Buqarbaı batyr

Sársenbi, 26 qyrkúıek 2012 7:10

Batyrlyǵyna biliktiligi saı Bu­qar­baı Estekbaıuly 1812 jyly Qyzyl­orda oblysynyń Jalaǵash aýdanyna qarasty eldi mekende dúnıege kelgen. Jıyrma bes jasynda sarbazdar sapyna qosylǵan Buqarbaı Kenesary Naýryzbaı qoly Aqtóbe jerinde, Shal­qarda, Jem, Syr boılarynda otar­shy­larǵa qarsy soǵys júrgizgen kezde er­li­gimen kózge túsedi. Balqy Bazar:

Sársenbi, 26 qyrkúıek 2012 7:10

Batyrlyǵyna biliktiligi saı Bu­qar­baı Estekbaıuly 1812 jyly Qyzyl­orda oblysynyń Jalaǵash aýdanyna qarasty eldi mekende dúnıege kelgen. Jıyrma bes jasynda sarbazdar sapyna qosylǵan Buqarbaı Kenesary Naýryzbaı qoly Aqtóbe jerinde, Shal­qarda, Jem, Syr boılarynda otar­shy­larǵa qarsy soǵys júrgizgen kezde er­li­gimen kózge túsedi. Balqy Bazar:

… Ordadan bókendi aıyrǵanQanadan asyp qaıratyEregisken handardyAltyn taqtan taıdyrǵanQysqa kúnde qyryq shapqanJanqoja, Eset, Qystaýbaı,Qasym, Seıil, Buqarbaı,Sámet pen batyr Toǵanas!Solardan da ótken sum zaman! – dep Syr boıynyń ataqty batyrlaryn jyrǵa qossa, Nysanbaı jyraý:«Aıanbaı búgin is kórset,Tamanyń batyr Qurmany.Keýdedegi shybyn jan-Ar-namystyń qurbany!..Meńdibaı, Dýlat,AǵybaıArǵynnan shyqqan úsh jigitShákir, Jáýke, Tolybaı..,Aıanbaı búgin is kórset,Tabynnan Qaban, Buqarbaı!..» dep tolǵanady.Buqarbaı tek qol bastaǵan batyr ǵa­na emes, sonymen birge jarly-ja­qy­baılardyń egin egip, mal baǵýyna, sharýa­shylyqpen aınalysýyna uıyt­qy bolǵan adam. Sol úshin ol uzyn­dyǵy 20-25 shaqyrymdaı, eni 6-7 qulashtyq aryq qazdyrǵan. Ony ha­lyq «Buqarbaıdyń aq aryǵy» dep ataǵan jáne onyń boıyna egin egip, mol ónimge qarq bolǵan. Ataqty jazýshy I. Esenberlın óziniń «Qahar» romanynda Buqarbaıdyń sheshendigi, dombyra tartyp, án salǵany jaıly da derekter keltiredi.Buqarbaı Estekbaıuly 1898 jyly Qaraózek boıyndaǵy óz qystaýynda qaıtys bolady. Artynda qalǵandar batyrdy qystaýynan úsh shaqy­rym­daı jerdegi bıikteý tóbege jerleıdi. Keıin bul jer – Buqarbaı qorymy dep atalyp ketedi.Kezinde batyrdyń ózi paıdalanǵan bes qarýy, týy, móri qoldan qolǵa aýysyp, nemerelerine jetti. Máselen, móri aýdandaǵy №123 orta mekteptiń qyzmetkeri Qaldan Ahmetbaev ta bolsa, týyn shópshegi Grıgorıı Opabekov saqtap keledi. Úlkendigi er kisiniń bas barmaǵyndaı kúmisten quıylǵan dóń­gelek mórdiń ortasynda arabsha «Bu­qar­baı» dep jazylǵan.Buqarbaıdyń 8 balasy bolǵan. Olar: Arystan, Qojban, Toman, Ál­ma­ǵambet, Qaıyrlap, Kótibar, Aldanazar, Zylıha, sońǵy úsheýi Shynardan týǵan. Qazir Kótibar, Aldanazar, Toman degen balalarynan urpaq bar.Batyrdyń eń úlken balasy Kó­ti­bar otyz jylǵa jýyq Qostanaı, Tor­ǵaı óńirinde bolystyq bılik qurǵan. Syr boıynda az bolǵan. 63 jasynda Shotan degen jerde qaıtys bolyp, súıegi ákesiniń qasyna, Buqarbaı qo­rymyna jerlengen. Al Aldanazar bı 84 jyl ómir súrgen. Onyń da denesi Buqarbaı qorymynda.Bıyl Buqarbaı batyrdyń týǵa­ny­na 200 jyl tolady. Osyǵan oraı jerlesteri esimi máńgi umytyl­maı­tyn batyr babalaryn taǵy bir eske alyp, erligine taǵzym etpek.Batyr jónindegi áńgimemizdi aqyn Ábdilda Tájibaevtyń:«Kenesary hanmen bir bolǵan,Nysanbaıǵa jyr bolǵan,Qıyn-qystaý sátterde,Eline qalqan tý bolǵanEli úshin ǵana eńiregen,Jasqanyp jaýdan kórmegen,Jaýyna naıza sermegenBuqarbaı batyr naǵashym» – degen jyr joldarymen saqtaýdy jón kórip otyrmyz.Seıdahmet MAQSÝDOV, zertteýshi.Shyńǵys AIBOSYNOV, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi.Qyzylorda oblysy.