«Bardak»

Seısenbi, 14 mamyr 2013 2:54

Jaqynda «Nur Otan» HDP Almaty kalalyq fılıaly janyn­da­ǵy Jemqorlyqqa qarsy kúres qo­ǵamdyq keńesi general Rústem Qaı­­darovtyń tóraǵalyq etýimen kezekti májilisin ótkizdi. Onda Alma­ty qalasy boıynsha sot akti­le­rin oryndaý departamentiniń ju­mysy qaraldy.

Jaqynda «Nur Otan» HDP Almaty kalalyq fılıaly janyn­da­ǵy Jemqorlyqqa qarsy kúres qo­ǵamdyq keńesi general Rústem Qaı­­darovtyń tóraǵalyq etýimen kezekti májilisin ótkizdi. Onda Alma­ty qalasy boıynsha sot akti­le­rin oryndaý departamentiniń ju­mysy qaraldy. Atalǵan departa­ment­te basshynyń turaqtamaýy (bir jylda úsh bastyq aýysqan), ót­ken jyly Qarjy polısııasy­ tarapynan departamenttiń 9 qyz­metkerine qylmystyq istiń qoz­ǵa­lýy, prokýrorlyq qadaǵalaý akti­si­men 168 laýazymdy tulǵanyń tár­tip­tik jaýapkershilikke tartylýy, 65 adamnyń jumystan bosatylýy (onyń ishinde jumys ótili úsh jyldan joǵary 46 sot oryndaýshy), bú­gingi kúni 19 sot oryndaýshynyń orny bos turǵany qoǵamdyq keńes oty­rysynyń negizgi taqyrybyna aınaldy.

«Aýrýy» asqynǵan sala

2012 jyly Sot aktilerin oryndaý departamenti sot oryndaýshylarynyń óndirisinde jalpy somasy 837 185 385 376 teńgeni quraıtyn 105735 (onyń ishinde 10982 is alımentter boıynsha), al 2011 jyly jalpy somasy 611 196 521 947 teńgeni quraıtyn 92286 atqarýshylyq qujat bolǵan. Bul málimetter 2012 jyly óndiristegi qujattardyń sany 2011 jylmen salystyrǵanda 13449 qujatqa nemese 13 paıyzǵa ulǵaıǵandyǵyn kór­se­­tedi. Al 2012 jyly aıaqtalǵan óndi­ristegi isterdiń sany – 42917 (alı­mentterdi eseptemegende), somasy – 201 494 045 506 teńge, ıaǵnı, jalpy somasy 152 373 024 854 teńgeni quraǵan 45776 is qaralǵan 2011 jylmen salystyrǵanda bul kórsetkish 9 paıyzǵa az. Júrgizilgen tekserý qorytyndysy boıynsha, oryndalǵan atqarýshylyq qujattardyń 9 paıyzǵa tómendeýine birneshe faktor áser etken. Máselen, aımaqtyq bólý qaǵıdaty boıynsha shtattyq kesteniń ózgerýi eshqandaı oń nátıje bermegen. Sondaı-aq, atqarýshylyq qujattardyń jalpy sanynyń 13,5 myńǵa ulǵaıýy da osy faktorǵa negiz bolyp otyr. Ákimshilik, kommýnaldyq jáne banktik qaryzdardy óteý týraly atqarýshylyq qujattardyń kóptep túsýiniń de keri áseri baıqalady. Aımaqtyq bólimder boıynsha jeke statıstıkalyq esepter­diń bolmaýyna baılanysty zattaı aıǵaqqa sáıkes statıstıkalyq esep bo­ıynsha jan-jaqty saraptama júrgizý múmkin bolmaǵan. Atqarýshylyq qu­jattar málimetter bazasyna tolyq kó­lemde engizilmegen, al atqarýshylyq qujattardy tirkeýdi esepke alý jýrnaldary múldem júrgizilmegen.

Biz joǵarydaǵy málimetterdi qo­ǵamdyq keńestiń tekserý qorytyn­dy­synan keltirip otyrmyz. Osy oraıda bul salanyń jumysyndaǵy kemshilikter Almaty qalalyq prokýratýrasynyń basqarma bastyǵy B. Sháribaev tarapynan da úlken synǵa ushyraǵanyn aıtyp ótkimiz keledi. Prokýrordyń aıtýynsha, bul kemshilikter borysh­ker­lerdiń óz qaryzdaryn óteý qabile­tiniń joqtyǵynan, sottardyń talap-aryzdardy qamtamasyz etý bo­ıyn­sha, al tergeý organdarynyń qyl­mystyq jaýapkershilikke tarty­latyn tulǵalardyń múlkin anyqtaý jáne tyıym salý boıynsha shara qol­danbaǵandyqtarynan, sot oryn­daýshylardyń sot aktilerin or­yn­­daýǵa qulyqsyzdyǵynan týyndap otyrǵan tárizdi. Sondaı-aq, ká­sibı biliksizdik, kadrlardyń tu­raq­­tamaýy, sot oryndaýshylar jala­qy­larynyń tómendigi, sybaılas jem­qorlyq, áleýmettik kepildiktiń joqtyǵy men sot oryndaýshylardyń qorǵalmaýy da osy sala qyzmetindegi kemshilikterge negiz bolyp otyr. Sot oryndaý organdaryndaǵy mate­rıaldyq-tehnıkalyq bazanyń tómen­digi, bul salanyń basqa memlekettik organdarmen, máselen, múlikti tir­keý, boryshkerlerdi izdeý, qoǵam­dyq tártip pen qaýipsizdikti qamta­masyz etý mekemelerimen baılany­sy­nyń joqtyǵy, sot aktilerin orynda­maǵandarǵa jaýapkershiliktiń jeńildigi de osy sala jumysyna keri áser eteri sózsiz. Taǵy bir alańdatatyn má­sele – departamenttiń laýazymdy tul­ǵa­­larynyń jemqorlyqqa birtaban ja­qyndyǵy. Sondyqtan sybaılas jem­qorlyq taqyryby ál-ázirge kún tártibinen túsedi deýge senim az.

Sonymen, qoǵamdyq keńes otyrysynda áńgime bolǵan bul taqyryp arqyly Almaty qalasy sot aktilerin oryndaý departamentiniń jumysynyń qandaı dárejede ekenine kóz jetkiz­gen­deı boldyq. Kópke túsinikti bir aýyz sózben «bardak» dep baǵalaýǵa bolady.

Ne isteý kerek?

Osy kúngi otyrys kezinde qoǵamdyq keńes músheleri Almaty qalalyq sot aktilerin oryndaý departamentiniń jumysyn synap qana qoımaı, ty­ǵy­ryqtan shyǵýdyń jolyn da qaras­tyrǵandaı boldy. Keıbireýler jeke sot oryndaýshylardyń qyzme­tine kóńil bólip, osy salaǵa basa nazar aýdarý qajettigin, jeke sot oryn­daýshylardyń sanyn arttyrýdy, jeke sot oryndaýshylar ınstıtýtyn ny­ǵaıtýdyń qajettigin tilge tıek etti.

Almaty qalasy boıynsha jeke sot oryndaýshylardyń óńirlik alqasynyń tóraǵasy A. Qaıdarov óz pikirin bylaı órbitti:

– Jeke sot oryndaýshylary, eń bas­tysy, ózderi úshin jumys isteıdi. Olardyń tabysy isten óndirilgen so­manyń on paıyzyn quraıdy. Búgingi tańda Almaty qalasy boıynsha 46 jeke sot oryndaýshylary qyzmet isteıdi, olardyń óndirisinde bes myńnan astam atqarýshylyq qujattar bar. 2011 jyldyń qyrkúıek aıynan beri jumys isteı bastaǵan jeke sot or­yndaýshylar ınstıtýtyna jeke tulǵalardyń da, zańdy tulǵalardyń da senimi artyp keledi. Aldaǵy ýaqytta Almaty qalasynda eki júzge jýyq jeke sot oryndaýshy bolady dep josparlap otyrmyz. Bul qoǵamdyq keńestiń búgingi otyrysynda syn soıylyna ushyraǵan sot oryndaýshylyq qyzmettiń jaq­sarýyna oń áser etedi degen senimdemin.

Al «Atameken» qoǵamdyq keńesiniń múshesi, zańger J.Súleımanovtyń aıtýynsha, oryndaý óndirisi júıesi eń artta qalǵan jáne tıimsiz memlekettik júıe bolyp otyr. Basqa memlekettik salalardyń jumysy kúnnen kúnge jaqsaryp otyrsa, oryndaý óndirisi júıesiniń qyzmeti keri ketken. Buǵan sot oryndaýshylaryna óz min­detterin oryndaý úshin kóptegen óki­lettikter qarastyrylǵan 2010 jyl­ǵy oryndaý óndirisi týraly jańa zań­nyń qabyldanýy da, zańdarǵa sot oryndaýshylardyń talaptaryn oryn­damaǵany úshin boryshkerlerge artylatyn jaýapkershiliktiń artýyn qarastyratyn ózgertýlerdiń engizilýi de óz septigin tıgizgen joq.

Oryndaý óndirisiniń mundaı múshkil haliniń birneshe sebebi bar, onyń ishinde, sot oryndaýshylaryna tapsyrylatyn isterdiń kóptigi (orta eseppen Almaty qalasynda bir sot oryndaýshyǵa jylyna 1000 isten keledi), tómen materıaldyq-tehnıkalyq baza, sot oryndaýshylarynyń mardymsyz jalaqysy. Búgingi tańda atalmysh kemshilikterdi joıý qıyn nemese tip­ten múmkin emes. Barlyq ishki re­sýrs­tardyń taýsylǵandyǵyn, jańa sheshimderdiń qajettiligin oryndaý óndirisi ókilderiniń ózderi de moıyndap otyr. Oryndaý óndirisi jaqsarmady jáne jaqsarmaıdy, kerisinshe, bul júıedegi jaǵdaı odan saıyn nasharlaıdy, óıtkeni, jyldan jylǵa oryndalatyn qujattardyń sany, soǵan sáıkes árbir sot oryndaýshysyna artylatyn jumys kólemi de ulǵaıady. Keıbireýler oryndaý óndirisinde qordalanyp qalǵan máselelerdi sheshý úshin sot oryndaýshylarynyń jalaqysyn kó­beıtýdi usynady. Alaıda, bul sheshimdi durys dep oılamaımyn, óıtkeni, jalaqyny kóbeıtkennen sot oryndaý­shysyna artylatyn jumys kólemi azaımaıdy. Oryndaý óndirisiniń tıimdiligin arttyrý úshin sottan oryn­daý qujatyn elektrondy poshta arqyly alýdan bastap, boryshkerlermen jáne óndirip alýshylarmen qarym-qatynas ornatýǵa deıin ony tolyq avtomattandyrý kerek dep oılaımyn. Búkil oryndaý óndirisin salyqtyq quqyqtyq qatynastaǵy sııaqty elektrondy formatqa ótkizý kerek. Sonda sot oryndaýshysy boryshkerdi qýyp áýre bolmaı, tek kompıýterdiń bir túımesin basý arqyly boryshkerge habarlama nemese qaýly jibere alady. Elektrondy qujat oryn­dal­maǵan jaǵdaıda sot oryndaýshysy elektrondy poshta arqyly sot sheshi­mine yjdaǵatsyz qaraıtyn boryshkerge ártúrli jazalaý sharalaryn qoldana alady. Osylaısha, sot oryndaýshysynyń boryshkerdi izdeýge, oǵan óz talaptaryn oryndatýǵa ketetin ýaqyty birneshe esege azaıady, qaǵaz qujattardyń kólemi, olardy joǵaltyp alý qaýpi edáýir tómendeıdi, sot oryndaýshysynyń óndirip alýshylarmen jáne boryshkerlermen betpe-bet kezdesýleriniń azaıýynan jemqorlyq zań buzylýshylyqtardyń sany kemıdi. Oryndaý óndirisin avtomattandyrý zańǵa ózgerister engizýdi jáne materıaldyq, uıymdastyrýshylyq shyǵyndardy talap etedi. Biraq avtomattandyrýǵa kúsh salý jaqsy nátıjelerge qol jetkizip, oryndaý óndirisiniń tıimdiligin ǵana emes, halyqtyń memleketke degen senimin arttyrady.

Tobyqtaı túıin

Qoǵamdyq keńes otyrysynda synǵa ushyraǵan Almaty qalasy boıynsha sot aktilerin oryndaý departamentiniń bastyǵy A.Apıev te sóz sóıledi. О́ziniń aıtýynsha, ol Ádilet mınıstriniń usynysymen osy salany jóndeý úshin Qaraǵandydan kelgen eken. Bul departamenttiń tizginin ustaǵanyna kóp ýaqyt bola qoımaǵan. Degenmen, biz osy maqalany daıyndaý barysynda A.Apıevke jolyǵyp, onyń da pikirin bilgimiz keldi. Ne isteý kerek, qalaı isteý kerek, qashan isteý kerek degen sııaqty suraqtarǵa jaýap alamyz ǵoı degen nıetimiz bolǵan-dy. Esik aýzynda turǵan kúzetshi ǵımarat dálizindegi «okoshkada» otyrǵan qyzǵa jolyǵyńyz dedi. Ol jerde otyrǵan qyz «bastyqtyń qabyldaýyna qatysty máseleni men sheshe almaımyn, «nachalnısaǵa» jolyǵyńyz» dedi. Al ol jerde «nachalnısasy» joq eken. «Ol qaıda?» degen suraǵymyzǵa álgi qyz «nachalnısa» joǵaryda otyrady, qashan tómenge túsetinin bilmeımin» dedi. Degenmen, bastyq qyz da keldi, qujatymyzdy kórdi, biraq lám-mım úndegen joq. Sonymen, kúzetshiniń aldynan bir qaıtyp, «okoshkadaǵy» qyzdyń aldynan taǵy qaıtyp, «nachalnısasynan» jaýap ala almaı, departament bastyǵymen kezdesýden kúder úzip, keri qaıttyq. Maqalamyz atalmysh departamenttiń qyzmeti jóninde bolsa da, onyń bastyǵynyń biraýyz pikirin bere almaǵandyǵymyz sondyqtan. Al, osy bir «aýrý» salany saýyqtyrýdyń joly týraly aıtamyn deıtin adam bolsa, suhbattasýǵa ázirmiz.

Sharafaddın ÁMIROV,

«Egemen Qazaqstan».

Almaty.