Kemtarlar kemdik kórmeýi kerek

Senbi, 29 qyrkúıek 2012 8:23

«Qazaq sańyraýlar qo­ǵamy» qoǵamdyq birlestiginiń shırek ǵasyrdan astam ýaqyt ystyǵyna kúıip, sýyǵyna to­ńyp jetekshilik etip kele jatqan bilikti de tájirıbeli basshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Tezekbaı Isaı Qarttar men múgedekter kúni merekesine oraı eskerip keletin tilshiler qaýymyna rızashylyǵyn bildire kele, qoǵam múgedekteriniń búgingi muń-muqtajyn baıandady. Áń­gimesiniń álqıssasyn aqsaqal múmkindigi shekteýli jandarǵa kóńil múldem az bólinetininen bastady.

Senbi, 29 qyrkúıek 2012 8:23

«Qazaq sańyraýlar qo­ǵamy» qoǵamdyq birlestiginiń shırek ǵasyrdan astam ýaqyt ystyǵyna kúıip, sýyǵyna to­ńyp jetekshilik etip kele jatqan bilikti de tájirıbeli basshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Tezekbaı Isaı Qarttar men múgedekter kúni merekesine oraı eskerip keletin tilshiler qaýymyna rızashylyǵyn bildire kele, qoǵam múgedekteriniń búgingi muń-muqtajyn baıandady. Áń­gimesiniń álqıssasyn aqsaqal múmkindigi shekteýli jandarǵa kóńil múldem az bólinetininen bastady.

– Buryndary bizdiń taby­sy­myz rasynda mol bolatyn. Olardy jumyspen qamtýda da onsha qıyndyqtar kezdese ber­meıtin. Sol tabystyń ar­qasynda biz olarǵa páter alyp beretinbiz. Osy ýaqytqa deıin 2400 páter alyp berippiz. Keıin elimiz naryqqa qadam bas­qanda jaǵdaıymyz kúrt tó­men­dep, qarjymyz páter alý­ǵa jetpeı qaldy. Bizdiń mú­ge­dekter úshinshi toptaǵy múge­dekter sanatynan. Olarǵa pá­ter­ge kezekke turýǵa nemese úı salý úshin jer alýǵa da Úki­met tarapynan eshqandaı jeńildikter joq, al, birinshi, ekinshi toptaǵy múgedekterge bar. Bul rette biz Úkimetke birinshiden, tiliniń kemistigi bar, ekinshiden, qulaǵy estimeıtin bul jandarǵa ekinshi toptaǵy múgedektik berilse dep birneshe ret saýal qoıdyq, nátıje joq, deıdi ol. Al olardy ju­myspen qamtý máselesindegi qıyndyqtar jaıyn da qoǵam basshysy asa qınalyspen jetkizdi.Jalpy, elimizde osyndaı kemistigi bar adamdar 94 myń bolsa, 24 myńy qoǵam tirkeýinde eken. Al on bes myńnan astamy qoǵamnyń múshesi bolyp otyr.Qazirgi kúnde respýblıka boıynsha 800-deı adamymyz jumysqa ornalasa almaı júr. Olardyń birazy aýyldyq jer­lerde turady. Bulardyń ishinde arnaıy mamandyq al­ǵa­ny da, almaǵany da bar. Elimizde estimeıtin jáne shala estıtinderge arnalǵan 29 mektep-ınternat bar. Olarda bu­ryn mamandyqtar beretin. Qa­zir bul úrdis joq. Sondyqtan biz olardy mektepten shyq­qan­nan keıin shaqyryp, oqy­tamyz. Talaby baryn jumys­qa qaldyramyz. Keıbireýi ári qaraı oqýymdy damytamyn dep kolledjderge barady. Bylaı qaraǵanda, bul memlekettik problema. Elbasymyz «Qazaqstannyń áleýmettik jań­ǵyrtylýy: Jalpyǵa Or­taq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty baǵdarlamalyq maqalasynda múgedekterge járdem berý jóninde tamasha aıtty emes pe?, dedi áńgime barysynda T.Isaı. Sondaı-aq ol kórshi memleketterdegi múgedekter jaıyn da nazardan tys qaldyrmady.

Reseı, Ýkraına, Belarýsta parlamentte múgedekterden de­pýtattar bar. Solar múge­dekterdiń jaǵdaıyn jetkizip otyrady. Sonymen birge, Úki­mette múgedekterdiń jaǵ­daıyn qaraıtyn komıssııa bar. Munyń barlyǵy da, saı­yp kelgende, olarda múge­dek­ter máselelerin sheshýde qı­yn­dyqtar joqtyń qasynda eke­nin kórsetedi. Bul mem­le­ketterdiń múgedekterge degen adamgershiligi men meıirimi erekshe, deıdi qoǵam basshysy. Aqsaqaldyń sózinen uqqany­myz – sańyraý múgedekterge degen Úkimettiń qoldaýy asa qajet.Bıyl Qazaq sańyraýlar qoǵamynyń qurylǵanyna 75 jyl toldy. Bul ataýly mereke elordada respýblıkalyq deń­geıde saltanatty túrde ata­lyp ótildi. Sol jıynǵa barǵan bizdiń oıymyzdy olar­dyń búgingi tirshilikteri qatty tolǵandyrǵan-dy. Áýeli olar jasaǵan buıymdardan ótkizil­gen kórmedegi kózdiń jaýyn alar turmystyq zattar men ar­naıy kıimderdi qarap, olar­dyń kúlimsiregen jyly júz­de­rinen ómirge degen qulshy­ny­sty ańǵarǵanbyz. Bul ja­salǵan buıymdar álemdi qoly­men árleýge talpynǵan sańy­raý múgedekterdiń kóz maıy men sheberlikterin sarqýynyń kórinisindeı bolǵan. Tańdana, tamsana qaraǵanbyz sonda. Munyń barlyǵy elimizdegi sa­ńyraýlarǵa arnalǵan 18 oqý-óndiristik ortalyǵynda ja­sal­ǵan dúnıeler ekenin aıtqan lázim. Úkimetke masyl bola bermeýdi basty nazarda usta­ǵan jandarǵa alǵystan basqa aıtar joq, árıne. Al olardyń (oqý-óndiristik mekemelerdiń) shekesi shylqyp turmaǵany da belgili. Orta eseppen alǵanda elýden asa adamdar jumys at­qa­ratyn mekemedegi qıynshy­lyq­tar da jetip artylady eken. Qoǵam prezıdentiniń aı­týyna qaraǵanda, tenderge qa­tysqanda tómen baǵany usyn­ǵan mekeme jeńiske jetse, bular da amalsyzdan odan da tómen usynýǵa májbúr bola­dy. Bular jumysshylardyń tek aılyq jalaqysyn jabýy degen qanaǵat sezimine tá­ýeldi. Sóıtip, joǵaryda atal­ǵan­dar­dy pátermen qam­ta­masyz etý is ózinen ózi ysy­rylyp qala beredi. Alaı­da bular óndirgen ónim­der sapa­sy jaǵynan túrli halyq­ara­lyq baıqaýlarda top jaryp, arnaıy dıplomdarmen de marapattalýda. Árıne, bul olar­dyń óz ká­sibine degen adal­dyǵy men eńbekqorly­ǵy­­nyń jemisi ekeni daýsyz.Sondaı-aq qoǵam sańyraý­lar­dy eńbekke uıym­das­ty­ryp, jumyspen qamtýmen qa­tar, olardyń arasynda óner saıystaryn da uıymdastyrý­dy qolǵa alǵan. Sonyń ishinde ónerdiń bı, kloýnada jáne ymmen óleń aıtý túrlerinen respýblıkalyq baıqaýlar ótkiziledi. A.Nıkýlın, N.Qa­rataeva, Á.Meńdibaev syndy ónerpazdar halyqaralyq baı­qaýlarǵa da qatysyp, júldeli oryndar alyp kelipti. О́z ara­larynda olardy yntalan-dyrý maqsatymen qurmetti ataq ta taǵaıyndalǵan. Búgin­ge deıin 40-tan astam ónerpaz «Qazaq sańyraýlar qoǵamy­nyń eńbek sińirgen ártisi» degen ataqqa ıe bolǵan. Rýhanı ómir men densaýlyq saq­taý­dyń bir parasy sport bolsa, sańyraýlar qoǵamy bul isten de shet qalmaı keledi. Búginge deıin olardyń arasynan 3 eńbek sińirgen sport sheberi, 30 sport sheberi, 16 sport sheberligine kandıdat normatıvin oryndaǵan azamattar shyq­sa, olar negizinen ústel tennısi, shahmat, jeńil atletıka túr­leri boıynsha osy ataq­tarǵa qol jetkizgen. Qoǵam T.Tóleýishov, A.Ýtkına, V.Vereshagın, aǵaıyndy Qu­saıy­nov­tar sekildi sýretshilerimen de maqtana alady. Olardyń qylqalam týyndylary elimizdegi ǵana emes, halyqaralyq kórmelerge de qatysyp, baı­qaýlarda júldeli oryndar alsa, atalǵan sýretshilerdiń bári de Qazaqstan Sýretshiler oda­ǵynyń músheleri.– Qoǵamnyń kóptegen mú­sheleri talmaı talaptanýynyń arqasynda ekonomıst, zańger mamandyqtaryn da alǵan, son­daı-aq qyzmet kórsetý sala­synda tehnolog, shashtaraz sııaqty kásipterdi meńgergen. Búgingi tańda qoǵam múshesi bolyp tabylatyn 355 múge­dek joo jáne orta arnaýly oqý oryndarynda mamandyq alý úshin oqyp júr. Árıne, saý adamdardyń ózi maman­dyǵy boıynsha jumysqa tura almaı jatqanda, múgedek jan­dardyń jumysqa ornalasýy ońaı emes ekeni de kóńilge muń uıalatady, deıdi Tezekbaı Dildábekuly.Iá, múgedektiń muńy qa­shan taýsylǵan. Olarǵa qoldaý men demeý kórsetý qashanda kezek kúttirmeıtin másele. Olar qoǵamda saý adamdar sekildi, eshnárseden kemdik kórmeı aldaǵy kúnnen tek mol úmit kútedi. Sol úshin de baryn sala jumystar jasaýdan áste jalyqpaq emes.Ábdirahman QYDYRBEK,«Egemen Qazaqstan».

ASTANA.