵynda múgedekterdi ońaltý men beıimdeýge erekshe kóńil bólinýde. Múgedekterge áleýmettik kómek kórsetýdiń basty maqsaty – múmkindigi shekteýli jandardyń jaǵdaıyn jaqsartyp, olardyń qoǵamda teń múmkindikterge qol jetkizýin qamtamasyz etý, múgedekter problemalaryna qoǵam nazaryn aýdarý, olardyń quqyqtaryn qorǵaý, múgedekterdiń qoǵam ómirine belsene aralasýyna jaǵdaı jasaý bolyp tabylady.Búgingi tańda oblysymyzda 182 myńnan astam zeınetkerler turady. Onyń 790-y Uly Otan soǵysynyń ardagerleri jáne múgedekteri, 29 myńnan astamy tyl eńbekkerleri, 150 myńnan astamy kóp balaly analar, 2 myńnan astamy jalǵyzilikti qarııalar. Sondaı-aq, 87 myńnan astam múgedekter esepke alynǵan.2010 jyly ardagerlerge 39,4 mln. teńgege sanatorıılik-kýrorttyq saýyqtyrý qyzmeti usynylǵan bolsa, al 2011 jyly bul kórsetkish 40 paıyzǵa ulǵaıtylyp, 56,1 mln. teńgeni qurap otyr. 2012 jyly 78 mıllıon teńgege jýyq qarjyǵa oblys kólemindegi shıpajaılarǵa 1019 joldama satyp alyndy, ıaǵnı 2012 jylǵa jalpy 235 mln. teńge qaralsa, 2013 jylǵa osy is-sharalarǵa oblys bıýdjetinen 322 mln. teńgege nemese 37 paıyzǵa ósirý kózdelýde.Sondaı-aq, 2012 jyly qart adamdar men múgedekterge asa qajetti qolarbalar, protezder, tıflo, sýrdo quraldar men estý apparattaryna oblystyq bıýdjetten 157 mln. teńge qarjy qaralǵan. Sonymen birge, qosymsha aýdandyq, qalalyq jergilikti bıýdjet esebinen 2012 jylǵa 58,8 mln. teńge qarjy bólinip 1190 jekelengen sanattaǵy azamattar saýyqtyrý oryndarynda em alyp, demalýda.Muqtaj azamattardy saýyqtyrýda oblys ortalyǵyndaǵy «Ardagerler» úıi men «Meıir» ardagerler úıiniń róli aıryqsha bolyp otyrǵanyn aıta ketý kerek. 2011 jyly «Ardagerler» úıinde ótken jyly 3000 ardager demalǵan bolsa, bıyl 4000 ardager em qabyldap, densaýlyǵyn túzetedi. Al Saıram aýdanynda ornalasqan oblystyq «Meıir» ardagerler úıinde bir jylda 1800 ardager demalyp em qabyldaǵan bolsa, 2012 jyldan bastap qosymsha 100 oryn ashylýyna baılanysty demalýshylar sany 2000-ǵa kóbeıip, bir jylda 3800 adam demalyp em qabyldaıtyn bolady. Iаǵnı, jylyna barlyǵy 7800 jekelengen sanattaǵy azamattar em qabyldaıdy.Sonymen qatar, bıznestiń áleýmettik jaýapkershilik aıasynda oblystaǵy kóp balaly analarǵa Saryaǵash shıpajaıyna 1,3 mln. teńgege 26 joldamamen jáne muqtaj múgedekterge 8,1 mln. teńgege 19 elektr qozǵaltqyshpen jabdyqtalǵan múgedektik qolarbalarmen qamtamasyz etti.Taǵdyrdyń jazýymen qartaıǵanda jalǵyz qalǵan qarııalarymyz da qaraýsyz emes. Oblystyq qarttar men múgedekterge arnalǵan medısınalyq-áleýmettik mekemesinde 265 qarııa men múgedek tolyq memleket qamqorlyǵyna alynǵan. Olarǵa óz úıine jaqyndatylǵan áleýmettik-turmystyq jaǵdaılar jasalyp, arnaýly áleýmettik qyzmetter keshendi usynylýda. 4160 soǵys ardagerimen oǵan teńestirilgenderdiń rýhanı qajettiligin qanaǵattandyrý maqsatynda olarǵa jyl saıyn óz qalaýlary boıynsha 8,8 mln. teńgege jergilikti bıýdjetten respýblıkalyq jáne oblystyq gazetteriniń bireýine tegin jazdyrylyp keledi.Ardagerler men múgedekterge áleýmettik qoldaý kórsetýdiń bir túri ol «Áleýmettik taksı» qyzmetin kórsetý bolyp tabylady. «Áleýmettik taksı» qyzmeti Shymkent qalasynda qazirgi tańda 12 avtokólikke jetti.Oblys kóleminde bıýdjet esebinen 26 ardagerge 80,2 mln. teńgege páter alynyp berildi. Sonyń ishinde Uly Otan soǵysynyń ardageri, Keńes Odaǵynyń Batyry Q.Toǵambaevqa, Uly Otan soǵysynyń ardageri, Dańq ordeniniń tolyq ıegeri Q.Qaltaevqa 14,7 mln. teńgege páter alynyp berildi. Sondaı-aq, demeýshiler esebinen 1 soǵys ardagerine 1,4 mln. teńgege páter berildi. 593 soǵys ardagerine jergilikti bıýdjet esebinen 22,5 mln. teńgege páterleri jóndeýden ótkizildi. Sondaı-aq, demeýshiler esebinen 70 soǵys ardageriniń úıi 8,2 mln. teńgege jóndeldi.Jalpy alǵanda jumyssyz jandarǵa memlekettiń járdem bergeni durys. Biraq biz kóbinese qazaqstandyqtardyń boıynda eńbekqorlyqty nasıhattaýdy qolǵa alýymyz kerek ekeni anyq. Eńbektiń adamdy ósiretinin, barlyq jetistikterge jetkizetinin ásirese, jastar jaqsy túsinip ósýi tıis. Biz bul jerde adal eńbekti aıtyp otyrmyz. Jasyratyny joq, qazirgi óskeleń urpaq bári birden bola qalsa deıdi. Mine, osy ádetterden arylatyn ýaqyt jetti. Bizdiń áleýmettik saıasat Elbasymyz aıtqandaı básekege qabiletti jáne kúshti jalpyǵa ortaq eńbek qoǵamyn qurýǵa baǵyttalýy tıis.Barshamyz Elbasy qoıyp otyrǵan jańasha mindetter, naqtylanǵan tapsyrmalar tóńireginde umtylys pen qulshynys tanytýǵa tıispiz. Sonda ǵana qol jetkizgen jeńisterimiz jalǵasyn tabady. Árbir adamdy istiń kózin tabýǵa, eseli, eren eńbekke jumyldyraıyq, aǵaıyn!Ońtústik Qazaqstan oblysy.