Záýlim úıdiń ıesi
Bala kezimnen osy bir kelistirip salynǵan úı ıelerin jaqsy biletin edim. Osy aýyldaǵy eń eńseli shańyraq – solardiki. Syrty bıik dýalmen qorshalǵan aýlanyń ortasyndaǵy qyzyl kirpishten soǵylǵan ǵımarat eldegi kóp adamnyń qorash úıine qaraǵanda záýlim saraıdaı, zańǵar bolyp kórinetin edi. Úlken úıdiń janynda jazdyq aıvandary taǵy bar.
Baqýatty úıdiń bir qyzy menimen tete. Sondyqtan da men beısaýat adam basyn suǵa bermeıtin aýlada emin-erkin oınaımyn. Sırek bolsa da aýyldaǵy eń ádemi úıge kirip, ishin tamashalap, servantqa qoıylǵan ásem ydystaryna qyzyǵyp qarap qalýshy edim.
Záýlim úıdiń ıesi
Bala kezimnen osy bir kelistirip salynǵan úı ıelerin jaqsy biletin edim. Osy aýyldaǵy eń eńseli shańyraq – solardiki. Syrty bıik dýalmen qorshalǵan aýlanyń ortasyndaǵy qyzyl kirpishten soǵylǵan ǵımarat eldegi kóp adamnyń qorash úıine qaraǵanda záýlim saraıdaı, zańǵar bolyp kórinetin edi. Úlken úıdiń janynda jazdyq aıvandary taǵy bar.
Baqýatty úıdiń bir qyzy menimen tete. Sondyqtan da men beısaýat adam basyn suǵa bermeıtin aýlada emin-erkin oınaımyn. Sırek bolsa da aýyldaǵy eń ádemi úıge kirip, ishin tamashalap, servantqa qoıylǵan ásem ydystaryna qyzyǵyp qarap qalýshy edim.
Kózdiń jaýyn alatyn quraq kórpeler destelenip, tap-tuınaqtaı bolyp jınalyp turady. Keń úıdiń bólmeleri de kóp. Jatatyn bólme, shamdaldary jarqyraǵan han saraıyndaı zal, as ishetin bólme, balalar bólmesi deısiń be, bári de bar.
Alaıda, bul úıdiń adamdary qysy-jazy záýlim úıdiń túbindegi toqal tamda ómir súrdi. Bala-shaǵasymen sol eki bólmede bólinip, tyǵylyp jatatyn. Ul-qyzdary osylaı erjetti.
Záýlim úıdegi ásem ydystar jylyna eki-úsh ret qonaqtar kelgende ǵana servanttan shyǵarylady. Kózdiń jaýyn alatyn aýyldyń eń ismer áıelderi tikken quraq kórpeler de sol kezde jaıylady.
San jyldar ótkende bala kezimde baqýattylyqtyń belgisindeı bolyp kórinetin sol úıdi kórip, burynǵy sýret kóz aldyma elestedi.
Bilgenim, úı ıeleri záýlim ǵımaratta bir ret te erkin jaılanyp jatpaı bul ómirden ozypty. Bala-shaǵasy da eski ydyspen as iship eseıipti.
Qojaıyny rahatyn kórmegen úı áli de sol kúıinde mizbaqpaı qarap tur.
О́z malynyń quly
Záýlim úıdiń ıesi sııaqty, bizdiń jaqta myńǵyrǵan maly bar miskin ómir súrdi. Aýyldyń malsaq adamdary Qazyǵurttyń baýraıynan bastap, О́gem taýlaryna deıin mal jaılap jatady.
Bala kúnimde Keńes ókimeti tusyndaǵy eldegi eń baı adamnyń nege sonsha júzi jupyny, ózi aryq, kıimi kónetoz ekendigin túsinbeıtin edim. О́z malyn keńshardyń qoıyna qosyp baǵatyn edi.
Taýdaǵy otardan uzaı almaıtyn bul kisi etekte otyrǵan aýyldyń ózine sırek keledi. Onda da shaı-qant alý úshin tómenge túsedi. Eń ári uzap barǵan jeri aýdandaǵy mektep-ınternat.
Kóktemde saqman bolǵanda osy kisiniń taýdaǵy kıiz úıine birneshe ret jolym tústi. Sonshama maly bola tura, olardyń etsiz tamaq iship otyrǵanyn kórip tań qalatyn edim.
Shýynan aryltyp, ózi baqqan malyn baýyzdaýǵa aıaıtyn shyǵar degen oı keletin. О́ıtkeni, bizdiń kókemiz de esiginiń aldyndaǵy az malynyń ishindegi bireýin bordaqyǵa baılap qoıatyn da, artynan kópke deıin kóz aldynda ósken tuıaǵyn bir kún bolsa da tiri bolsynshy dep, pyshaqqa qımaı júretin. Ábden qyzylsyraǵanda ǵana, baýyzdaýǵa kórshini alyp keledi. Pyshaq maldyń tamaǵyna taqala bergende, ózi úıdiń syrtyn aınalyp ketedi.
Alaıda, álgi baı balalaryn oqytýǵa da malyn qımady. Jazdyń aptabynda da, qystyń aıazynda da qoı sońynda júrip ómirden ótti. Malyn kóbeıtýmen, malyn qorýmen, baǵýmen kúnderi azaıa berdi. Shóp shapty, qora saldy. Eshkimge baqtyrmady, eshkimge senbedi. Soıyp jemedi, satyp kıinbedi…
Ol kisi de ótti ómirden.
Qap-qap aqsha qoısań da, qaıtyp olar keler me?
Meniń Qudaı qosqan jaqsy kórshilerim – Rınat pen Aqqaıyń aýyldaryna baryp-qaıtýǵa qamdanyp jatyr eken. Týǵan jerleri de qaıyn jurt, tórkinderi bir qońsylarym eki jaqty da renjitpeı, syı-sııapat aparýdy qyzý oılasyp jatqanda ortalarynan tústim.
Eshkimdi bólip-jarmaı, aýzyndaǵysynyń jartysyn jyryp beretin aqkóńil Aqqaıyń kóbinese kórpeni bala-shaǵa jaǵyna tartyp, solarǵa syılyq aparǵysy keledi. Abysyn-kelin, qaıyn-qaınaǵany qýantqysy kelip, kóılek-kónshekti jastar jaǵyna ysyrmaqshy.
Al Rınat úlken kisilerdi alǵa tartyp, tartý-taralǵynyń jaqsysyn qarııalarǵa aparýǵa úgitteýde. Balajan Aqqaıyń bul usynysqa birden kóne salǵysy joq.
– Asaryn asap, jasaryn jasaǵan adamdarǵa jańa kóılek ne kerek? Kúnde qydyryp jatqan joq.
Aqjarqyn bolsa da aıtqanynan qaıtpaıtyn Aqqaıyńdy Rınat bir aýyz sózben toqtatty.
– Bala-shaǵany qýantýǵa barlyq kezde úlgeremiz. Aparǵan kámpıt-sámpıtińdi jep bolǵan soń-aq umytyp ketedi. Syılyqty úlken kisilerge aparaıyq. Sonda áke-sheshemizdi qaı ýaqytta qýantamyz? Baqılyq bolyp ketse, qap-qap aqsha qoısań da qaıtyp olar kele me?
О́rtengen besik
Bul qazaqqa besiktiń qasıetin bezbendep berýdiń jóni bar ma dep oılaısyń. Alaıda, búkil ultymyzdy terbetken besiktiń kıesin bilmeı ósken, besikti kórmeı ósken urpaq ta bar.
Bala kúnimizde bos besik degeniń úıdiń tórinde turatyn nemese joǵary jerge taza mataǵa orap, shyǵaryp qoıýshy edi. Urpaqtyń jalǵasqanyn tilep, jaqsy yrymdy shaqyryp turýshy edi. Úıge ińgálaǵan sábıdiń úni kirgende besikke de jan bitip, jańadan satyp alǵandaı bolyp jarqyrap shyǵa keletin. Apamyz ony jaqsylap adyraspanmen, otpen alastaıtyn.
«Bos besikti terbetpe! Besikti teppe! Besikten attama!» dep úıdegi úlkender áýlettiń tilekshisin tiri jandaı qasterleýshi edi.
Sóıtken qazaqtyń oıýly besigin kim bolsa da bir kúni podezge shyǵaryp tastapty. Temekiniń kúli men qoqys arylmaıtyn jerde jatqan besikti kórip árıne, tań qaldym. Artynyp-tartynyp kele jatyp, kimniń besigi eken, kórshilerdiń qaısysy muny syrtqa shyǵaryp tastaýǵa dáti bardy dep oılap, oıym on saqqa júgirdi. Kádimgi oıýly, búp-bútin, qońyr besik.
Dáý de bolsa, páter jaldap, baspanasyz qańǵyp júrgen qandastarymyzdyń biriniń áketip úlgermegen besigin ózge aǵaıyndar basy artyq buıym qusatyp, syrtqa shyǵaryp tastaǵan bolar…
Dóńbekship jatyp, bireýdiń besigi bolsa da úıge ákep, balkonnyń bıik jerine qoıa turaıyn, ıesi tabylar dep kózim ilinip ketti. Tańerteń tura salyp, besik jatqan besinshi qabatqa qaraı shyqsam, keshe ǵana bútin bolyp, tomsyraıyp turǵan qońyr besik qap-qara kúlge aınalypty…
Temekiniń tuqylyn bireý ústine tastaı salǵan ǵoı.
Muny kórse bizdiń apam: «Tuqymyń quryǵyr-aı», dep nalyr edi…
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.