Táńiri jarylqaǵan jan

Seısenbi, 25 jeltoqsan 2012 7:28

Á.Nurshaıyqov qalamynan týǵan dúnıelerdiń tartymdylyǵy nede, qupııasy men jumbaǵy nede degenge kelsek, sóz joq, ol neni jazý kerek, nege jazý kerek, qalaı jazý kerek ekenin biletin qalamger. Ádette shyǵarmashylyqqa bastaıtyn áýelgi jol: ózimdi kórsetsem, aınalama tanylsam deıtin nıet (teginde mundaı umtylysty fılosoftardyń ózderi de oń baǵalaıdy), tirshilik tuǵyrymdy bekemdesem deıtin pende balasyna bótendigi joq tabıǵı sezim. Keıinnen bul sezim qara bastyń qamyn ǵana kúıtteıtin,

Seısenbi, 25 jeltoqsan 2012 7:28

Á.Nurshaıyqov qalamynan týǵan dúnıelerdiń tartymdylyǵy nede, qupııasy men jumbaǵy nede degenge kelsek, sóz joq, ol neni jazý kerek, nege jazý kerek, qalaı jazý kerek ekenin biletin qalamger. Ádette shyǵarmashylyqqa bastaıtyn áýelgi jol: ózimdi kórsetsem, aınalama tanylsam deıtin nıet (teginde mundaı umtylysty fılosoftardyń ózderi de oń baǵalaıdy), tirshilik tuǵyrymdy bekemdesem deıtin pende balasyna bótendigi joq tabıǵı sezim. Keıinnen  bul sezim qara bastyń qamyn ǵana kúıtteıtin, ózińdi tanytýdyń quralyn tańdaýdaǵy tasyrlyqqa, ataqqumarlyqqa, dańǵazalyqqa urynyp ketpeı, elińe, jurtyńa, qoǵamǵa paıdamdy tıgizsem deıtin úlken muratqa ulassa ıgi. Aıtary ne, ómirdiń parqyn ot pen órttiń ortasynda júrip paıymdaǵan jazýshy osy aǵysy qýatty, tospasy men toqyraýy bolmaı qoımas, áıtse de toqtaýy bolmaýǵa tıis týra arnany tańdaıdy. Ári ony óziniń ómirlik qajetine aınaldyrady.

…Onyń oqyrman qaýymǵa aıtpaq oıy, kókeıinde tunǵan tirshilik sýretteri az emes-tin. Sonymen qatar, ol óziniń kókeıindegisin oqyrmanynyń kókiregine sol qalpynda jetkizýdiń amal-aılasyn, ádebıettaný ter­mınine salsaq, formasyn taba bilgen jazýshy. Ol áýel bastan shyndyqtan shyqpaýdy, oıdan eshteńe qospaýdy óziniń jazýshylyq kredosyna aınaldyrady. Ol sózdi tereń meńgergen, kókeıiniń túkpirindegi oıyn sóz­diń kúshimen erkin jetkize alatyn qalamger.Ol sóz uǵatyn qazaqqa arnap sóıleıdi, sheshile de, kósile de sheshen sóıleıdi. Ol óziniń týǵan tabıǵatymen, týǵan tilimen, tý­ǵan halqynyń bolmys-bitimimen oılanyp-tolǵanady, myna dúnıeni de qazaqtarsha paryqtaıdy.Derekti proza degenniń ózinde, ol sal­qyn, salıqaly sanamen emes, júrek jalynymen jazady. О́mirinde ushyrasqan oqıǵa­lardy ol jańa qyrynan tanyp, taǵy­lym­dyq astarlaryn taýyp, qoladan quıǵandaı etip qaǵaz betine túsiredi. Onyń qalamynan týǵan derekti týyndylardyń óziniń sońyra shyp-shymyr lırıkalyq prozaǵa aınalyp júre berýiniń syry da osynda jatsa kerek. Ol qarapaıym jazady, biraq qaradúr­sin­dikke urynbaıdy. Ol tarıhtyń enshisine kóshken kezeńdi emes, ári ketkende ózi basynan keshken kúni keshegini, áli de bar­sha­myzdyń sanamyzdan izi sýyp úlgermegen sol bir sátti, kókeıindegi emes, kózi kórip otyrǵan, janynda jer basyp júrgen keıip­kerdi jazady.Kózi tiri adam jaıynda jazýdyń, ári onyń qabaǵyna kirbiń túsirip almaı, kóńi­linen shyǵa bilýdiń qanshalyqty qıyn ekeni qolyna qalam ustaǵan jannyń bárine málim. Erteńgi kúni keıipkerińniń betine týra qaraý úshin de eshteńeni asyryp almaı, eshnárseni jasyryp qalmaı jazýyń shart. Qalaı degende de derekti prozanyń qalam ıesine qoıatyn talaby zor, talǵamy kidi, taýqymeti mol. Endeshe, Ázekeń erinbeı-jalyqpaı ush­taǵan qalamynyń qarymy men qudaı bergen darynynyń, týmasyndaǵy kishipeıil­diligi, adamǵa degen izettiligi, tabıǵatyna bitken rý­hanı tazalyǵy ári táýekelshildigi arqa­syn­da bul joldan súrinbeı, abyroımen ótedi.Kezinde Ázekeń shyǵarmashylyǵy týrasynda ádebı synymyz ájeptáýir shúıligip, jazýshynyń jazǵandary ótkinshi, pýblı­sıstıkalyq saryny basym, kórkem dúnıe emes, bir kúndik fotosýret tárizdi solǵyn, jalań natýralızmge urynatyn tustary kóp, mundaı dúnıe ýaqyt tezine tótep bere almaıdy degendeı saryndaǵy pikirler bildir­geni bar. Ásirese, «Mahabbat, qyzyq mol jyldar» romany tóńireginde aıtylǵan osy taqylettes pikirler birshama. Osyǵan baılanysty belgili ádebıet zertteýshisi, professor Tursynbek aǵa Kákishev mynadaı oı túıgen eken: «Alaıda bir aıta ketetin jaı, bizdiń keı synshylarymyz romanda sentımentalızm jurnaǵy bar, mahabbat azaby nandyra bermeıdi, oqýshyǵa osy jaǵymen ǵana unaǵysy keledi degen qańqý sózdi aıtyp qap júr. Ondaı erteli-kesh aıtylǵan qysyr oılardy ýaqyt pen qalyń oqýshy áleýmet mansuq etip, aıaq astyna tastaǵaly qashan?! Oǵan Á.Nurshaıyqov shyǵarmala­rynyń orys, qazaq tilderinde jelisin úzbeı kóp tırajben shyǵyp, tez arada satylyp ketetini naqty jaýap». Eger, jazýshy shy­ǵarmasynyń ómirsheńdiginiń basty ólshemi – qalyń oqyrmannyń oǵan degen yqylasyn sanaıtyn bolsaq, onda Ázekeń shyǵarma­sy­nyń muratyna jetkeni deýimiz kerek.Alaıda, ádebıettiń arǵy-bergi tarıhyna úńiler bolsaq, bul bizdiń ádebı synymyz­dyń álsizdiginen nemese balańdyǵynan ǵana emes eken, teginde Ázekeń shyǵar­mashyly­ǵyna ǵana qatysty ahýal emes eken. Ási­linde, kórgenin (árıne, ol mol bolsa), kóńil­ge túı­genin (árıne, olar bıik parasat tur­ǵysynan saralansa), jan-dúnıesimen sezin­genin (árıne, bul bıik talǵam tuǵyrynan tarazylansa), qaǵaz betine túsirgen jazý­shy­nyń shyǵarmasy (árıne, ol shynaıy sheber­likpen, laıyqty qabilet-qarymymen jazylsa) ádebı synnyń qandaı baǵa bergenine qaramastan, oqylmaı qalýy, qalyń oqyr­man qaýymmen qaýyshpaı qalýy múmkin emes. Qalaı desek te, jazýshy oıdan obraz jasaýǵa áreket­ten­gen joq, eshqandaı teo­rııalyq tujyrymdar men sharttylyq­tar­dyń shyrmaýyna túsken joq. Qalyptasqan ólshemderdiń qursaýynda da qalǵan joq. Qala berdi, ádebı synnyń qalaı kesip-pisherin de qaperine alyp jat­paǵan sekildi. Kókiregine lyqsyp kelgen oı-sezimdi shashaýyn shyǵarmaı, qylaýyn ketir­meı qaǵaz betine túsirýge asyqqan syńaıly. Onyń qınalmaı jazatyny da seziledi, mol tájirıbe men jyldar boıǵy daǵdy sózder men sóılemderdi lekitip ákelip, birimen-birin ózdiginen synalap qııýlastyryp jatatyn túri bar. Qysqasy, oqyrmandaryn al degennen baýrap, úıirip áketetin de onyń osynaý shyǵarmashylyq erkindigi me eken degen de oıǵa qalasyń.Bul sózderimizge Ázekeń shyǵarmashy­lyǵynyń shoqtyǵy sanalatyn «Ańyz ben aqıqat» romanynyń baısaldy dálel bola alatyny anyq. Halqymyzdyń birtýar per­zenti, Uly Otan soǵysynyń ataqty sardary Baýyrjan Momyshulynyń bolmysty bol­ǵandaı ǵana qalpynda sýretteýdi qalaıtyn, qııa basqanǵa keshirimsiz, madaq aıtqandy, jalǵan sózdi áste jaratpaıtyn bekzat adam bolǵany barshaǵa belgili. Sonymen qatar, qol bastaǵan aǵamyzdyń óziniń de qalamy qarymdy jazýshy (buǵan onyń qazaq jáne orys tilinde jaryq kórgen ondaǵan kitap­tary kýá), jan alyp-jan berisken urys dalasyndaǵy jaýyngerdiń oı júıesi men ishki dúnıesiniń syryna úńilgen úlken fılosof («Psıhologııa voıny» shyǵarmasy) retinde kóringeni de kópke málim.Ol kisi týraly jazylǵan, soǵys júrip jatqan kezdiń ózinde shyqqan belgili pýblısıst A.Krıvıskııdiń ocherkterimen de jáne jazýshy A. Bektiń «Volokalamskoe shosse» («Arpalys») povesimen de, sondaı-aq, ke­ıinnen jaryq kórgen jerlesimiz jazýshy Dmıtrıı Snegınniń esselerimen de oqyr­man qaýym talaıdan beri tanysty. Sonymen qatar, Baýkeńmen qatarlas, tanys-bilis bolǵan adamdardyń kóptegen estelikteri jáne baspasóz qyzmetkerleriniń erterekte, keıinirekte aıtýly datalarǵa baılanysty alǵan talaı-talaı suhbattary jatyr. Bul dúnıelerdiń batyr ómiriniń belgili bir sátterin ǵana beınelegeni belgili, alaıda keı kezderde ony qısynsyz urt áreketterge bara beretin, el ishiniń «erke tentegine» telip jibergen tustary da joq emes, biraq halqynyń bitimi bólek qaharmanynyń, zııaly, oıshyl azamattyń, ári qalamy júırik jazýshynyń tutas tulǵasyn somdaı alma­ǵany da ras. Endi buǵan batyr týraly el arasyna tarap ketken ertegige bergisiz neshe túrli aýyzeki áńgimelerdi, keıde ony esh­teńemen eseptesip jatpaıtyn, ersilikke bara beretin qyńyr da qııampurys adamǵa, keıde tipti aýyl arasynyń kádimgi saıqy­mazaq shalyna aınaldyryp jiberetin «hıkaıalardy» qosyńyz. Orys qalamgerleriniń jazǵandaryna keletin bolsaq, olarǵa myń da bir rahmet, qazaqtyń batyr perzentiniń estiligi men erligin, sardarlyq óresi men azamattyq órligin jaqsy sýrettegenimen, menińshe, onyń osy qasıetteriniń nár alatyn tamyryn, ulttyq tabıǵatyn asha alma­ǵan, sondyqtan batyrdyń ózine tán «qazaqy harakterin» kórsete bilmegeni seziledi.Baýyrjan Momyshuly tóńiregindegi munar­dy seıiltýge, onyń ómiriniń naqty deregi men dánegin arshýǵa, bul mindettiń qıynǵa túsetinin bile tura, Ázekeń bel býady. О́ziniń aldynda jazylǵan shyǵarmalar bar, mundaıda ádette erkin kete almaısyń, daǵdyly súrleýge túsip ketý qaýpi bar, artyq qosýǵa, kem qalýǵa da haqyń joq, bul jerde derekti janr zańdylyqtary da (paryqtaý men paıymdaý) jumys istemeıdi, óıtkeni aıryqsha aıbarly, ári sál qateli­gińdi keshirmeıtin kirpııaz keıipkeriń bar, sondyqtan da eren mámilegerlik qabilet kór­setýiń qajet. Sonyń bárin bile tura, Ázaǵań osynaý kúrdeli iske qulshyna kiri­sedi. Sáti túskende, aqyl-parasaty, tanymy ózgeshe, daǵdyly qalypqa salýǵa kelmeıtin, ári oǵan syımaıtyn keıipkerin beıneleýdiń eń ońtaıly nyshanyn tabady. Roman-dıalog, shynyn aıtqanda, ejelde mysaldar, moraldyq esseler túrinde kezikkenimen, bertinde yǵysyp qalǵan, ásirese, mynadaı úlken janrda qoldanylmaǵan tásil edi. Ásirese, Baýkeń syndy aqıqat pen ádiletten qııa baspaıtyn, boıamalaýǵa, ásireleýge jany qas keıipkerdi sýretteýdiń budan basqa joly joqtaı kórinedi búgin. Birinshiden, sol ýaqytta basqa túrde jazýdy Baýkeńniń óziniń qabyldaı qoıýy da ekitalaı ekeni daýsyz. Ekinshiden, Baýkeń ǵumyry jaıynda dál osy Nurshaıyqov sııaqty ózi de soǵys kórgen, oq-dáriniń dámin tatqan jannyń jazýynyń kerektigi de daý týǵyzbaıtyn jáıt. Úshinshiden, Baýkeń týraly bir adam jazsa, derekti týyndylar jazýda qalamy ábden tóselgen Ázekeńniń jazýy kerektigin, ári onyń buǵan tolyǵymen moraldyq-adam­gershilik quqynyń bar ekenin aıtqan lázim.Ázekeń qaı taqyrypqa qalam tartsa da, onyń jazǵandarynan oıdan shyǵarylǵan oqıǵany nemese keıipkerdi ushyrastyra al­masyńyz da ras. Ol «ómirdiń ózi qııal­daǵy­dan qyryq márte baı» deıtin qaǵıdatty dáleldep turǵan tárizdi. Qaı týyndysyn aly­ńyz, sol «Mahabbat, qyzyq mol jyldar» romanynyń ózindegi keıipkerlerdiń bári de ómirde bar adamdar. Tustastarynyń tutas bir shoǵyrynyń tolymdy beınelerin somdaǵan qalamger memýarlaryndaǵy tanymal tulǵalardy aıtpaǵan kúnniń ózinde, lırıkalyq povesterindegi keıipkerleriniń ózderi jańa ǵana júzdesken tanystaryńyz sııaqty jylyushyrap turady. Maıdannan janarynan aıyrylyp, zaǵıp bolyp oralǵan Ádilhan Qusaıynov, eki aıaqty berse de namysty bermegen Hamza Aqjolov, kúndelikti tirshilik kúıbeńimen júrgenmen, syry men synyn joǵaltpaıtyn nebir azamattar Áze­keń týyndylarynyń betterine ómirdiń ózinen kóshken sııaqty. Jazýshynyń shynaıy sheberligi de osy tusta erekshe kóri­nedi. Osy tusta toqtala ketýdi qajetsinetin bir jáıt: onyń ómirde bar keıipkerleriniń birde-biriniń dáribimdi tym asyryp jiberip­siń nemese kemshinimdi nesine kóztúrtki ettiń degendeı ókpe ne bazyna bildirmegen syńaıly. Bul jáıttiń ózi kóp nárseni ań­ǵartsa kerek. Álbette, kózi tiri adamdar týraly jazý – olardyń taǵdyryna aralasý, jeke basynyń isine kirigý degen sóz. Bul adamdar arasyndaǵy qarym-qatynastyń ózindik bir ólshemi tárizdi asa názik álem. Abyroıy sol, Ázekeń erekshe ádepti adam, rýhanı tazalyqtyń, kisiliktiń, kishiliktiń sheginen áste attamaǵan jazýshy.Ol júregimen jazǵan jazýshy. Bárinen de buryn jaqsylyq týraly jazýdy murat tutqan qalamger. Eń aldymen aınaladaǵy tirlikten izgilik izdegen sýretker.Endi Ázekeń «sentımentalızmi» týra­syn­daǵy keıbir tujyrymdar týraly. Bizdiń halyq – rýhanı dúnıesi kúni búginge deıin laılanbaı, taza qalpynda saqtalǵan halyq, dili men dinine, tabıǵı turpatyna áli de jegi túspegen jurt. Onyń rýhanı taza­ly­ǵynyń kepili – Ázekeńniń jazǵandaryna keı retterde min bolyp taǵylǵan dúnıeni taza kúıinde kórgisi, sezingisi keletin sentımen­talızmi sekildi. Bul belgi (qasıet) aınala­daǵy dúnıeni keıde qatań pragmatızmge ula­satyn tek aqyl-oıdyń kúshimen, bylaısha aıtqanda, «ilgerilep ketken» paryqtaýdan góri júregimen jáne sezimimen qabyldaýǵa beıil (munyń búgingi tańda damý saty­syn­daǵy balańdyq retinde baǵalanatyn kezderi de bar) óziniń tal boıyndaǵy, tabıǵatyn­da­ǵy ulttyq qundylyqtaryn joǵary qoıatyn halyqqa tán. Sondyqtan da dál búgingi tańda, zamanaýı qatynas quraldarynyń qa­ryshtap damýy arqyly bizdiń tanymymyz ben nanymymyzǵa, dilimizge basqa máde­nıet­terdiń yqpaly dendep arta bastaǵan qazirgi ýaqytta, Ázekeń sentımentalızminiń mańyzy arta túsetini de túsinikti. Tabıǵat zańdylyqtarymen syıyspaıtyn adamı qa­tynastar, izgilikke jat uǵymdar, kózsiz kúshtiń óktemdigi nasıhattalatyn, keıde tipti zorlyq-zombylyq, qýlyq pen sumdyq basqasha turǵyda baǵalanatyn myna jahan­daný zamanynda búgingi urpaq halqynyń ulttyq qundylyqtaryn saqtap qala ala ma, rýhanı dúnıesiniń tunyqtyǵynan aıyrylyp qalmaı ma? Dúnıeni basqasha paryqtaý­shy­lardyń tarapynan janynyń ashyqtyǵy – ańqaýlyq, baýyrmaldyǵy – balańdyq, jat­synbaýshylyǵy – jasyqtyq, taǵattylyǵy – tabansyzdyq retinde baǵalanyp júrmeı me? Sol sııaqty búgingi urpaq babalarynyń jaqsy qasıetterimen qatar, olarǵa amalsyzdan juǵysty bolǵan kesel-qyrsyqtardan arylýǵa qabileti jeter me, al ózderi áýestik pen ábestiktiń, shyn asyl men aldamyshtyń, madaq pen mazaqtyń arasyn ajyrata alatyn, kózsiz elikteýden kóńil elegi men parasat súzgisinen ótkize biletin bıik deńgeıge kóterile alar ma eken? Búgingi tańda bular aldymyzda turǵan asa bir kókeıkesti má­se­le­ler. Bul túıinderdi sheshýge, menińshe, Áze­keńniń shyǵarmashylyǵy, bizder profes­sıonaldyq turǵydan tarazylaǵanda, keıbir olpy-solpysyna qaramastan, oıdaǵydaı qatysa alatynyna, qatysyp kele jatqa­nyna kúmán keltirýge bolmaıtyn tárizdi. Ol kisiniń shyǵarmashylyǵy uzaq ýaqyt rýhanı aınalystan qalmaıtynyna kepildik beretin dúnıe – onyń ulttyq qundylyqqa tikeleı qatystylyǵy bolsa kerek.Á.Nurshaıyqov – adaldyq, ádildik, ar­ly­lyq, jan tazalyǵy sııaqty bıik adam­ger­shilik qasıetterdi etıkalyq muraty tutqan jazýshy. Týyndylarynyń qalyń oqyrman­dardy tartyp turýy onyń osy problemalar tóńiregindegi tolǵanystarynan týyndap jatatyn tárizdi. Bul arada osynyń bári de jazýshynyń jeke basynyń qasıetterimen, onyń óziniń ómirimen, bolmysty paryqtaý­daǵy uǵym-túsinigimen ushtasyp ketetini ańǵarylady. Ol oqyrmanyn oıdan shyǵa­ryl­ǵan oqıǵalarmen aldaýsyratpaıdy, qur­ǵaq ýaǵyz aıtyp ta jatpaıdy. Dúnıeni ózi qalaı qabyldasa, ómirde ózi qandaı qaǵı­dattarǵa júginse, dál solardy oqyrman­da­ryna taza qalpynda jetkize biledi. Oqyr­man da óz kezeginde adal kóńilmen, aq nıetpen jazylǵan týyndylardy tushyna qabyl­daıdy, ári avtordyń moraldyq beınesiniń óz aıtqandaryna saı keletinin qapysyz sezinedi, sóıtip avtor men oqyrman arasynda tereń senimge negizdelgen eki jaqty qarym-qatynas ornaıdy.Ázekeńniń adam balasynyń boıyndaǵy eń asyl sezim – mahabbat taqyrybyna izer­leı qalam tartqan jazýshy ekeni málim. Mynaǵan nazar aýdaryńyz: «Mahabbat, qy­zyq mol jyldar», «Mahabbat jyry», «Máń­gilik mahabbat jyry»… Sondaı-aq onyń kóptegen shyǵarmalarynyń áýelde jekeleı shyqqanda, mahabbat sózimen atal­ǵany, keıinnen bir kitapqa toptastyryl­ǵanda ǵana qaıtalaı bermeýdiń qamymen bas­qasha atalyp ketkeni belgili. Onyń týyndylarymen jaqynyraq, tolyǵyraq tanys adamdardyń kópshiligi buǵan jaqsy qanyq. (Bir ǵana mysal, onyń «Botagózi» alǵa­shynda «Alǵashqy mahabbat týraly jyr» atalǵan eken). Qalaı atalsa da báribir, ol kisiniń qaısybir shyǵarmasyn alsańyz da, ózegine adamdy túletetin, ómirde alǵa je­teleıtin, nebir qıyn da qyzyqty qadam­darǵa bastaıtyn qaıshylyǵy qat-qabat osynaý kúrdeli sezim óriledi. Ázekeń oǵan sáýleli ómirsheń qyrynan kóz salady.Endigi jerde Ázekeńniń osy taqyrypqa yntyzar bolýynyń, oǵan erekshe den qo­ıýynyń, ári ony izerleı ıgerýiniń aıtpaı ketýge bolmaıtyn taǵy da bir syry bar tárizdi. Boıyna izgi minez-qulyq darytyp, sanasy men júregine tegeýrindi týyndy­ger­lik qýat darytqan, myńdaǵan oqyrman­dar­dyń ystyq iltıpatyna bólegen Táńiri men Taǵdyr osy úıip-tógip bergenderiniń ústine Ázaǵańa perishtedeı taza jannyń kirshiksiz mahabbatyn syılady. Biz búgin qazaq áde­bıetiniń ózindik úni bar úlken jazýshysy týraly oı keshkende, onyń tynysynyń barynsha ashylýyna, moraldyq-adamgershilik paıymdarynyń túzilýine nár bergen, ónimdi jumys istep, óndirte jazýyna tikeleı jaǵ­daı týǵyzǵan Halıma anamyz ekenin erekshe eske alýymyz kerek. Qazaqtyń júzinen ımany tógilip turǵan deıtin teńeýi tikeleı osy kisige arnap aıtylǵan sııaqty. Boıynan aı­ryqsha bir shýaq esip turatyn osy kisi Nur­shaıyqov shańyraǵynyń kıesi, quty boldy.Ázekeńniń ózi: «Ol meniń … ári redaktorym, ári korrektorym, ári aqylshym, ári qosalqy avtorym, ári hatshym, ári kýrerim boldy», dep jazǵan eken. Endigi jerde buǵan men ol kisi Ázaǵańnyń syrt sıpatyn qalyptastyrýshy, búgingi kúnniń tilimen aıtqanda, «ımıdjmeıkeri» bolǵanyn qosar edim. Ázekeńmen jolyǵysyp júrgen adamdar onyń árdaıym «ıne-jipten jańa ǵana shyqqandaı» taza, maýsymyna, kún raıyna qaraı, erekshe talǵammen, jarasymdy, qo­nymdy kıinip júretinin ańdaǵan bolýy kerek. Sonymen qatar, onyń aıtar sózi men isher asyna deıin aldyn ala saılanyp qoıylatyn tárizdi. Meniń oıymsha, Ázekeń ústindegi kıimderi bylaı tursyn, dúkendegi nan baǵasyn bilmeı ketken sekildi. Munyń bári de Halıma anamyzdyń mindetine jatatyn ári tikeleı qamqorlyǵy men qara­ýyn­daǵy, ári Ázekeńdi bir sátke de alańdatýǵa tıis emes, «usaq-túıek» máseleler edi.Ázaǵań júreginiń rýhanı qyzýy kúshti bolǵanymen, taza fızıologııalyq turǵyda, kóp salmaq túskeninen, sirá, aqaýly bol­ǵa­ny da, aralas-quralas dos-jarandaryna jaq­sy málim. Ol kisiniń talaı márte ınfarkt alyp, kúzetke ilingen kezderiniń bol­ǵanynan da habardarmyz. Bul tusta shyǵys halyqtarynda, onyń ishinde ózimizdiń jurtta da syrqat adamnyń aýyrtpalyǵyn arqalaýǵa jaqyn adamdardyń biriniń mo­ıynsunyp, jarat­qanǵa tilek arnaıtyn dás­túrleriniń bolǵany da belgili. Ezote­rı­ka­lyq paıym keńinen taralyp, adamdardyń tanymy men nanymyna yqpaly kúsheıip kele jatqan qazirgi kezeńde mundaı uǵym ká­dimgideı tutas bir konsepsııa túzetin quby­lysqa aınalyp barady. Osyndaıda abzal ana, adal jar jazýshy aǵamyz­dyń ómirine arasha túsip, oǵan ózine «Máń­gilik mahabbat jyry» syndy eskertkish turǵyzýyna, sóı­tip, Ázekeńniń myna jaryq dúnıede laıyqty mura qaldyrýyna múmkin­dik berip, óz ómirin sol izgi nıetiniń sadaǵasy etti me eken degendeı jer basyp júrgen pendeniń paıymyna kóp jýyqtaı bermeıtin tosyndaý tylsym oı keledi.Tańdaǵan taqyrybynyń ómirdiń ózinen týyndaýy men kókeıkestiligi, derektiligi jáne zamana aǵymymen úndestigi, oqyrman uǵymyna jaqyndyǵy men jan saraıyna jetimdiligi, ulttyq qundylyqtardy ulyq tutýy men tarıhı qyrlaryn qarapaıym tilmen órnekteı bilýi, álbette, Á.Nur­shaıy­qov týyndylarynyń uzaq jasaýyna jaqsy alǵysharttar bolary sózsiz.

Keńes IýSÝP.