Jolaıyryq

Sársenbi, 1 aqpan 2012 7:27

Elimizdiń eń bedeldi munaı kompa­nııasynyń birinde qyzmet etetin Dosjan ómirinde birinshi ret muhıt asyp, AQSh-qa qyryq kúndik tájirıbe almasýǵa barǵan saparynan qaıtyp kele jatty. Nıý-Iorkten mingen “Boıng” ushaǵy Eýropanyń bir áýe­jaıyna toqtap damyldaǵan soń Alma­tyǵa týra jetip qonbaqshy.Elýdiń bel ortasyn eńsergen jigit aǵasy talaıdyń ańsaǵan armanyna aınalǵan Amerıka Qurama Shtattaryna joly  túsip, álemdegi erkin ómirdiń sımvoly sanalatyn eldi qalaýynsha tamashalaýǵa múmkindik boldy dep kóńil demdegenmen, ondaǵy aıdan astam ýaqyt aıaǵyna jetkizbeı, jalyq­tyryp-aq jibergen edi. Tú-ý qııanda qalǵan úı ishimen telefon arqyly kúnde bir mezgil habarlasyp, daýystaryn estip turǵanymen, áıelin, bala-shaǵasyn, óziniń qyzmet ornyn, ujymyn, qala berdi týǵan qalasyn qatty saǵynyp qalypty. Áýe laınerine otyrǵyzý rásimi bitkenshe degbir tappady. Odan ushaq kókke kóterilgende ǵana órekpigen sezimi saıa­byrsyp, endi eki jaǵyna jaıǵasqan jolaý­shylarǵa nazar sala bastady.

Sársenbi, 1 aqpan 2012 7:27

Elimizdiń eń bedeldi munaı kompa­nııasynyń birinde qyzmet etetin Dosjan ómirinde birinshi ret muhıt asyp, AQSh-qa qyryq kúndik tájirıbe almasýǵa barǵan saparynan qaıtyp kele jatty. Nıý-Iorkten mingen “Boıng” ushaǵy Eýropanyń bir áýe­jaıyna toqtap damyldaǵan soń Alma­tyǵa týra jetip qonbaqshy.Elýdiń bel ortasyn eńsergen jigit aǵasy talaıdyń ańsaǵan armanyna aınalǵan Amerıka Qurama Shtattaryna joly  túsip, álemdegi erkin ómirdiń sımvoly sanalatyn eldi qalaýynsha tamashalaýǵa múmkindik boldy dep kóńil demdegenmen, ondaǵy aıdan astam ýaqyt aıaǵyna jetkizbeı, jalyq­tyryp-aq jibergen edi. Tú-ý qııanda qalǵan úı ishimen telefon arqyly kúnde bir mezgil habarlasyp, daýystaryn estip turǵanymen, áıelin, bala-shaǵasyn, óziniń qyzmet ornyn, ujymyn, qala berdi týǵan qalasyn qatty saǵynyp qalypty. Áýe laınerine otyrǵyzý rásimi bitkenshe degbir tappady. Odan ushaq kókke kóterilgende ǵana órekpigen sezimi saıa­byrsyp, endi eki jaǵyna jaıǵasqan jolaý­shylarǵa nazar sala bastady.

Aldymen qazaqy baýyrmaldyǵymen qasyndaǵylarmen esendesýdi oılady. Sol qaptaldaǵysyna kóz tastap edi, kórshisi aǵylshyn násildes egde áıeldiń jarty betin japqan kúńgirt kózildiriginiń arǵy jaǵyn­daǵy janar shýaǵyn kóre almady jáne qaı tilde sálemdesetinin bilmeı, sózden tosy­lyń­qyrady. Oń qabatyndaǵy qońsysy ýyzdaı óndir, móldirep turǵan bula túri azıat tektes, áli ustara tımegen túbit murty, ot shashqandaı moıyl kózderi, qońyr barqyn júzi týra qazaqtyń balasyndaı kórindi. Osy sátte: Amerıkada “Bolashaq” baǵdarla­masymen oqıtyn jetkishektiń biri de bolýy múmkin-aý», degen oı sanasyn qaǵyp ótti onyń. Sol-aq eken súıkimdi bozbalanyń muntazdaı ústi-basyna urlana zer salyp, ózine ishtartyp otyrdy da, sálden soń qazaqsha sóz qatty.– Sálemetsiń be, qaraǵym! Elge qaıtyp bara jatyrsyń ba?– Es! Es! Kazakhstan! – dep kúlimsirep jaýapty aǵylshynsha qaıtardy saparlas jigit.– Qazaqstannyń qaı qalasynda turasyń? Almatyda ma? – dedi Dosjan taǵy da Alma-Ata, – dep jolseriginiń oryssha, aǵylshyn­sha aralastyryp tili kibirtiktegeninen qa­zaq­shaǵa múldem joq ekenin tez ańǵara qoıǵan ol endi tikesine kóshti.– Spikig Englishs and Pussan? –– Es! Es! Spikid Endlishc!Ekeýiniń endigi áńgimesi ary qaraı aǵylshynsha jalǵasty. Dosjan aǵylshyn tilin bir kisideı-aq biletin-di. Qazaq-ame­rıkan birlesken kásipornynda jumys iste­ge­nine jıyrma jylǵa jaqyndady. Joǵary oqý oqyǵanda negizgi maman­dyǵyn meńgerýge qosa, túbinde bir keregi bolar dep aǵylshyn tilin de úırenýge den qoıyp edi. Sol talaby qyzmetinde aqyry kádege asty. Amerıka­lyqtar Qazaqstan­nyń munaıyn ıgerýge kóz tikkende Dosjan solarǵa naǵyz “izdegenge suraǵan” bolyp shyǵa kelgen.Mine, endi, Qazaqstanǵa birge ushyp kele jatqan amerıkalyq azamatpen aǵylshynsha kósilip turyp sóılesip otyr. Ol ómir kórgen úlkendigin paıdalanyp, áýe jo­lyndaǵy se­riginiń sherin armansyz aqtart­qyzdy. Syryna qanǵanda tolqydy. Qııandaǵy Qazaq­stanǵa sapar shegýiniń mánisin bilgende júregi syzdady.Sheteldik kórshisinen sondaǵy uqqany mynaý edi.Amerıkalyq azamattyń esimi Alan. Ákesiniń nyspysy Abaz. Byltyr talqany taý­sylypty. Eki jyl buryn anasy dúnıeden ozypty. Ákesi bul ómirden baz kesherde balasymen baquldasypty. Alandy AQSh-tan emes, Almatyǵa zaıybymen arnaıy baryp, sondaǵy náresteler úıinen asyrap alǵanyn aıtady.– Balam, – deıdi syrqaty meńdegen ákesi, – men tólqujatymda amerıkalyq dep jazylǵanymmen, negizi qazaq degen ulttan­myn. Uly Otan soǵysynyń úshinshi jylynda maıdanǵa shaqyrylyp, bir top jastardy bir aı daıyndyqtan ótkizip, Norvegııadan bir-aq shyǵardy. Sodan sol jaqta tutqynǵa túsip, bizdi odaqtas Amerıkanyń áskeri qutqardy. Qamaýdan bosaǵan bizdiń aldymyzda eki jol turdy. Birinshisi – týǵan elge qaıtyp, óz Otanymyzda bizge satqyn degen aıyp taǵylyp, qýǵyn-súrginniń qurbanyna aınalyp, ba­symyzǵa zobalań túsip, taǵy da azapqa tuty­lýymyz múmkin. Ekinshisi – qanshama eldiń áskerin lagerdegi tutqyndyqtan qutqarǵan amerıkalyqtardyń qaıda barsańdar da erik ózderińde dep bizdi óz betimizben qoıa bergenin paıdalanyp, sheteldiń birinde qalý edi. Men alǵashynda Avstrııany qaladym. Keıin Alıaskaǵa qonys aýdardym. Bastan nebir qıyndyqty ótkerip, AQSh-ta turaqtadym. Etimniń tiriligi arqasynda azyn-aýlaq bızne­simdi qalyptastyrdym. Jergilikti úndistiń qyzyna úılendim. Biraq aramyzda perzent bolmady. Qudaıǵa shúkir, kózimiz ashyq, týǵan jerge alańdap júrdim. Keńes Odaǵy tarap, onyń bodaýynda bolǵan elder azattyq alǵanyn estigende shesheń ekeýmiz qatty qýandyq. Aǵaıyn-týǵandy izdegim keldi. Artynsha raıymnan qaıttym. Áke-sheshem men soǵysqa attanǵanda eki aǵamnyń shaıqasta oqqa ushqan kúıiginen qaıtys bolǵanynan habardar bolatynmyn. Al juraǵatym maǵan ishi jylı qoıar ma? Olarǵa suraý salýǵa júrek­sindim. Týǵan jerim Qazyǵurt degen taýdyń tóńireginde edi. Barýǵa sóz estip qalatyndaı, kináli adamdaı batpadym.Qaıteıin, mańdaıǵa jazǵan taǵdyr bul. Kimge ókpe artarsyń. Biraq Qazaqstandy oılaı beretin boldym. Sanamnan bir shyqsashy tegi. Qansha oqtalsam da, amal joq, endi qaıtyp týǵan elge birjola orala almaıtynymdy túsinip, jegi qurttaı ýaıym jedim. Ne kerek, aqyrynda kindik qanym tamǵan jerden óz ultymnyń bir balasyn baýyrǵa basýdy áıelimmen kelisip sheshtim. Tym bolmasa tarıhı otanyma degen maý­qymdy sol arqyly jubatýdy qaladym. Sóıtip, shesheń ekeýmiz 1991 jyldyń kú­zinde Almatyǵa jol tartyp, sondaǵy sábı­ler úıinen seni bir jasyńda ákelgenbiz. Árıne, tıisti qujattardy ázirleý de ońaıǵa soqpady, eki arada san márte qatynadyq. Seni Amerıkaǵa alyp kelgen sol kezdegi  turaǵymyz Alıaskadan osy qazirgi Hıýston qalasyna qonys aýdarǵanbyz.Mine, men de anańnyń qasyna barýǵa jaqyndadym. О́zimniń atamekensiz alysta óskenniń ne taqsyret ekenin bilemin. Endi maǵan jat jerdiń topyraǵy buıyrǵaly tur. Seni de ulym, jeke óz ómirimniń mánisin kúıttegen qaraqan basymnyń qamyn qa­rastyrǵan kinámnen týǵan jerińnen ból­shektep áketip edim. Meniń munym ózim úshin durys bolǵan shyǵar. Al, seniń taǵdyryńa qalaı bolǵanyn bir Alla biledi. Búgin ótkendi qaıtyp jasaı almasymyz anyq. Bárin de Jasaǵan ıemniń qudireti ýaq­ytynda retteıtinine senemin. Tartar talqanym taýsylar aldynda kindik qanyń tamǵan jeriń ekeýmizge de ortaqtyǵyn, atajurtyńnyń qaıda, kim ekendigin jıyrma jyl ishte berishteı saqtap keldim. Aqıqatty tynysh dúnıege ózimmen birge arqa­lap ketip kúnáhar bolmaýǵa tyrysyp, aqyry osylaı toqtam jasadym, balam.Meni shyǵaryp salǵannan ke­ıin týǵan elińe baryp kór. Týysqandaryńdy izdep tap. Seni alǵan balalar úıiniń meken-jaıyn beremin. Bálkim, unasa atame­kenińde qalarsyń. Baryp-kelip júrem deseń de óziń bilesiń. Oń-solyńdy tanıtyn jasqa jettiń. Bárin de óziń shesh. Qazaqstan buryn Reseı­diń bodaýynda edi, qazir azat el. Álemge esigi ashyq táýelsiz jurt. Sen sol Qazaq­stannyń, me­­niń de, ózińniń de kin­dik qanymyz tamǵan jerdiń per­zentisiń. Sen qazaq degen ulttyń ulysyń. Tarıhı ota­nyńdy umyt­pa, balam. Men de­mim biter sátte erteń moıynǵa qaryz bolmasyn dep qan­­shama jyl júrek túkpirinde saqtaǵan aqıqatty aqtaryp otyrmyn ózińe. Endi­gisi óz erkińde” depti ákesi jas jigitke.…Áýe laıneri Almatyǵa kelip qondy. Dosjan ushaqtan túserde Alannan qaladaǵy endigi baǵytyn surady. Ol aldymen AQSh-tyń Qazaqstandaǵy elshiligine baratynyn, odan qonaq úıge jaıǵasatynyn, sodan keıin aýdarmashy jaldap, ákesiniń bergen máli­meti boıynsha Almatyda ózi dúnıege kelgen perzenthanany, ári qaraı ózi tapsyrylǵan náresteler úıin izdep tabatynyn aıtty.Dosjan Almatydan Atyraýǵa ushýy kerek. Amal joq, áýejaıda qalýyna týra keldi. Qansha degenmen, on alty saǵat bir-birine ıyq tiresip otyryp syrlasyp kelgen kórshisine baýyr basyp qalypty. Jas joldasyn qımady. Ushaqta tanysqan serigin áýejaı aldynan júretin jeńil kólikke deıin shyǵaryp saldy.– Gýd baı, mıster Dosjan aga! – dedi qoshtasarda ol.– Saý bol, qaraǵym. Maqsatyńa jetýińdi tileımin! – dep ol qol bulǵap qala berdi.Amerıkalyq jigit mingen taksı qasynan yzǵyp ala jónelgende, júregi shym etkendeı boldy. Avtokólik kóp mashınanyń arasyna sińip, kózden tasa bolǵansha qarap turǵan Dosjan: “Qazaqstannan 6 myńnan astam balany sheteldikterdiń asyrap alǵa­nyn bir gazetten oqyǵanym bar edi. Sonyń ishinde bir ǵana AQSh-qa 3 myńdaı qazaq­standyq búldirshin áketilgeni týraly da esimde qalypty. Myna Alan da solardyń biri bolǵany ǵoı sonda. Atajurtynan kindigi ajyrap qalǵan beıkúná bóbekter men búldirshinderdiń arasynan eseıgende esi kirip, týǵan elin izdep kelýshiler jalǵyz ózimen tuıyqtalmasa eken. Kim bolsa da túbinde báribir qanyna tartpaı qoımaıdy degen sóz dáıim shyndyqqa aınala berse ıgi” dep oılady.“Alan týysqandaryn tabar ma eken? Kim bilipti, bárinen de buryn týǵan jerine tabany tıdi. Ar jaǵyn kóre jatar. Shetelde ósken, alpaýyt elde oqyp, órkenıetti tálim alǵan, kózi ashyq, eti tiri ekeni kórinip tur, adaspas. Qudaıym joly jaqsylyqqa, qýanyshqa ońǵarylsyn!” dep taǵy da ishteı kúbirlegen Dosjan sostıyp turyp qalǵan qalpy qalyń oıdan áreń serpilip, áýejaı ǵımaratyna qaraı bettedi.Jeńis BAHADÚR.