Seısenbi, 15 qańtar 2013 7:25
Ejelgi úndi danalyǵynan: «E, Jaratqan Iem, ózim atqara alatyn, qolymnan keletin is ber, qolymnan keletin is pen qolymnan kelmeıtin isti ajyrata alatyn aqyl ber, qolymnan kelmeıtin isten bas tarta alatyn erik-jiger, qýat ber» dep jazylǵan. Kóńilge túıip ustaıtyn qanatty sózdi oqyp tereń oıǵa qaldym. Dál bizderge, memlekettik qyzmetkerlerge arnap aıtylǵandaı.
Seısenbi, 15 qańtar 2013 7:25
Ejelgi úndi danalyǵynan: «E, Jaratqan Iem, ózim atqara alatyn, qolymnan keletin is ber, qolymnan keletin is pen qolymnan kelmeıtin isti ajyrata alatyn aqyl ber, qolymnan kelmeıtin isten bas tarta alatyn erik-jiger, qýat ber» dep jazylǵan. Kóńilge túıip ustaıtyn qanatty sózdi oqyp tereń oıǵa qaldym. Dál bizderge, memlekettik qyzmetkerlerge arnap aıtylǵandaı.
Memlekettik qyzmet isteý – bul kúnde úlken mártebe. Halyqpen qoıan-qoltyq aralasyp, ómirdi, onyń mánin kópshiliktiń ózderinen uǵynasyń. Jaman men jaqsyny, adaldyqty, onyń qadir-qasıetin jan-júregińmen sezinesiń. Kókiregińe toqı bilseń, úlken mektep!
Memlekettik qyzmet, onyń etıkasy týraly «Ar-Namys» kodeksinde jaqsy aıtylǵan. Biraq ómirdiń ózi esh bir zańǵa «syımaıtyny» tárizdi memleket qyzmet etıkasynda da qaǵazǵa qondyrýǵa kónbeıtin, árbir adam óziniń ar-uıatyna qaraı jeke-dara sheshim qabyldaıtyn tustary bar. Bilim deńgeıi sııaqty sana bıiktigi, ar-ojdan ólshemi ǵana jaýap bere alady oǵan. Tektilik pen kisiliktiń aýylyna jaqyn qonatyn, memlekettik qyzmet etıkasynyń ólshemi bola alatyn, adamnyń kesek isi arqyly baıqalatyn osyndaı asyl qasıetter kóp memlekettik qyzmetkerlerdiń boıynan jıi baıqala bermeıdi.
Memlekettik qyzmet neǵurlym joǵary bolǵan saıyn patsha taǵy sııaqty soǵurlym tátti bola túsetini kúmánsiz. Ondaı janyńa qýat, ózińe abyroı ákeletin lázzattan óz erkińmen bas tartý úshin boıyńda joǵarydaǵy úndi naqylynda aıtylǵandaı Jaratqan Iemiz bergen erekshe erik-jiger, qýat bolý kerek. Ol, árıne, árkimniń boıynan tabyla bermeıdi.
Balatopar aýylynda Bıdaıbek Úsenov degen kisi aýyldyq okrýg ákimi bolyp qyzmet istedi. Birde, zeınet jasyna kelgen aýdandyq áleýmettik qamsyzdandyrý bóliminiń bastyǵy aýdan ákimine jáne bir-eki jyl qyzmet ete turaıyn dep ótinishpen kirip shyqqandyǵyn aıtqanda:
– Jan-jaǵyńyzǵa qaramaısyz ba? О́zińiz qatarly talaı adam alpysqa tolmaı jatyp o dúnıelik bolyp ketti. Qudaı sizge densaýlyq bergen eken. Toba deńiz. Qyzmetti jastarǵa bosatyp berińiz de, ózińiz basqa sharýamen aınalysyńyz, – dedi. Bárimiz ne aıtarymyzdy bilmeı abdyrap qaldyq. Álgi kisi: «О́ziń de zeınet jasyna taqap qaldyń. Kórermiz sonda», – dep kúmiljigen edi.
– Men zeınet jasyna tolsam, kreslomda bir kún turmaq bir saǵat ta otyrmaımyn. Jáne keıbir buryndary qyzmet istegen qarııalar tárizdi ár nárse surap, keńselerge kire bermeımin, – dedi taǵy da B.Úsenov.
Keıin Bıdaıbek aǵa osy ýádesinde turdy. Zeınetaqysyn alýǵa kelgende ǵana ákimdikke kirip, amandasyp shyǵady. Osyndaı minezi úshin B.Úsenovti búkil memlekettik qyzmetkerler qurmet tutty.
Qyzmet etıkasy adamnyń boıyna alǵan tereń bilim jáne jyldar boıy ózin ózi tárbıeleý arqyly qalyptasady. Aldyńa kelgen adamdardy kishipeıildilikpen qabyldap qana qoımaı, olardy sabyrlylyqpen tyńdap, qolyńnan kelgenshe járdemdesý, tipti, kelgen sharýasy sheshilmegen jaǵdaıdyń ózinde sózben bolsa da qoldaý kórsetip, eńsesin kóterip jiberý árbir memlekettik qyzmetker úshin paryz bolýy shart.
Qyzmetke kelý bar da, ýaqyty, jasy kelgende abyroımen ketý bar. Mine, osy jaǵynan kelgende azdap múdirip qalatynymyz bar.
Qarǵa tamyrly qazaqpyz. Qyzmet barysynda talaı adamdarmen dastarqandas bolamyz. Attyń ústinde otyrǵan adamdarmen til tabysýǵa umtylatynymyz da zańdylyq. Kóbinese kóńilin taýyp, báıgeli bolyp qalatynymyz da ras. Jalpy alǵanda, aqkóńil, aqjarqyn ári darhan halyqpyz. Muny jekjat-jurat, týǵan-týys bolmasaq ta jaqyn aralasyp ketetin kezderimiz de az bolmaıtyndyǵyn aıtý úshin jazyp otyrmyn.
Qyzmettiń de adamdardy bir-birimen jaqyndastyratyn, birge týǵan baýyrlardaı aralastyratyn jaqsy jaqtary bar. Muny tamyr-tanystyq desek te, sybaılastyqqa jatqyzýǵa bolmaıdy. Mine, osyndaı qazaqy minezimiz, kóńiljyqpastyǵymyz memlekettik qyzmette de anyq baıqalady.
Birde respýblıkalyq «Vremıa» gazetinde Almaty oblysy boıynsha zeınetke shyqsa da qyzmet istep júrgen birneshe adamnyń esimderi ataldy. Ony bireýler quptady, endi bireýleri múlde jaqtyrǵan joq. Al zeınetke shyqsa da qyzmet istep júrgen bir-eki adam avtorǵa qatty renjidi. «Osylardyń sharýasy ne eken? Densaýlyǵymyz jarap tur, mol tájirıbemiz bar. Jumysty bilemiz. Dál biz sııaqty osy jumysty alyp júre alatyn jastar bar ma eken?» dep kúńkildesti. Bıik laýazymdarynan aıyrylǵysy kelmegen syńaı tanytty. Osylaı pikir aıtqan bir aǵamyz eki aı ótpeı jatyp-aq júreginen ınfarkt alyp qulady. Ota jasatyp, aman qaldy.
Degenmen, alpys úsh jas ońaı emes. Aqyryn taldaý jasap qarasań, Bıdaıbek aǵam aıtqandaı, paıǵambar jasyna jeter-jetpesten biraz adamdar o dúnıege sapar shegip ketedi eken.
Densaýlyq bolsa 60-65 jas degeniń de túk emes tárizdi. Jalpy, uzaq jasaýǵa beıim adamdar bul kúnde qoǵamymyzdyń ár túrli salasynan da kezdesedi. Áli densaýlyǵym kóteredi dep, zeınetke shyqsa da birinshi basshylyqtan aıyrylǵysy kelmeý bireýler úshin durys ta shyǵar. Biraq, memlekettik qyzmet etıkasyna qanshalyqty syıady?.. Ony eshkim de dál kesip aıta almaıdy. Bul da moraldik kodekspen belgilenbeıtin, árbir adamnyń jeke ustanym, kózqarasymen ólshenetin nárse.
Tuńǵysh Prezıdentimiz N.Á.Nazarbaev jastarǵa qoldaý kórsetý týraly jıi aıtady. Memleketimizdiń bolashaǵy búgingi jastardyń qolynda ekendigin, olarǵa senim artý qajettigin alqaly jıyndarda da qadap-qadap aıtyp júr. Jastar týraly zańnyń is júzine asyrylmaı jatqandyǵyna renjigenin de estidik.
Jastar saıasaty týraly sóz qozǵaǵanda kadr máselesin aıtpaı jáne óte almaımyz. Bul ekeýi – bir-birinen ajyraǵysyz egiz uǵym. Budan zeınet jasyna jettiń boldy, odan ári qyzmet isteme degen oı týmaýy kerek. Ol – árkimniń quqy. Biraq, memleketimizdiń damýyna ár býyn óz úlesin qosýyna barynsha jaǵdaı jasaý da memlekettik saıasattyń ajyramas bir bóligi. Osylaı qolaıly ahýal qalyptastyra alǵanymyzda ǵana qoǵamymyz qaryshty qadammen ilgeri damı alady.
Marqum Omar Ápekuly birde: «Oıpyr-aı, biz qyzmetten ketsek, keıingi jastar qalaı jumys ister eken? Olarda múlde jaýapkershilik joq tárizdi», dep renjip otyr eken. Izdegen mamandary oryndarynda bolmaǵanyna qynjylǵan sekildi. «Omeke, renjime, olar bizden de jaqsy jumys isteıtin bolady. Biz sııaqty ornynda tapjylmaı otyra bergennen jumys ilgeri basyp ketpeıdi. Olar bizdiń bir apta isteıtin jumysymyzdy birer saǵatta-aq jasap tastaıdy. Jumysty utymdy uıymdastyrýdyń basqa joldaryn qarastyrady. Olar óte jańashyl ǵoı», – degen edim, «Shynynda da solaı shyǵar», – dep oılanyp qalǵan.
Bir aǵam uzaq jyldar aýyl sharýashylyǵynda jumys istedi. Mamandyǵy – zootehnık. Sovhoz dırektory da boldy. Sharýashylyqtar taraǵanda aýdandyq orman sharýashylyǵynyń bastyǵy bolyp ornalasty. Oblysqa deıin kóterildi. Árıne, isker adam. Oblystyń birinshi basshysyna da sózin ótkize alady. Istiń jónin de biledi. Biraq oblysta orman sharýashylyǵyn basqaratyn jasyraq mamandar joq dep, árıne, eshkim de aıta almaıdy.
Uzaq jyldar partııa, sonan keıin memlekettik qyzmette istegen, zeınetke shyǵar aldynda oblystyq bilim basqarmasyn basqarǵan bir aǵamyz pedagogıkalyq kolledjdiń dırektory boldy. О́mir-baqı pedagog bolsa bir sári. Shashyn memlekettik qyzmetpen aǵartqan adam, bálkim, jaqsy pedagog ta shyǵar. Biraq bir joly kolledjge barǵanda keıbir muǵalimderdiń: «Eger shyn osy salanyń dara tulǵasy bolsa nege ol qarapaıym muǵalim bolyp qyzmet istemeıdi?» dep syrtynan kúńkildep otyrǵandaryn óz qulaǵymmen estigenim bar. Qarapaıymsyz ulylyq bolmaıdy…
Bul jerde aıtpaǵym, osy taqylettes mysaldardy kóptep keltirýge bolady. Iаǵnı, óńirde zeınetke shyqsa da qyzmet istep júrgen basqa da adamdar joq emes. Osyndaı úrdis qoǵamymyzdyń jetistigi me, joq álde kemshiligi me, kesip aıtý qıyn. Meniń oıymsha, memleket jáne qoǵam qaıratkerlerinen basqa memlekettik qyzmetkerler zeınet jasyna jetkennen keıin birinshi basshylyq qyzmetti ózderinen keıingi tolqynǵa ótkizip berýleri kerek. Saılanbaly organ bolsa bir sári. Taǵaıyndalatyn qyzmetkerlerdiń mádenı etıkasy árkimnen osyny talap etýge tıisti.
Tek astyńdaǵy taǵyńmen emes, kesek minezińmen de basqalarǵa súıkimdi bola bilgenge ne jetsin.
Moıyndaýymyz kerek, memlekettik qyzmet etıkasy qoǵamymyzda áli tolyq qalyptasyp úlgergen joq. Jasyna qaraı óz ornyn ajyrata bilýge de bilim, sanamen qosa aıyryqsha erik-jiger kerek. Máselen, daryndy hırýrg bas dáriger bolǵannan da óz mamandyǵy boıynsha halyqqa kóbirek paıda keltiredi. Sheber sáýletshi óz salasy boıynsha shyǵarmashylyq izdenis arqyly keremet týyndylar jasaı alady. Sol sııaqty talantty pedagog ta qarapaıym ustaz retinde shákirtteriniń esinde máńgi qalady. Ony myń jylda bir týar ataqty babamyz Ábý Nasyr Ál-Farabı ómiri men shyǵarmalaryn oqyǵannan keıin aıtyp otyrmyz. Adamzattyń ekinshi Arıstoteli atanǵan dana tulǵa uly shyǵarmalaryn baq kútýshisi bolyp júrip jazǵan eken.
Uly orys aqyny N.Nekrasov «Aqyn bolý mindetti emes, Azamat bolý – paryzyń!» dep aıtqandaı, qandaı qyzmette, qandaı ortada bolsyn adamdyq, kisilik kelbetimizden eshqashan aınymasaq eken!.. Adamnyń abyroıynyń aldynda, bile bilsek, bıik laýazym ǵana emes, patsha taǵynyń ózi túkke turmaıdy.
Marat QAShQYNBAEV.
Almaty oblysy.